Lickona’nın Karakter Eğitimi Modelinin Manevi Danışmanlığa Uyarlanması

Öz

Bu makale, Thomas Lickona’nın karakter eğitimi modelini manevi danışmanlık alanına hem kuramsal hem de uygulamalı düzeyde entegre ederek etik gelişim, manevi duyarlılık, psikolojik bütünlük ve değer merkezli yaşam tasarımı gibi çok katmanlı bileşenleri bir araya getiren bütüncül bir manevi danışmanlık yaklaşımı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Günümüz bireylerinin giderek artan biçimde karşılaştığı değer çatışmaları, ahlaki kararsızlıklar, yönelim kayıpları ve varoluşsal belirsizlikler, manevi danışmanlık uygulamalarının salt problem çözme teknikleriyle sınırlı kalamayacağını; aksine, bireyin etik kimliğini, içsel değer uyumunu ve yaşam anlamını güçlendiren derinlikli modellerle desteklenmesi gerektiğini göstermektedir. Bu çerçevede makale, Lickona’nın üç boyutlu karakter eğitimi yaklaşımını manevi danışmanlığın yapısıyla bütünleştirerek disiplinlerarası bir kuramsal sentez ortaya koymaktadır. Lickona’nın ahlaki bilgi, ahlaki duyarlılık ve ahlaki davranış aşamalarından oluşan modeli, manevi danışmanlık süreçlerinde sistematik bir uygulama şeması olarak yeniden yapılandırılmıştır. İlk aşama, danışanların temel değerlerini bilişsel düzeyde tanımlamalarını, kişisel bir değer haritası oluşturmalarını ve yaşam yönelimlerini kavramsal olarak netleştirmelerini amaçlamaktadır. Bu aşama aynı zamanda danışanın kendi etik mirasını, kültürel değer bağ-lamını ve içsel referans çerçevesini fark etmesini destekleyen analitik bir öz-yansıma süreci içermektedir. İkinci aşama, manevi duygu günlüğü, vicdan merkezli farkındalık, duygusal özdeşleşme ve içsel uyum çalışmaları aracılığıyla değerlerin duygusal düzeyde derinleştirilmesini hedeflemektedir. Bu aşama sayesinde danışan, çekirdek değerleriyle temas kurmakta ve içsel motivasyonunu dengeli biçimde yapılandırmaktadır. Üçüncü aşamada ise danışmanın etik bir rol model olarak rehberlik ettiği süreç içinde danışanın değer odaklı eylem planları geliştirmesi, davranış–değer tutarlılığını izlemesi, yaşam pratiklerini yeniden düzenlemesi ve sürdürülebilir bir erdem temelli yaşam örüntüsü oluşturması öngörülmektedir. Model, manevi danışmanlığın bilişsel, duygusal, davranışsal ve deneyimsel bileşenlerini aynı bütünlük içinde açıklayan genişletilmiş bir teorik çerçeve sunmaktadır. Sonuç olarak önerilen bu modelin, manevi danışmanlar, eğitimciler ve rehberlik uzmanları için değer merkezli, yapılandırılmış ve gelişim odaklı danışmanlık süreçleri tasarlamada güçlü bir temel sağladığı; ayrıca danışanların ahlaki karar mekanizmalarını güçlendirerek daha tutarlı, anlamlı, dengeli ve manevi açıdan istikrarlı bir yaşam perspektifi geliştirmelerine katkıda bulunduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Manevi danışmanlık ve rehberlik
• Karakter eğitimi
• Değer temelli danışmanlık
• Lickona modeli
• Erdem eğitimi

Adaptation of Lickona’s Character Education Model for Spiritual Counseling

Öz

This article aims to develop a holistic spiritual counseling approach by integrating Thomas Lickona’s character education model into the field of spiritual counseling at both theoretical and applied levels, thereby bringing together multilayered components such as ethical development, spiritual sensitivity, psychological integrity, and value-centered life design. The increasing prevalence of value conflicts, moral indecision, loss of direction, and existential uncertainty among contemporary individuals demonstrates that spiritual counseling practices cannot be confined solely to problem-solving techniques; rather, they must be supported with comprehensive models that strengthen one’s ethical identity, internal value coherence, and sense of meaning. Within this framework, the study presents an interdisciplinary theoretical synthesis by integrating Lickona’s three-dimensional character education model with the structure of spiritual counseling. Lickona’s approach, comprising the dimensions of moral cognition, moral sensitivity, and moral behavior, has been reconfigured into a systematic application scheme for spiritual counseling processes. The first stage seeks to help clients identify their core values at the cognitive level, construct a personal value map, and conceptually clarify their life orientations. This phase also includes an analytical self-reflection process that supports the client in recognizing their ethical heritage, cultural value context, and internal refe-rential framework. The second stage aims to deepen values at the emotional level through techniques such as spiritual affect journaling, conscience-centered awareness, emotional identification, and intrapersonal attunement. Through this process, clients engage with their core values and harmonize their inner motivations. In the third stage, under the guidance of the counselor acting as an ethical role model, clients are expected to develop value-oriented action plans, monitor the consistency between their behaviors and values, reorganize their daily practices, and construct a sustainable, virtue-based pattern of living. The model provides an expanded theoretical fra-mework that explains the cognitive, emotional, behavioral, and experiential components of spiritual counseling as an integrated whole. Consequently, the proposed model offers a strong foundation for designing value-centered, structured, and development-oriented counseling processes for spiritual counselors, educators, and guidance professionals, while supporting clients in developing a more cohe-rent, meaningful, balanced, and spiritually grounded life perspective.

Anahtar Kelimeler

• Spiritual counseling and care
• Character education
• Value-based counseling
• Lickona model
• Virtue education

Kaynakça

1. Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9–27.
2. Arifin, S., & Mujab, S. (2022). Religious character education: A case study at SMK Muhammadiyah Lumajang. Journal of Moral and Character Education, 3(1), 45-60.
3. Bayındır, S. (2023). Otizmli çocuğa sahip ailelerin manevi danışmanlık ve rehberlik ihtiyaçları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Bedi, M. K., Pargament, K. I., Van Gundy, K., & Exline, J. J. (2025). The efficacy of spiritually oriented interventions: A meta-analysis. Jour-nal of Consulting and Clinical Psychology, 93(1), 1–15.
5. Bedi, R. P., Douce, T. B., Dreier, V. R., & Cardona, B. (2025). Integ-rating clients' religion/spirituality into practice: A comparison between psychologists, counselors, marriage and family therapists, and clinical social workers in Colorado. Journal of Clinical Psychology, 81, 964–972.
6. Captari, L. E., Hook, J. N., Hoyt, W., Davis, D. E., McElroy-Heltzel, S. E., & Worthington, E. L., Jr. (2018). Integrating clients' religion and spirituality within psychotherapy: A comprehensive meta-analysis. Jour-nal of Clinical Psychology, 74(11), 1938–1951.
7. Demirel, S. & Çınar, S. (2024). Okullarda görev yapan psikolojik danışmanların manevi danışmanlık ve rehberliğe ilişkin görüş ve yaklaşımları. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, 1(2), 25-45.
8. Frankl, V. E. (1985). Man's search for meaning. Washington Square Press.

9. Glock, C. Y., & Stark, R. (1965). Religion and society in tension. Rand McNally.
10. Gürkan, E. & Akbaş, M. (2024). Manevi danışmanlık ve psikoterapi: Dünyada ve Türkiye'de manevi danışmanlığın gelişimi. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 2(1), 41-60.
11. Harputlu, İ. (2023). Gazilerin karşılaştığı sorunlar ve manevi danışmanlık ihtiyaçları üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Kahraman, D. (2025). Grupla manevi danışmanlık ve rehberlik programının çalışan kadınların manevi ve psikolojik iyi oluş düzeylerine etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Kirschenbaum, H. (1995). 100 Ways to enhance values and morality in schools and youth settings. Allyn & Bacon.
14. Koenig, H. G., VanderWeele, T. J., & Peteet, J. R. (2023). Handbook of religion and health (3rd ed.). Oxford University Press.
15. Kurt, O. (2024). Manevi danışmanlık ve rehberlik alanında manevi danışman ile sağlık personeli arasındaki multidisipliner çalışma: Hollanda örneği. Uluslararası Sağlık Bilimleri ve Yönetimi Dergisi, 10(1), 105-125.
16. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
17. Lickona, T. (1992). Character education: The moral and spiritual crisis in schools. The Phi Delta Kappan, 73(8), 574–582.
18. Lickona, T. (2004). Character matters: How to help our children develop good judgment, integrity, and other essential virtues. Simon and Schuster.
19. Lickona, T., & Davidson, M. (2005). Smart & Good high schools: Integrating excellence and ethics for success in school, work, and beyond. Center for the 4th and 5th Rs.
20. Mutlu, N. (2024). Göç eden geleneksel toplumlarda manevi danışmanlık: Ahıskalı Türkler örneği. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Noddings, N. (2003). Caring: A feminine approach to ethics and moral education (2nd ed.). University of California Press.
22. Öcak, Y. (2024). Kadın konukevlerinde sunulan manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri üzerine nitel bir çalışma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Özdemir, B. E. & Göcen, G. (2024). Manevi danışmanlık sürecinde karşılaşılan direnç noktaları ve bununla baş etmeye çalışan manevi danışman yeterlilikleri. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 65(1), 63-92.
24. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. Guilford Press.
25. Richards, P. S., & Bergin, A. E. (2005). A spiritual strategy for counseling and psychotherapy (2nd ed.). American Psychological Association.
26. Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 25, pp. 1-65). Academic Press.
27. Simon, S. B., Howe, L. W., & Kirschenbaum, H. (1972). Values clarification: A handbook of practical strategies for teachers and students. Hart Publishing.
28. Tığlı, B. N. (2025). Manevi danışmanlık ve rehberlikte bibliyoterapi tekniğinin kız Kur'an kursu hafızlık öğrencilerinin kaygı düzeyine etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
29. Tıraş, E. (2025). Türkiye'de manevi danışmanlık ile ilgili hazırlanan lisansüstü tezlerin içerik analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
30. VanderWeele, T. J. (2017). Religious communities and human flourishing. Current Directions in Psychological Science, 26(5), 476–481.
31. Yıldızhan, Ş. (2023). Hastanelerde yürütülen manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinde problem ve beklentiler. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Yüksel, S. (2005). Program geliştirme açısından örtük program. Eğitim ve Bilim, 30(135), 68–75.