Evaluation of Disaster and Health System Preparedness for Radiological Emergencies: A SWOT Analytical Framework Approach

Öz

Radiological emergencies often have irreversible and severe consequences for public health. Given the potential magnitude of these impacts, preparedness of hospitals and health systems for radiological emergencies constitutes a critical necessity. This study aims to assess the level of preparedness of hospitals within Türkiye’s health system for radiological emergencies through a SWOT analysis. The study adopts an analytical policy evaluation approach rather than a purely descriptive assessment, employing a structured SWOT framework based on systematic document analysis. Within this scope, general protocols related to Chemical, Biological, Radiological and Nuclear (CBRN) threats, the implementation of Hospital Disaster and Emergency Plans (HDEP), and institutional approaches developed for radiation safety in Türkiye were examined. The findings indicate that Türkiye faces significant weaknesses in its preparedness for radiological emergencies, particularly in terms of hospital infrastructure, specialized human resources, personnel training, and the regular conduct of drills and exercises. In contrast, the existence of a national CBRN regulatory framework, the nationwide implementation of the Hospital Disaster and Emergency Plan (HDEP) system, and a centralized health governance structure constitute key strengths in Türkiye’s preparedness for radiological emergencies. Furthermore, recent nuclear energy investments, increasing collaboration with international organizations, and policies aimed at expanding CBRN centers offer important opportunities to enhance the institutional capacity of the health system. Nevertheless, the high level of uncertainty and the potential for large-scale health impacts associated with possible nuclear or radiological accidents are considered critical threat factors with respect to the current level of preparedness. In conclusion, an effective, realistic, and sustainable approach to radiological emergency preparedness in Türkiye can only be achieved through a multi-stakeholder policy framework aligned with international standards, in which existing strengths are preserved and reinforced, structural weaknesses are systematically addressed, and emerging opportunities are strategically leveraged.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Radiological Emergency
• Disaster Management
• Health System
• SWOT Analysis

Radyolojik Acil Durumlara Yönelik Afet ve Sağlık Sistemi Hazırlığının Değerlendirilmesi: Bir SWOT Analitik Çerçevesi Yaklaşımı

Öz

Toplum sağlığı üzerinde radyolojik acil durumların etkileri çoğu zaman geri dönülemez ve ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu potansiyel etki göz önünde bulundurulduğunda, hastanelerin ve sağlık sistemlerinin radyolojik acil durumlara hazırlıklı olması bir zorunluluk haline gelmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin sağlık sistemi içerisinde hastanelerin radyolojik acil durumlara yönelik hazır olma durumunu SWOT analizi aracılığıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sistematik doküman analizine dayalı yapılandırılmış bir SWOT çerçevesi kullanılarak, betimleyici bir incelemeden ziyade analitik bir politika değerlendirmesi yaklaşımıyla yürütülmüştür. Bu kapsamda Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) tehditlere ilişkin genel protokoller, Hastane Afet ve Acil Durum Planı (HAP) uygulamaları ve Türkiye’nin radyasyon güvenliğine yönelik oluşturduğu kurumsal yaklaşımlar incelenmiştir. Analiz bulguları, Türkiye’nin radyolojik acil durumlara hazırlığında hastane altyapısı, uzman insan kaynağı, personel eğitimleri ve düzenli tatbikatlar açısından önemli zayıf yönler bulunduğunu göstermektedir. Buna karşılık, ulusal KBRN mevzuatının varlığı, HAP sisteminin ülke genelinde uygulanıyor olması ve merkezi sağlık yönetim yapısı, Türkiye’nin radyolojik acil durumlara hazırlık sürecindeki temel güçlü yönler arasında yer almaktadır. Ayrıca, son yıllarda artan nükleer enerji yatırımları, uluslararası kurumlarla geliştirilen iş birlikleri ve KBRN merkezlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik politikalar, sağlık sisteminin kurumsal kapasitesini güçlendirebilecek önemli fırsatlar sunmaktadır. Bununla birlikte, olası nükleer veya radyolojik kazaların yüksek belirsizlik içeren ve geniş ölçekli sağlık etkileri yaratma potansiyeli, mevcut hazırlık düzeyi açısından kritik tehdit unsurları olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de radyolojik acil durumlara yönelik etkili, gerçekçi ve sürdürülebilir bir hazırlık yaklaşımı; güçlü yönlerin korunup geliştirilmesi, zayıf alanların sistematik biçimde iyileştirilmesi ve mevcut fırsatların stratejik bir çerçevede değerlendirilmesi yoluyla, çok paydaşlı ve uluslararası standartlarla uyumlu bir politika yaklaşımıyla mümkün olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Radyolojik Acil Durum
• Afet Yönetimi
• Sağlık Sistemi
• SWOT Analizi

Destekleyen Kurum

Kurum desteği yoktur.

Etik Beyan

Çalışmada ikincil veriler kullanılmıştır. Bu nedenle etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2019). Ulusal Radyasyon Acil Durum Planı (URAP) 2019. Erişim Tarihi: 16.08.2025, Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/ULUSAL_RADYASYON_ACIL_DURUM_PLANI__URAP__2019-_2_.pdf
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2022). Sağlık Kurumları İçin Afet ve Acil Durum Planlama Rehberi. Erişim Tarihi: 10.06.2025, Erişim Adresi: https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2016/01/AFET-SAGLIK-KURUMLARI-REHBER.pdf
3. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). Erişim Tarihi: 03.06.2025, Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani
4. Albay, A. (2025). Hastanelerde Afet ve Acil Durumda Olay Yönetim Ekibinde Yer Alan Halkla İlişkiler Sorumlularının Farkındalık Düzeyleri. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 497-511.
5. Aniebone, V., Fadipe, A., Abdul, A., & G. (2023). Radiation Exposure and Health Effects on the Human Body. Journal of Computational Mechanics, Power System and Control, 6(3). https://doi.org/10.46253/jcmps.v6i3.a3.
6. Artcı, F., İnal Önal, E., & Kaya, E. (2025). Determining CBRN Risk Perceptions and Preparedness Levels and Related Factors of Emergency Health Services Personnel: Tekirdağ Provincial Example. Afet ve Risk Dergisi, 8(2), 630-643. https://doi.org/10.35341/afet.1526785
7. Assiri, A., Almalki, M., Shubayr, N., Alqahtani, A., Darwish, R., Alotaibi, F., Alanazi, M., Alzahrani, M., Alrumyan, S., & Alghamdi, Y. (2023). Medical Preparedness and Response for a Nuclear or Radiological Emergency: An Assessment Study in Selected Hospitals of The Ministry of Health Across Saudi Arabia. Radioprotection, 58(4), 281–288. https://doi.org/10.1051/radiopro/2023028.
8. Avaner, T., & Çoşkun, A. M. (2025). Karşılaştırmalı afet yönetimi Türk ve Fransız jandarması teşkilatı örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 341-360.

9. Birol, E., Buyan, G., Alkan, H., Guven, C., Arikan, I. H., Erturk, F. K., & Onat, B. (1997). Doses to different groups of the population in Turkey after the Chernobyl Accident, International conference on one decade after Chernobyl, Austria, 177-179.
10. Choi, W. S., Hyun, S. Y., & Oh, H. (2022). Perceived disaster preparedness and willingness to respond among emergency nurses in South Korea: a cross-sectional study. International journal of environmental research and public health, 19(18), 11812.
11. Coeytaux, K., Bey, E., Christensen, D., Glassman, E. S., Murdock, B., & Doucet, C. (2015). Reported radiation overexposure accidents worldwide, 1980-2013: a systematic review. PloS one, 10(3), e0118709. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0118709
12. Cossmann, P. H. (2012). Medical Radiation Therapy. In Springer Handbook of Medical Technology. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 703–721.
13. Dağ, N., Çalışkan, C., Koçak, H., Demir, G., & Çelebi, İ. (2023). Factors affecting the intervention of health-care professionals in radiological events: a systematic review. Disaster medicine and public health preparedness, 17, e348.
14. Dhumal, P., Chakraborty, S., Ibrahim, B., Kaur, M., & Valsami-Jones, E. (2024). Green-synthesised carbon nanodots: A SWOT analysis for their safe and sustainable innovation. Journal of Cleaner Production, 480, 144115.
15. Du Cher, P. (2015). Project of Particular intervention plan of the Belleville-sur-Loire NPP. Special provisions of the ORSEC plan (No. INIS-FR--17-0205). Prefecture du Cher (France).
16. Ekşi, G., & Demiral, Ş. (2025). Kahramanmaraş Sağlık Turizmi SWOT Analizi. TOGÜ Erbaa Sağlık ve Yönetim Dergisi, 2(1), 82-98.
17. Fabrikant, J. I. (1980). The BEIR-III report and the health effects of low-level radiation. Annual Meeting of the American Association for the Advancement of Science, San Francisco.
18. Farrokhnia, M., Banihashem, S. K., Noroozi, O., & Wals, A. (2024). A SWOT analysis of ChatGPT: Implications for educational practice and research. Innovations in education and teaching international, 61(3), 460-474.
19. Fields, D. E., Ozluoglu, N., & Yalcintas, M. G. (1987). Impact of the Chernobyl accident on Turkey (No. CONF-871101-59). Oak Ridge National Lab., TN (USA). Joint meeting of the American Nuclear Society and the Atomic Industrial Forum, Los Angeles, CA
20. Ghavami, V., Kokabi Saghi, F., Asghari, A., & Shabanikiya, H. (2022). Predictors of nurses’ reporting for work at the time of epidemics and natural disasters; solutions for hospital surge capacity. Journal of nursing scholarship, 54(4), 470-476.
21. Greif, L., Kimmig, A., El Bobbou, S., Jurisch, P., & Ovtcharova, J. (2024). Strategic view on the current role of AI in advancing environmental sustainability: a SWOT analysis. Discover Artificial Intelligence, 4(1), 45.
22. Güçlü, İ. (2021). Cytogenetic follow-up of an individual after accidental exposure to industrial radiation using dicentric frequency in blood lymphocytes. Mutation Research/Genetic Toxicology and Environmental Mutagenesis, 861-862, 503276. https://doi.org/10.1016/j.mrgentox.2020.503276.
23. Hacettepe Üniversitesi (2015). Radyasyon Güvenlik Klavuzu. Erişim Tarihi: 14.07.2025, Erişim Adresi: https://hastane.hacettepe.edu.tr/siteimages/radyasyon_guvenligi/radyasyon_guvenlik_klavuzu_20ocak2015.pdf
24. Hudzietzová, J., & Sabol, J. (2014). Education of the public about radiation protection. International Research Journal of Public and Environmental Health, 1 (5), 132-139, August 2014.
25. İncedere, L. (2023). Radyolojide görevli sağlık çalışanlarının radyasyondan korunma ile ilgili bilgi düzeyi (özel hastane örneği). Journal of Awareness. 8(4): 513-523, https://doi.org/10.26809/joa.2188
26. Jouchoux, Y., & Boyer, C. (2020). Radiation injuries. In Handbook of Disaster Medicine (pp. 141-156). CRC Press.
27. Kai, M., Homma, T., Lochard, J., Schneider, T., Lecomte, J. F., Nisbet, A., ... & Lazo, T. (2020). ICRP Publication 146: radiological protection of people and the environment in the event of a large nuclear accident: update of ICRP Publications 109 and 111. Annals of the ICRP, 49(4), 11-135.
28. Kako, M., Ranse, J., Yamamoto, A., & Arbon, P. (2014). What was the role of nurses during the 2011 Great East Earthquake of Japan? An integrative review of the Japanese literature. Prehospital and disaster medicine, 29(3), 275-279.
29. Kamiya, K., Ozasa, K., Akiba, S., Niwa, O., Kodama, K., Takamura, N., Zaharieva, E., Kimura, Y., & Wakeford, R. (2015). Long-term effects of radiation exposure on health. The Lancet, 386, 469-478. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)61167-9.
30. Kang, J. S., Lee, H., & Seo, J. M. (2023). Relationship between nursing students’ awareness of disaster, preparedness for disaster, willingness to participate in disaster response, and disaster nursing competency. Disaster medicine and public health preparedness, 17, e220.
31. Kim, J., & Chung, H. S. (2019). Disaster medical response system in Korea. Journal of the Korean Medical Association, 62(5), 252-257.
32. Koplay, M., Maaroof, S., Khalil, A., Demir, Z., Sidel, C., Öz, A., ... & Varol, İ. (2016). Toplumun radyasyon farkındalığı ve radyasyonla ilgili bilgi düzeyi. Genel Tıp Dergisi, 26(EK-1), 36-38.
33. Laughlin, J. (2023). Some observations on perceptions of radiation risks in the context of nuclear power plant accidents. Radiation protection dosimetry, 199 18, 2169-2173. https://doi.org/10.1093/rpd/ncad184.
34. Law, R., Martin, C., Bronstein, A., Chang, A., & Schier, J. (2013). Surveillance for Radiation-Related Exposures Reported to the National Poison Data System. Online Journal of Public Health Informatics, 5 (1). 5(1), e61263, https://doi.org/10.5210/ojphi.v5i1.4609.
35. Liu, Q., Jiang, B., Jiang, L. P., Wu, Y., Wang, X. G., Zhao, F. L., ... & Jiang, E. (2008). Clinical report of three cases of acute radiation sickness from a 60Co radiation accident in Henan province in China. Journal of radiation research, 49(1), 63-69. https://doi.org/10.1269/jrr.07071.
36. LiVolsi, V. A., Abrosimov, A. A., Bogdanova, T., Fadda, G., Hunt, J. L., Ito, M., Rosai, J., Thomas, G. A., & Williams, E. D. (2011). The Chernobyl thyroid cancer experience: pathology. Clinical oncology (Royal College of Radiologists (Great Britain)), 23(4), 261–267. https://doi.org/10.1016/j.clon.2011.01.160
37. Mupfumira, P., Mutingi, M., & Sony, M. (2024). Smart city frameworks SWOT analysis: a systematic literature review. Frontiers in Sustainable Cities, 6, 1449983.
38. Nagata, T., Arishima, T., Yamaguchi, Y., Hirohashi, N., , T., Hasegawa, A., Hanada, H., Yamamoto, N., Okamoto, T., Akahoshi, T., Hamada, M., Abe, T., Kikukawa, M., Nakao, H., Yamamura, H., Sakamoto, T., Akashi, M., & Hagihara, A. (2022). Radiation Emergency Medical Preparedness in Japan: A Survey of Nuclear Emergency Core Hospitals. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 17.
39. Nagata, T., Arishima, T., Yamaguchi, Y., Hirohashi, N., Hasegawa, A., Hanada, H., ... & Hagihara, A. (2023). Radiation emergency medical preparedness in Japan: a survey of nuclear emergency core hospitals. Disaster medicine and public health preparedness, 17, e78.
40. Nair, V., Karan, D. N., & Makhani, C. S. (2017). Guidelines for medical management of nuclear/radiation emergencies. Medical journal, Armed Forces India, 73(4), 388–393. https://doi.org/10.1016/j.mjafi.2017.09.015
41. Navath, P. A. (2022). Effect of Environmental Radiation on Public Health. Academic Research Journal of Nature and Public Health, 1(1), 35-36. https://doi.org/10.55124/arjn.v1i1.222.
42. Nisbet, A. F. (2019). Public health protection in radiation emergencies. Public Health Protection in Radiation Emergencies, Centre for Radiation, Chemical and Environmental Hazards Public Health, England.
43. Nonaka, S., Sawano, T., Oikawa, T., Murakami, M., Ozaki, A., Zhao, T., ... & Tsubokura, M. (2024). Difficulties faced by three hospitals evacuated from the urgent protective action planning zone after the 2011 Fukushima Daiichi Nuclear power plant accident. Journal of Radiation Research, 65(Supplement_1), i67-i79.
44. Paile, W. (2010). A guide to radiation accidents for the general practitioner. Health physics 98(6), 788-9. https://doi.org/10.1097/HP.0b013e3181b435d0.
45. Palacı, H., Günay, O., & Yarar, O. (2014). Türkiye’deki radyasyon güvenliği ve koruma eğitiminin değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (14), 249-254.
46. Parlak, A. I., Lambert, J. H., Guterbock, T. M., & Clements, J. L. (2012). Population behavioral scenarios influencing radiological disaster preparedness and planning. Accident Analysis & Prevention, 48, 353-362.
47. Parmentier, N. (1985). Organization of Radiological Emergency in France. In Emergency and Disaster Medicine: Proceedings of the Third World Congress Rome, May 24–27, 1983 (pp. 100-108). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
48. Ranse, J., Mackie, B., Crilly, J., Heslop, D., Wilson, B., Mitchell, M., ... & Hammad, K. (2025). Strengthening emergency department response to chemical, biological, radiological, and nuclear disasters: A scoping review. Australasian Emergency Care, 28(1), 37-47.
49. Sağlık Bakanlığı (2021). Hastane Afet ve Acil Durum Planı (HAP) Hazırlama Kılavuzu, Erişim Tarihi: 10.06.2025, Erişim Adresi: https://www.saglik.gov.tr/TR,1789/hastane-afet-ve-acil-durum-plani-hap-hazirlama-kilavuzu.html
50. Saral, B. Z., & Koçak, H. (2024). Dünyada ve Türkiye’de Hastane Afet Planlarının Organizasyon Yapıları. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi, 5(2), 42-56.
51. Sarık, M. E., & Cengiz, S. (2022). Hastane afet ve acil durum planı eğitim, hazırlık düzeyi ve çalışanların bilgi seviyelerinin tespit edilmesi: Antalya ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 122-132.
52. Sawano, T., Senoo, Y., Yoshida, I., Ozaki, A., Nishikawa, Y., Hori, A., ... & Tsubokura, M. (2022). Emergency hospital evacuation from a hospital within 5 km radius of Fukushima Daiichi nuclear power plant: a retrospective analysis of disaster preparedness for hospitalized patients. Disaster medicine and public health preparedness, 16(5), 2190-2193.
53. Shrivastava, S., Shrivastava, P., & Ramasamy, J. (2015). Negating the impact of radiation in development of cancers. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 2(1), 52–53. https://doi.org/10.4103/2347-5625.143763.
54. Şenışık AM, Tunçman Genç D, Mutlu E. (2020). Radyasyon Çalışanlarının Radyasyon Bilinci Anketi, Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi (OTSBD), 5(1):63-70. doi:10.26453/otjhs.520471
55. T.C. Cumhurbaşkanlığı (2023). Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği. Erişim Tarihi: 08.07.2025, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5272&MevzuatTur= 7&MevzuatTertip=5
56. T.C. Cumhurbaşkanlığı (2023). Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Erişim Tarihi: 17.09.2025, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=95&MevzuatTur=19&MevzuatTertip=5
57. Thakur, P., Lemons, B., Ballard, S., & Hardy, R. (2015). Environmental and health impacts of February 14, 2014 radiation release from the nation's only deep geologic nuclear waste repository. Journal of environmental radioactivity, 146, 6-15. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2015.03.034.
58. Thomas, G., & Symonds, P. (2016). Radiation Exposure and Health Effects - is it Time to Reassess the Real Consequences? Clinical oncology (Royal College of Radiologists (Great Britain)), 28 4, 231-6. https://doi.org/10.1016/j.clon.2016.01.007.
59. Türk Radyoloji Derneği (2018). Tetkik Yoğunluğundan Kaynaklanan Problemlerin Analizi ve Çözüm Önerileri, Erişim Tarihi: 01.10.2025, Erişim Adresi: https://www.turkrad.org.tr/assets/slider-photos/Radyolojik-Tetkik-Yogunlugu-Raporu.pdf
60. WHO (2016). Radiation: Health Consequences of The Fukushima Nuclear Accident, Erişim Tarihi: 10.10.2025, Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/health-consequences-of-fukushima-nuclear-accident?utm