DUA VE SOSYAL AĞLARIN YENİ DİNİ MEKÂNLARA DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu çalışma, çevrim içi dini topluluklara katılımın bireylerin inançları, ibadet pratikleri ve sosyal yaşamları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi ve fenomenolojik desen kullanılarak gerçekleştirilen araştırmanın çalışma grubunu, Instagram platformunda dini içerik paylaşan veya bu tür içeriklerle düzenli etkileşim kuran 15 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla gerçekleştirilen çevrim içi görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Görüşmeler ortalama 30–40 dakika sürmüş ve elde edilen veriler analiz sürecinde tematik olarak değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların çevrim içi dini topluluklarda yer alma motivasyonlarının manevi destek arayışı, topluluk aidiyeti, dini bilgi paylaşımı ve farkındalık oluşturma gibi unsurlar etrafında şekillendiğini göstermektedir. Bununla birlikte çevrim içi dini topluluklara katılımın bireylerin inançlarını güçlendirdiği, dini bilgi düzeylerini artırdığı ve ibadet pratiklerine yönelik motivasyonlarını yükselttiği belirlenmiştir. Katılımcılar çevrim içi paylaşımların ibadetlerini hatırlatıcı ve teşvik edici bir rol oynadığını ifade etmişlerdir. Ayrıca bu platformların bireylere sosyal destek sağladığı ve benzer inançlara sahip kişilerle yeni sosyal bağlar kurulmasına katkıda bulunduğu görülmüştür. Sonuç olarak araştırma bulguları, çevrim içi dini toplulukların bireylerin manevi yaşamlarını destekleyen önemli bir dijital etkileşim alanı haline geldiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte bireylerin çevrim içi dini katılım ile yüz yüze sosyal ilişkiler arasında dengeli bir ilişki kurmalarının önem taşıdığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Çevrim İçi Dini Topluluklar
• İnanç Pratikleri
• Sosyal Medya.

Prayer and the Transformation of Social Networks into New Religious Spaces

Öz

This study aims to examine the effects of participation in online religious communities on individuals' beliefs, worship practices, and social lives. Conducted using qualitative research methods and a phenomenological design, the study group consists of 15 participants who share religious content on the Instagram platform or regularly interact with such content. Participants were selected using purposive sampling. Research data were collected through online interviews conducted using a semi-structured interview form. The interviews lasted an average of 30–40 minutes, and the data obtained were evaluated thematically during the analysis process. The research findings show that the participants' motivations for joining online religious communities revolve around elements such as seeking spiritual support, community belonging, sharing religious knowledge, and raising awareness. Furthermore, it was determined that participation in online religious communities strengthened individuals' beliefs, increased their level of religious knowledge, and heightened their motivation toward worship practices. Participants stated that online sharing played a role in reminding them of their worship and encouraging them. Furthermore, it has been observed that these platforms provide social support to individuals and contribute to the establishment of new social bonds with people who share similar beliefs. In conclusion, the research findings reveal that online religious communities have become an important digital interaction space that supports individuals' spiritual lives. However, it is considered important for individuals to establish a balanced relationship between online religious participation and face-to-face social relationships.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Online Religious Communities
• Religious Practices
• Social Media.

Kaynakça

1. Aduragba, O. T., Cristea, A. I., Phillips, P., Kurlberg, J., & Yu, J. (2022). Religion and spirituality on social media in the aftermath of the global pandemic. arXiv. https://arxiv.org/abs/2212.11121
2. Al-Balagh, R. S., Winoto, Y., & Khadijah, U. (2025). Digital religion and virtual communities: A bibliometric review of online religious practices. Al Balagh Jurnal Dakwah dan Komunikasi, 10(1).
3. Aslan, A. (2024). Genç yetişkinlerin din ve dindarlık anlayışları üzerine nitel bir araştırma. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 487-520. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1456155
4. Campbell, H. (Ed.). (2020). The Distanced Church: Reflections on doing church online. Digital Religion Publications.
5. Campbell, H. A. (2012). Digital religion: The basics. Oxford University Press.
6. Campbell, H. A. (2017). Digital religion: Understanding religious practice in digital media. Routledge.
7. Campbell, H. A., & Tsuria, R. (2021). Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. Routledge.
8. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.

9. Çuhadar, M. (2021). Postmodernizm, dijitalleşme ve hibrit dindarlık. Tevilat, 2(1), 67-88. https://doi.org/10.53352/tevilat.994404
10. De, A., Cotter, K., Kanthawala, S., McAtee, H., Ritchart, A., & Kadur, G. (2025). “Whoever needs to see it, will see it”: Motivations and labor of creating algorithmic conspirituality content on TikTok. arXiv. https://arxiv.org/abs/2506.16851
11. Ehlebracht, M. (2022). Exploring the impact of social media on the religious and spiritual beliefs of emerging adults. Wilfrid Laurier University Theses.
12. Evolvi, G. (2022). Religion and the internet: Digital religion, (hyper)mediated spaces, and materiality. Z Religion Ges Polit, 6(1), 9–25. https://doi.org/10.1007/s41682-021-00087-9
13. Grigore, C., & Cobzeanu, A. (2025). The impact of digitalization on religious practices and community dynamics following the COVID-19 pandemic: A systematic review. Revista Românească pentru Educaţie Multidimensională, 17(2), 302–343. https://doi.org/10.18662/rrem/17.2/984
14. Hjarvard, S. (2008). The mediatization of religion: A theory of the media as agents of religious change. In Northern Lights: Film & Media Studies Yearbook (Vol. 6). Intellect Press.
15. Hjarvard, S. (2016). Mediatization and the changing authority of religion. Media, Culture & Society, 38(1), 8–17. https://doi.org/10.1177/0163443715615412
16. Kabir, M., Kabir, M. R., & Islam, R. S. (2024). Islamic lifestyle applications: Meeting the spiritual needs of modern Muslims. arXiv. https://arxiv.org/abs/2402.02061
17. Kandemir, S., ve Toprak, H. K. (2023). Gençlerin dinî referans dünyası ve dijital medya. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 64(2), 557-590. https://doi.org/10.33227/auifd.1320301
18. Karaçalı, M., ve Korkmaz, S. (2023). Psikolojik iyi oluş, yaşamda anlam ve dindarlık arasındaki ilişkiler. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 128-147. https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2023.9.2.01
19. Laird, B. L., Zuniga, S., Hook, J. N., & Van Tongeren, D. R. (2024). Exploring user perceptions of a mobile app for religious practices. Journal of Religion and Health. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11061027/
20. Lincoln, Y. S., ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
21. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey Bass.
22. Muthohirin, N. (2025). Faith in the digital age: The rise of Islamic fundamentalism and the plurality of young Muslims’ piety on social media. Islamica: Jurnal Studi Keislaman, 19(2), 199–233. https://doi.org/10.15642/islamica.2025.19.2.199-233
23. Müller, J., & Friemel, T. N. (2024). Dynamics of digital media use in religious communities A theoretical model. Religions, 15(7), 762. https://doi.org/10.3390/rel15070762
24. O’Maoileidigh, B., Ward, M. T., & Scarlett, S. O. (2023). Effect of religious attendance on loneliness, quality of life, stress and anxiety among older adults during COVID 19 in Ireland. Mental Health, Religion & Culture.
25. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). SAGE Publications.
26. Siuda, P. (2021). Mapping digital religion: Exploring the need for new typologies. Religions, 12(373), 1–14. https://doi.org/10.3390/rel12060373
27. Smith, J. A., & Osborn, M. (2008). Interpretative phenomenological analysis. In J. A. Smith (Ed.), Qualitative psychology: A practical guide to research methods (pp. 53–80). SAGE Publications.
28. Van Manen, M. (1990). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. SUNY Press.
29. Varol, S. F. (2022). Yankı Odası: Kavramsal Bir Çerçeve. Journal of Academic Social Science Studies, 15(91).
30. Yakut, İ. (2022). Değişen dünyada yeni dini formlar: Postmodern dönemde dindarlık ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 53, 555-572. https://doi.org/10.17120/omuifd.1105042
31. Yoo, J. (2022). Online religious involvement, spiritual support, depression, and anxiety during the COVID-19 pandemic. Religions, 13(11), 1052. https://doi.org/10.3390/rel13111052