Orta Çağ'da Toprağa ve Emeğe Bağlılığın Şekli: Manor Örgütlenme

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 1, 137 - 154, 26.03.2025

Şeyma Özel

Öz

Bu makalede, özellikle feodalizmin klasik çağı olarak tanımlanan dönemde, toprağa ve emeğe bağlılığın resmini çizen manor örgütlenme incelenmektedir. Orta Çağ Avrupası’nda karşımıza çıkan feodalite, merkezi devlet yapısının iyice silikleştiği adem-i merkeziyetçi bir yapı ortaya çıkarmış ve senyörün çatısı altında, toprağa bağlı, kapalı ekonomi prensibini benimsemiş bir yapı oluşturmuştur. İmparatorun evrensel gücünün ve otoritesinin yavaş yavaş parçalanarak senyörlere dağıldığı bu dönemde, senyörler bulundukları topraklarda bir nevi kral gibi yasama, yürütme ve yargı yetkilerine sahip olmuştur. Senyörler bu gücü bir sözleşme ile kraldan veya başka bir senyörden alırken aynı şekilde ona karşı sadakat ve koruma yükümlülüğü altına girmiştir. Öte yandan senyörler kendi topraklarında bulunan halka karşı koruma sorumluluğu altındayken onlardan dönemin en önemli şeyi olan emeği kendileri için kullanmalarını zorunlu kılmıştır. Manor örgütlenmede yönetenler feodalitenin bir kısmını oluştursa da asıl önemli grubun çalışanlar yani serfler olduğu söylenebilir. Zira toprağı değerli kılan tek başına varlığı değildir. Toprak üzerinde çalışan serf olduğunda değerli hale gelmektedir. Bu çalışma, feodal ilişkilerin dinamiklerini, dönemin sosyo-politik çerçevesini ve feodalizmin manor örgütlenme içerisindeki genel özelliklerini araştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Feodalite , Manor Örgütlenme , Fief , Senyör , Serf

Kaynakça

• Agibalova Y ve Donskoy G, Ortaçağ Tarihi (3. bs, Çağdaş Sümer, Yordam Kitap 2018)
• Ağaoğulları MA ve Köker L, İmparatorluktan Tanrı Devletine (8. bs, İmge Kitabevi 2017)
• Akyılmaz G, Siyasi Tarih (Seçkin Yayıncılık 2015)
• Akyılmaz SG ve Cin H, Tarihte Toplum ve Yönetim Tarzı Olarak Feodalite ve Osmanlı Düzeni (Selçuk Üniversitesi Basımevi 1995)
• Albertoni G, ‘Feodalizm’ içinde Umberto Eco (ed), Ortaçağ Barbarlar, Hristiyanlar, Müslümanlar (Leyla Tonguç Basmacı, 6. bs, Alfa 2019) 215
• Anderson P, Antikiteden Feodalizme Geçişler (Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, 2017)
• Aydemir C ve Yılmaz Genç S, ‘Ortaçağın Sosyoekonomik Düzeni: Feodalizm’ (2011) 10 Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 226
• Aydoğdu M, ‘Ortaçağ Feodal Mülkiyet Anlayışı ve Osmanlı Hukukundaki Toprak Sisteminin Türk Hukukundaki Tarımsal İşletmelerin Mirasçılara Özgülenmesindeki Etkisi’ (2015) 17 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1
• Barkan ÖL, İktisat Tarihi (Ders Notları) (Selamet Matbaası 1962)
• Bell A, A History of Feudalism (1863)
• Berktay H, Kabileden Feodalizme (2. bs, Kaynak Yayınları 1989)
• Berman HJ, Hukuk ve Devrim Batı Hukuk Geleneğinin Oluşumu (Kıvılcım Turanlı, Pinhan 2020)
• Bloch M, Feodal Toplum (Mehmet Ali Kılıçbay, 5. bs, Doğu Batı Yayınları 2015)
• Boissonnade P, Life and Work in Medieval Europe (Routledge, 2013)
• Bulut N, Feodaliteden Küreselleşmeye Ekonomik İktidar Siyasal İktidar İlişkisi (Seçkin Yayınları 2003)
• Caenegem RCV, An Historical Introduction to Private Law (Cambrıdge Universıty Press 1996)
• Davis RHC, Orta Çağ Avrupa Tarihi (Rümeysa Şişman, 3. bs, Dergah Yayınları 2022)
• Duby G, Şövalye, Kadın ve Rahip Feodal Fransa’da Evlilik (Mehmet Ali Kılıçbay, 1 bs, Ayrıntı 1991)
• ——, ‘Giriş’ içinde Georges Duby ve Philippe Aries (haz), Özel Hayatın Tarihi 2- Feodal Avrupa’dan Rönesans’a (Roza Hakmen, Yapı Kredi Yayınları 2006)
• Ganshof FL, Feudalism (Philip Grierson, Toronto Press 1996)
• Gemalmaz MS, Devlet, Birey ve Özgürlük (Legal Yayıncılık 2010)
• Goff LL, Ortaçağ Uygarlığı (Hanife Güven ve Uğur Güven, 3.bs, Doğu Batı Yayınları 2019)
• Göze A, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler (17. bs, Beta Yayınları 2017)
• Gümüş TT, ‘Feodalizm: Avrupa Tarihinde Yeni Yaklaşımlar’ (2010) 29 Tarih Araştırmaları Dergisi 47
• Hilton RH, A Medieval Society (Rotledge 1966)
• ——, ‘Giriş’ içinde Feodalizmden Kapitalizme Geçiş (Müge Gürer ve Semih Sökmen, Metis Yayınları 1980)
• Huberman L, Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla (Murat Belge, 19. bs, İletişim Yayınları 2019)
• Kılıçbay MA, Feodalite ve Klasik Dönem Osmanlı Üretim Tarzı (3. bs, Efil Yayınevi 2010)
• Öksüz E, ‘Feodal Düzen ve Sosyal Değişmeler’ (1980) 0 Sosyoloji Konferansları 81
• Oyan O, Feodalizm ve Osmanlı Tartışmaları (İmaj Yayınları 1998)
• Öz E, Feodalizm (Yön Matbaası 1996)
• Özçelik S, ‘Avrupa Feodalitesinin Siyasi ve İktisadi Mahiyeti’ (1950) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 320
• Pirenne H, Ortaçağ Avrupa’sının Ekonomik ve Sosyal Tarihi (Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları 2009)
• ——, Kavimler Göçü’nden XVI. Yüzyıla Kadar Avrupa Tarihi, (Sinan Akbaytürk, Selenge Yayınları 2022) 105
• Poggi G, Modern Devletin Gelişimi Sosyolojik Bir Yaklaşım, (Şule Kut, 6. bs, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2012)
• Power E, Ortaçağ İnsanları (İslam Kavas, 3. bs, Kronik Kitap 2020)
• Reynolds S, The Middle Ages without Feudalism (Routledge 2018) içinde ‘Afterthoughts on fiefs and Vassals’ https://doi.org/10.4324/9781351219068 31
• Robinson JH, Breasted JH ve Smith EP, İlk Çağ’dan Orta Çağ’a Uygarlığın Öyküsü, (İbrahim Şener, Doruk Yayınları 2020)
• Salihpaşaoğlu Y, Din ve Devlet Arasındaki İktidar Mücadelesi: Avrupa Örneği (4. bs, Adalet Yayınevi 2019)
• Seignobos C, Avrupa Milletlerinin Mukayeseli Tarihi (Samih Tiryakioğlu, Varlık Yayınları 1960)
• Smith JMH, Roma’dan Sonra Avrupa: Yeni Bir Kültür Tarihi 500-1000 (Ahmet Fethi, Alfa Yayınları 2015)
• Somçağ S, Avrupa Feodalizminin Evrimi (Bağlam Yayıncılık 1994)
• Tuna K, ‘Feodalizm Tartışmasında Yeni Bir Ele Alış Denemesi: Feodal Düzen ve Şehir’ (1989) 3 İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi 197
• Ülgen P, ‘Ortaçağ Avrupası’nda Feodal Sisteme Genel Bir Bakış’ (2010) Mukaddime 1
• ——, Orta Çağ Avrupa’sında Kölelik (Yeditepe Yayınevi 2020)