The Relationship Between Cognitive Emotion Regulation Strategies and Spiritual Well-Being Among Teachers

Öz

The aim of this article is to examine the relationship between cognitive emotion regulation strategies and spiritual well-being levels among 394 teachers working at different school levels in Şırnak during the 2024–2025 academic year, and to determine whether these variables differ by demographic characteristics. Designed according to the relational survey model, the study collected data through the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire and the Three-Factor Spiritual Well-Being Scale. The findings showed that teachers generally used adaptive cognitive emotion regulation strategies such as “refocus on planning,” “positive reappraisal,” and “positive refocusing” at high levels; by contrast, they reported lower use of maladaptive strategies such as “catastrophizing,” “self-blame,” and “other-blame.” The sample group also displayed high overall levels of spiritual well-being, indicating strong spiritual and inner resources that may support meaning-making and psychological balance in professional life. Pearson correlation analysis demonstrated that the “transcendence” and “harmony with nature” subdimensions of spiritual well-being were positively and significantly associated with adaptive cognitive emotion regulation strategies. In particular, a moderate positive relationship was found between “positive reappraisal” and the total score of spiritual well-being. The anomie dimension, which is reverse-scored in the scale, showed positive significant relationships with adaptive strategies such as “positive reappraisal” and “refocus on planning,” and negative significant relationships with maladaptive strategies such as “catastrophizing” and “blame.” Analyses of demographic variables showed that gender, professional experience, and job satisfaction produced certain differences in cognitive and spiritual processes. In particular, male teachers obtained higher scores than female teachers on the subdimensions of “acceptance” and “rumination.” Overall, the study demonstrates that spiritual well-being serves a protective and strengthening function in teachers’ coping with stress, especially in educational settings marked by emotional labor and sustained interpersonal responsibility. It also emphasizes the need to integrate holistic stress-coping programs that enhance cognitive-emotional awareness and nurture spiritual well-being into the education system to support teacher well-being, professional resilience, psychological health, and sustainable professional functioning within contemporary educational environments shaped by intensive cognitive, affective, and interpersonal demands in daily school practice.

Anahtar Kelimeler

• Spiritual counseling and care
• Spiritual well-being
• Cognitive emotion regulation strategies
• Professional resilience
• Coping with stress

Öğretmenlerde Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri ile Manevi İyi Oluş Arasındaki İlişki

Öz

Bu makalenin amacı, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Şırnak ilinde farklı okul kademelerinde görev yapan 394 öğretmenin bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile manevi iyi oluş düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu değişkenlerin demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymaktır. Araştırma, ilişkisel tarama modeli doğrultusunda yapılandırılmıştır. Veriler, öğretmenlerin kullandıkları bilişsel duygu düzenleme stratejilerini belirlemek amacıyla Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği; manevi iyi oluş düzeylerini değerlendirmek amacıyla Üç Faktörlü Spiritüel İyi Oluş Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin genel olarak “plana tekrar odaklanma”, “pozitif yeniden gözden geçirme” ve “pozitif tekrar odaklanma” gibi uyumlu bilişsel duygu düzenleme stratejilerini yüksek düzeyde kullandıklarını; buna karşılık “yıkım”, “kendini suçlama” ve “başkalarını suçlama” gibi uyumsuz stratejilere daha düşük düzeyde başvurduklarını göstermiştir. Araştırmada örneklem grubunun genel manevi iyi oluş düzeylerinin yüksek olduğu saptanmış; bu bulgu, öğretmenlerin güçlü manevi ve içsel kaynaklara sahip olduklarına işaret etmektedir. Pearson korelasyon analizi sonuçları, manevi iyi oluşun “aşkınlık” ve “doğa ile uyum” alt boyutlarının uyumlu bilişsel duygu düzenleme stratejileriyle pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler sergilediğini; özellikle “pozitif yeniden gözden geçirme” stratejisi ile manevi iyi oluş toplam puanı arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Öte yandan, ölçekte ters puanlanan anomi boyutunun “pozitif yeniden gözden geçirme” ve “plana tekrar odaklanma” gibi uyumlu bilişsel stratejilerle pozitif, “yıkım” ve “suçlama” gibi uyumsuz stratejilerle ise negatif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Demografik değişkenlere ilişkin analizler, cinsiyet, mesleki deneyim ve mesleki memnuniyet gibi etkenlerin bilişsel ve manevi süreçler üzerinde belirli farklılaşmalar oluşturduğunu göstermiştir. Özellikle erkek öğretmenlerin “kabul etme” ve “düşünceye odaklanma” alt boyutlarında kadın öğretmenlerden daha yüksek puan aldıkları saptanmıştır. Genel olarak bu çalışma, manevi iyi oluşun öğretmenlerin stresle başa çıkma süreçlerinde koruyucu ve güçlendirici bir işlev üstlendiğini ortaya koymakta; öğretmen refahını, mesleki dayanıklılığı ve psikolojik sağlığı desteklemek üzere bilişsel-duygusal farkındalığı artıran ve manevi iyi oluşu besleyen bütüncül stresle başa çıkma programlarının eğitim sistemine entegre edilmesinin önemli bir gereklilik olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Manevi danışmanlık ve rehberlik
• Manevi iyi oluş
• Bilişsel duygu düzenleme stratejileri
• Mesleki dayanıklılık
• Stresle başa çıkma

Kaynakça

1. Acar, H. (2014). Manevi iyi oluş ile dindarlık arasındaki ilişki üzerine bir değerlendirme. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18(2), 391-412.
2. Aldao, A., Nolen-Hoeksema, S., & Schweizer, S. (2010). Emotion-regulation strategies across psychopathology: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 30(2), 217–237.
3. Ano, G. G., & Vasconcelles, E. B. (2005). Religious coping and psychological adjustment to stress: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 61(4), 461–480.
4. Apak, H. & Acar, M. C. (2018). Din bilimleri: Klasik sorunlar-güncel tartışmalar. Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.
5. Aslan, F. M., & Yüksel, S. (2023). Çocuklarda stres ile okul reddi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolü. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 47-61.
6. Aydın, C., & Kaya, M. (2021). Maneviyat ve öznel iyi oluş değişkenlerinin hayatın anlamını yordaması. Amasya İlahiyat Dergisi, 17, 41-77.
7. Beck, A. T. (2008). Bilişsel terapi ve duygusal bozukluklar (çev. V. Öztürk & A. Türkcan). Litera Yayıncılık.
8. Berry, T. (2006). The sacred universe: Earth, spirituality, and religion in the twenty-first century. Columbia University Press.

9. Brackett, M. A., Palomera, R., Mojsa-Kaja, J., Reyes, M. R., & Salovey, P. (2010). Emotion-regulation ability, job satisfaction, and burnout among teachers. Psychology in the Schools, 47(4), 406–417.
10. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, A. K., Akgün, Ö. A., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (14. baskı). Pegem Yayınları.
11. Çokal, G. & Kahraman, H. (2022). Birinci derece yakını ölen yetişkinlerde anlamı yeniden yapılandırmanın bağlanma stili, tinsellik ve psikolojik sağlamlığa göre yordanması. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 6(11), 19-29.
12. Dhar, N., Chaturvedi, S. K., & Nandan, D. (2013). Spiritual Health, The fourth dimension: a public health perspective. WHO South-East Asia Journal Of Public Health, 2(1), 3-5.
13. Diener, E., Oishi, S., & Lucas, R. E. (2015). Subjective well-being: The science of happiness. Psychological Science, 26(1), 1–16.
14. Doğan, T. (2006). Üniversite öğrencilerinin iyilik halinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 120-129.
15. Düzgüner, S. (2013). Maneviyat algısı ve diğerkâmlıkla ilişkisi: Kan bağışı örneğinde Türkiye ve Amerika karşılaştırmalı nitel bir araştırma. (Doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. Ekman, P. (1992). An argument for basic emotions. Cognition and Emotion, 6(3–4), 169–200.
17. Ekşi, H. & Kardaş, S. (2017). Spiritual well-being: Scale development and validation. Spiritual Psychology And Counseling, 2(1), 73–88.
18. Ekşi, H. (Ed.) (2022). Manevi yönelimli psikolojik danışma (2. Basım). Nobel Yayıncılık.
19. Ellison, C. W. (1983). Spiritual well-being: conceptualization and measurement. Journal Of Psychology and Theology, 11(4), 330-340.
20. Fisher, J. (2011). The four domains model: Connecting spirituality, health and well-being. Religions, 2(1), 17-28.
21. Frankl, V. E. (1963). Man's search for meaning. Washington Square Press.
22. Garnefski, N., & Kraaij, V. (2006). Cognitive emotion regulation questionnaire–development of a short 18-item version (CERQ-short). Personality and Individual Differences, 41(6), 1045–1053.
23. Garnefski, N., & Kraaij, V. (2007). The cognitive emotion regulation questionnaire. European journal of psychological assessment, 23(3), 141-149.
24. Garnefski, N., & Kraaij, V. (2016). Specificity of relations between adolescents cognitive emotion regulation strategies and symptoms of depression and anxiety. Cognition And Emotion. 32(7), 1401-1408.
25. Garnefski, N., Kraaij, V., & Spinhoven, P. (2001). Negative life events, cognitive emotion regulation and emotional problems. Personality and Individual Differences, 30(8), 1311-1327.
26. Gross, J. J. (1998). The Emerging field of emotion regulation: an integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271-299.
27. Gross, J. J. (2002). Emotion regulation: affective, cognitive and social consequences. Psychophysiology, 39(3), 281-291.
28. Gross, J. J., & Thompson, R. A. (2007). Emotion regulation: Conceptual foundations. In J. J. Gross (Ed.), Handbook of emotion regulation (pp. 3–24). Guilford Press.
29. Gross, J.J. (2015). Emotion regulation: current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1-26.
30. Gürsu, O., & Ay, Y. (2018). Din, manevi iyi oluş ve yaşlılık. Journal Of International Social Research, 11(61).
31. Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
32. Kasapoğlu, F. (2020). COVID-19 salgını sürecinde kaygı ile maneviyat, psikolojik sağlamlık ve belirsizliğe tahammülsüzlük arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Journal of Turkish Studies, 15(4), 123–140.
33. Kılıç, N., & Apak, H. (2025). Spiritual well-being in health sciences: a systematic analysis of quantitative theses in Türkiye. Artuklu Health, 11, 54-68.
34. Koenig, H. G. (2012). Religion, spirituality, and health: The research and clinical implications. International Scholarly Research Notices, 2012(1), 278-730.
35. Lazarus, R. S. (1991). Emotion and adaptation. Oxford University Press.
36. Lazarus, R. S. (1999). Stress and emotion: A new synthesis. Springer Publishing Company.
37. Martin, R. C., & Dahlen, E. R. (2005). Cognitive emotion regulation in the prediction of depression, anxiety, stress, and anger. Personality and individual differences, 39(7), 1249-1260.
38. Matsumoto, D. & Hwang, H. S. (2011). Culture and emotion. J. Cross-Cult. Psychology, 43, 91–118.
39. Onat, O. & Otrar, M. (2010). Bilişsel duygu düzenleme ölçeğinin türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 31(31), 123-143.
40. Ötünçtemur, A., & Çam Kahraman, F. (2020). Bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile depresyon ve psikolojik yardım almaya ilişkin tutumlar arasındaki ilişkilerin incelenmesi. İstanbul Kent Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 1(2), 50–74.
41. Özdemir, M. (2025). Evli bireylerde manevi iyi oluşun bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve yaşam doyumu ile ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
42. Pargament, K. I. (1999). The psychology of religion and spirituality? Yes and no. The International Journal for the Psychology of Religion, 9(1), 3–16.
43. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. Guilford Press.
44. Pargament, K. I. (2011). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. The Guilford Press.
45. Pekgirgin, I. & Guler, A. S. (2024). Bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile depresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi. Current Research and Reviews in Psychology and Psychiatry, 4(1), 75-88.
46. Roeser, R. W., Skinner, E., Beers, J., & Jennings, P. A. (2012). Mindfulness training and teachers’ professional development: An emerging area of research. Child Development Perspectives, 6(2), 167–173.
47. Solak, Y., Ersoy, M. Y., Öztürk, C., Öztürk, U. & Şahin, V. (2024). Manevi iyi oluş durumunun insanlar üzerindeki etkisi. International Qmx Journal, 3(1), 108-121.
48. Söylev, Ö. F., Kaya, Ç., & Okan, N. (2025). Spiritual orientation and mental health: an SEM analysis of meaning and death attitudes as mediators in Turkish religious officials. BMC psychology, 13(1), 1-14.
49. Sutton, R. E., & Wheatley, K. F. (2003). Teachers’ emotions and teaching: A review of the literature. Educational Psychology Review, 15(4), 327–358.
50. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
51. Tan, H. N. & Yıldız, M. (2022). ‘Manevi iyi oluş kavramının ortaya çıkışı ve tanımlanması. Dini Araştırmalar, 25(63), 447-476.
52. Telef, B. B. (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374-384.
53. Tetik, S. ve Akkaya, B. (2018). Üniversite gençlerinin duygu yönetimi becerileri üzerine bir araştırma. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7(4), 99-121.
54. Thompson, R. A. (1991). Emotional regulation and emotional development. Educational Psychology Review, 3(4), 269-307.
55. Thompson, R. A. (1994). Emotion regulation: a theme in search of definition. Monographs of the Society for Research in Child Development, 59(2/3), 25-52.
56. Tolan, Ö. Ç., Tümer, S. B. & Yıldırım, E. D. (2022). Algılanan sosyal destek ve bilişsel duygu düzenleme ile duygusal tepkisellik arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Humanistic Perspective, 4(1), 82-106.
57. Türk Dil Kurumu. (2024). https://www.tdk.gov.tr (Erişim: Kasım 2024).
58. Uysal, V. & Ayten, A. (2009). Ruhsallık umutsuzluğu azaltır mı? Ruhsallık-umutsuzluk ilişkisi üzerine ampirik bir araştırma. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 10, 80-81.
59. Watson, D. (2002). Positive affectivity: The disposition to experience pleasurable emotional states. In C. R. & S. J. Lopez (Eds.), Handbook of positive psychology (pp. 106–119). Oxford University Press.
60. Werner, K., & Gross, J. J. (2009). Emotion regulation and psychopathology: A conceptual framework. In A. M. Kring ve D. M. Sloan (Eds.), Emotion regulation and psychopathology: A transdiagnostic approach to etiology and treatment (pp. 13–37). Guilford Press.