Sağlık Yöneticilerinin Yapay Zekâya İlişkin Tutumları İle Karar Verme Stilleri Arasındaki İlişkiye Yönelik Bir Araştırma

Öz

Bu çalışmanın amacı; Batı Karadeniz Bölgesi’nde görev yapan alt, orta ve üst düzey yöneticilerin yapay zekâ kullanımına ilişkin tutumlarının karar verme stillerini etkileyip etkilemediğini araştırmaktadır. Bu çerçevede Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki 5 ilde (Karabük, Kastamonu, Bolu, Düzce ve Zonguldak) bulunan 7 adet üçüncü basamak (Eğitim ve Araştırma, Özel Dal, Üniversite Hastanesi) hastane yöneticileri üzerinde bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Söz konusu 7 hastanede toplam 455 yöneticinin olduğu belirlenmiştir. Ancak çeşitli nedenlerden (cevap alma oranı, yöneticilerin izinli olması, araştırmaya katılmak istememesi vb.) dolayı örneklemeye başvurulmuştur. Kolayda örnekleme yöntemi ile toplam 352 yöneticiden anket tekniği ile veriler toplanmıştır. Yöneticilerden toplanan veriler SPSS 22 ve AMOS 22 istatistik programları ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; araştırmaya katılan yöneticilerin yapay zekâya yönelik olumlu tutumlarının yüksek ve olumsuz tutumlarının düşük olduğu tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan hastane yöneticilerinin sezgisel, mantıklı, bağımsız kararlar verebildikleri gibi bazen de karar vermekten kaçınabildikleri ortaya çıkmıştır. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlara göre; yapay zekâya yönelik olumlu tutumun; sezgisel ve kaçınmacı karar vermeyi etkilemediği; buna karşın mantıklı ve bağımsız karar vermeyi pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Çalışmada yapay zekâya yönelik olumsuz tutumun ise sezgisel ve kaçınmacı karar vermeyi negatif yönde etkilediği; mantıklı ve bağımsız karar vermeyi etkilemediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yönetici
• Sağlık yöneticisi
• Yapay zeka
• Karar verme
• Karar stilleri

A STUDY ON THE RELATİONSHİP BETWEEN HEALTHCARE MANAGERS' ATTİTUDES TOWARDS ARTİFİCİAL INTELLİGENCE AND THEİR DECİSİON-MAKİNG STYLES

Öz

This study aims to examine whether the attitudes of lower-, middle-, and upper-level healthcare managers toward artificial intelligence (AI) influence their decision-making styles. The research was conducted in the Western Black Sea Region of Turkey, covering five provinces (Karabuk, Kastamonu, Bolu, Duzce, and Zonguldak) and seven tertiary-level hospitals, including training and research, specialty, and university hospitals. Although the total population consisted of 455 managers, data were collected from 352 participants using a convenience sampling method due to accessibility constraints. The collected data were analyzed using SPSS 22 and AMOS 22 statistical software. The findings indicate that healthcare managers generally exhibit high levels of positive attitudes and low levels of negative attitudes toward AI. In terms of decision-making styles, managers demonstrate intuitive, rational, and independent decision-making tendencies, while occasionally displaying avoidant behavior. The results reveal that positive attitudes toward AI do not significantly affect intuitive and avoidant decision-making but have a positive effect on rational and independent decision-making styles. Conversely, negative attitudes toward AI negatively influence intuitive and avoidant decision-making, while having no significant impact on rational and independent decision-making.

Anahtar Kelimeler

• Manager
• Healthcare manager
• Artificial intelligence
• Decision making
• Decision styles

Kaynakça

1. Adair, J. (2000). Karar verme ve problem çözme (N. Kalaycı, Çev.). Gazi Kitabevi.
2. Ağırman, H. (2018). Etik sürücüsüz araç mümkün müdür? III. Ulusal Uygulamalı Etik Kongresi.
3. Akalın, B., & Veranyurt, Ü. (2022). Sağlık bilimlerinde yapay zekâ tabanlı klinik karar destek sistemleri. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 7(18), 64–73.
4. Akgün, T. Ö. (2009). Yönetimde karar verme: Uygulamalı bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Alçın, S. (2016). Üretim için yeni bir izlek: Sanayi 4.0. Journal of Life Economics, 3(2), 19–30.
6. Altay, Ü. (2011). Yöneticilerin duygusal zeka düzeylerinin karar verme stillerine etkisi ve bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Altın, Y., & Mercin, L. (2024). Grafik tasarımda yapay zekâ kullanımına bağlı etik sorunlara ilişkin uzman görüşlerinin değerlendirilmesi. Sanat ve İnsan Dergisi, 8(1), 47–66.
8. Aydın, G., Nyadera, I. N., & Önder, M. (2020). Strategic management in Turkey’s public sector: Reforms and application issues. Public Organization Review, 20, 220–237.

9. Aydın, N. (2011). The use of clinical decision support systems in nursing. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 8(3), 59–63.
10. Bağırkan, Ş. (1983). Karar verme. Der Yayınları.
11. Bakan, İ., & Büyükbeşe, T. (2008). Katılımcı karar verme: Kararlara katılım konusunda çalışanların düşüncelerine yönelik bir alan çalışması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13, 29–56.
12. Balkıs, M. (2006). Öğretmen adaylarının davranışlarındaki erteleme eğiliminin, düşünme ve karar verme tarzları ile ilişkisi [Doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
13. Bayar, M. (2024). Yapay zekânın işletme yönetimi üzerinde oluşan etkileri. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(43), 119–125.
14. Baykal, Ü., Sökmen, S., & Harmancı Seren, A. K. (2018). Yönetici hemşirelerin mesleki kişilik özellikleri. Sağlık ve Hemşirelik Yönetim Dergisi, 5(3), 188–200.
15. Borano, J. (2016). Applications of artificial intelligence and associated technologies. In Proceedings of the International Conference on Emerging Technologies in Engineering, Biomedical, Management and Science (pp. 64–67).
16. Buchbinder, S. B., & Thompson, J. M. (2010). Introduction to health care management. Jones & Bartlett Learning.
17. Budak, G., & Budak, G. (2010). İşletme yönetimi. Barış Yayınevi.
18. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32, 470–483.
19. Büyükyılmaz, O. (2013). Akademik personel açısından psikolojik sözleşme ihlali ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin analizi [Doktora tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2nd ed.). Routledge.
21. Can, H., & Tecer, M. (2005). İşletme yönetimi. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü.
22. Can, Ö. (2009). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançları ve karar verme stillerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Cohen, J., Cohen, P., West, S. G., & Aiken, L. S. (2003). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences (3rd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
24. Çatal, B. (2025). Yapay zekânın karar verme sürecinde kullanımı. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 33(1), 311–348.
25. Çelebi, V., & İnal, A. (2019). Yapay zekâ bağlamında etik problemi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 651–661.
26. Çetin, M. Ç. (2009). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin karar verme stilleri, sosyal beceri düzeyleri ve stresle başa çıkma biçimlerinin bazı değişkenler açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
27. Davis, D., & Cosenza, R. M. (1998). Business research for decision making. PWS-Kent Publishing. Driver, M. J., Brousseau, K. R., & Hunsaker, P. L. (1998). The dynamic decision maker: Five decision styles for executive and business success. Indiana University Press.
28. Ducharme, J. (2019). Artificial intelligence could help solve America’s impending mental health crisis. Time. Ege, B. (2014). 4. Endüstri devrimi kapıda mı? Bilim ve Teknik, 558, 26–29.
29. Ekici, D. (2013). Sağlık bakım hizmetinin yönetimi. Sim Matbaası.
30. Erdoğan, İ. (2012). Pozitivist metodoloji ve ötesi: Bilimsel araştırma tasarımları, niteliksel ve istatistiksel yöntemler. ERK.
31. Eren, E. (2009). Yönetim ve organizasyon. Beta Yayınları.
32. Ersever, Ö. H. (1996). Karar verme becerileri kazandırma programının ve etkileşim grubu deneyiminin üniversite öğrencilerinin karar verme stilleri üzerindeki etkileri [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. Gacar, A. (2019). Yapay zekâ ve yapay zekânın muhasebe mesleğine olan etkileri: Türkiye’ye yönelik fırsat ve tehditler. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 389–394.
34. Given, L. M. (2008). Qualitative research methods. SAGE.
35. Görçün, Ö. F. (2016). Dördüncü endüstri devrimi-Endüstri 4.0. Beta Basım Yayım Dağıtım.
36. Gür, Y. E., Ayden, C., & Yücel, A. (2019). Yapay zekâ alanındaki gelişmelerin insan kaynakları yönetimine etkisi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 137–158.
37. Güzel, H. (2021, March 8). Üç tür yapay zeka: Dar, genel ve süper. Data Science Earth. https://www.datasciencearth.com/uc-tur-yapay-zeka-dar-genel-ve-super/
38. Güzel, Ş., Akman Dömbekçi, H., & Eren, F. (2022). Yapay zekânın sağlık alanında kullanımı: Nitel bir araştırma. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(4), 509–519.
39. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Exploratory factor analysis. In Multivariate data analysis. Prentice Hall.
40. İşler, D. (2013). Küreselleşmenin uluslararası finansal piyasalara etkisi ve Türkiye uygulaması [Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. Jiang, F., Jiang, Y., Zhi, H., Dong, Y., Li, H., Ma, S., Wang, Y., Dong, Q., Shen, H., & Wang, Y. (2017). Artificial intelligence in healthcare: Past, present and future. Stroke and Vascular Neurology, 2, 230–243.
42. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. bs.). Asil Yayın Dağıtım.
43. Kaplan, A., & Haenlein, M. (2019). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons, 62(1), 15–25.
44. Kaya, F., Aydin, F., Schepman, A., Rodway, P., Yetişensoy, O., & Demir Kaya, M. (2022). The roles of personality traits, AI anxiety, and demographic factors in attitudes towards artificial intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 497–514.
45. Kaynak-Balta, B. (2020). Yapay zeka ürünlerinin hukuki niteliği ve fikri eser kavramı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 24(3), 205–230.
46. Keleş-Tayşir, N. (2011). Fordizmden postfordizme geçiş sürecinde ortam koşulları ve dış kaynaklardan yararlanma uygulamasına etkileri: Türkiye’de DKY uygulamasına geçiş süreci üzerine beyaz eşya sanayinde bir araştırma [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
47. King, K. (2019). Using artificial intelligence in marketing: How to harness AI and maintain the competitive edge. Kogan Page.
48. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
49. Koçak, A., & Diyadin, A. (2018). Sanayi 4.0 geçiş süreçlerinde kritik başarı faktörlerinin DEMATEL yöntemi ile değerlendirilmesi. Ege Akademik Bakış, 18(1), 107–120.
50. Koçel, T. (2010). İşletme yöneticiliği. Beta Yayınları.
51. Koçel, T. (2011). İşletme yöneticiliği. Beta Basım.
52. Koşar, M. E. (2023). Dijital dönüşüm ve yapay zekanın kamu yönetimine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
53. Köroğlu, Y. (2017). Yapay zekânın teorik ve pratik sınırları. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
54. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607–610.
55. Kulaksızoğlu, A. (2005). Ergen psikolojisi. Remzi Kitabevi.
56. Kuzgun, Y. (1993). Karar stratejileri ölçeği: Geliştirilmesi ve standardizasyonu. VII. Ulusal Psikoloji Bilimsel Çalışmaları.
57. Limongi, R. (2024). The use of artificial intelligence in scientific research with integrity and ethics. Review of Artificial Intelligence in Education, 5, 1–11.
58. Loo, R. (2000). A psychometric evaluation of the general decision-making style inventory. Personality and Individual Differences, 29(5), 895–905.
59. Machado, J., Sousa, R., Peixoto, H., & Abelha, A. (2024). Ethical decision-making in artificial intelligence: A logic programming approach. Artificial Intelligence, 5, 2707–2724.
60. Marr, B. (2020). The intelligence revolution (Ü. Şensoy, Çev.). Kogan Page.
61. Meydan, C. H., & Şeşen, H. (2011). Yapısal eşitlik modellemesi: AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık.
62. Nas, S. (2006). Gemi operasyonlarının yönetiminde kaptanın bireysel karar verme süreci analizi ve bütünleşik bir model uygulaması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
63. Nas, S. (2010). Karar verme stillerine bilimsel yaklaşımlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2(2), 43–65.
64. Ngai, E. W. T., & Wu, Y. (2022). Machine learning in marketing: A literature review, conceptual framework, and research agenda. Journal of Business Research, 145, 35–48.
65. Oğuz, E. (2009). İlköğretim okulu yöneticilerinin karar verme stilleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17(2), 415–426. Önder, M., & Saygılı, H. (2018). Yapay zekâ ve kamu yönetimine yansımaları. Türk İdare Dergisi, 90(487), 629–668.
66. Öz, E. (2021). Tıpta yapay zeka ve dijital dönüşüm neleri değiştiriyor? CNN Türk. http://Tıpta%20yapay%20zekâ%20ve%20dijital%20dönüşüm%20neleri%20değiştiriyor%3F%20(cnnturk.com)
67. Özdamar, K. (2001). SPSS ile biyoistatistik (4. bs.). Kaan Kitabevi.
68. Özmen, A. (1999). Örnekleme. In A. A. Bir (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (ss. 23–54). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
69. Öztürk, G. (1996). Karar verme programının etkililiği lise 1 öğrencilerine ilişkin bir deneme [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
70. Padem, H., Göksu, A., & Konaklı, Z. (2012). Araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. International Burch University. Petropoulos, G. (2018). The impact of artificial intelligence on employment. In Practical intelligence for work in the digital age (p. 119).
71. Postacı, T., Belgin, Ö., & Erkan, T. E. (2012). KOBİ’lerde kurumsal kaynak planlaması (ERP) uygulamaları. T.C. Sanayi, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü.
72. Rouhiainen, L. (2020). Yapay zeka: Geleceğimizle ilgili bugün bilmemiz gereken 101 şey. Pegasus.
73. Sağır, C. (2006). Karar verme sürecini etkileyen faktörler ve karar verme sürecine etiğin önemi: Uygulamalı bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
74. Saran, S., Natarajan, N., & Srikumar, M. (2018). In pursuit of autonomy: AI and national strategies. Observer Research Foundation.
75. Schepman, A., & Rodway, P. (2020). Initial validation of the general attitudes towards Artificial Intelligence Scale. Computers in Human Behavior Reports, 1, Article 100014.
76. Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2004). A beginner’s guide to structural equation modeling (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
77. Schwab, K. (2016). Dördüncü sanayi devrimi (Z. Dicleli, Çev.). Optimist.
78. Scott, S. G., & Bruce, R. A. (1995). Decision-making style: The development and assessment of a new measure. Educational and Psychological Measurement, 55(5), 818–831.
79. Sekaran, U., & Bougie, R. (2016). Research methods for business: A skill-building approach (7th ed.). Wiley.
80. Singil, N. (2022). Yapay zeka ve insan hakları. Public and Private International Law Bulletin.
81. Solak, Y., Dal, H., Çınkır, G., & Onu, F. N. (2025). Yapay zekâ etiği: Eğitimde kullanımının sınırları ve sorumlulukları. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 11(49), 108–116.
82. Şimşek, Ş. M. (1998). Yönetim ve organizasyon. Damla Ofset Matbaacılık ve Ticaret A.Ş.
83. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
84. Tambe, A., & Krishnan, V. R. (2000). Leadership in decision-making. Indian Management, 39(5), 69–79.
85. Taşdelen, A. (2002). Öğretmen adaylarının farklı psiko sosyal değişkenlere göre karar verme stilleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
86. Tekbaş, İ. (2019). Muhasebenin dijital dönüşümü ve mali mühendislik. Ceres Yayınları.
87. Thunholm, P. (2004). Decision-making style: Habit, style or both? Personality and Individual Differences, 36(4), 931–944.
88. Türk Dil Kurumu. (2023). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
89. Türkel, F. (2003). Başarılı insanların karar anı. Hayat Yayınları.
90. Tüzün, G. (2008). Sivil toplum kuruluşları için rehberler: Kurumsal stratejik planlama. Bölgesel Çevre Merkezi Türkiye.
91. Uçoğlu, D. (2020). Yapay zekâ teknolojisinin muhasebe mesleğine ve eğitimine etkileri. PressAcademia Procedia, 6, 16–21.
92. Ülgen, H., & Mirze, K. (2007). İşletmelerde stratejik yönetim. Arıkan Basım Yayım Dağıtım.
93. Üngüren, E. (2011). Psikobiyolojik kişilik kuramı ekseninde yöneticilerin kişilik özellikleri, karar verme stilleri ve örgütsel sonuçlara yansımaları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
94. White, K. R., & Griffith, J. R. (2010). The well-managed healthcare organization. Health Administration Press.
95. Wilson, J., & Daugherty, P. (2020). Collaborative intelligence: Human and artificial intelligence join forces. In Artificial intelligence (pp. 112–126). Harvard Business Review Press.
96. Yamane, T. (2001). Temel örnekleme yöntemleri (A. Esin, M. A. Bakır, C. Aydın, & E. Gürbüzsel, Çev.). Literatür Yayıncılık.
97. Yazıcı, E., & Düzkaya, H. (2016). Endüstri devriminde dördüncü dalga ve eğitim: Türkiye dördüncü dalga endüstri devrimine hazır mı? Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 7(13), 49–88.
98. Yeşilkaya, N. (2022). Yapay zekâya dair etik sorunlar. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 14(3), 949–963.
99. Yıldır, S. (1983). Planlama ve karar verme aracı olarak simülasyon. İstanbul Üniversitesi İşletme İktisadı Enstitüsü Dergisi, 4(13), 59–71.
100. Yılmaz, A. S. (2011). Üniversite öğrencilerinin karar vermede özsaygı ve karar verme stillerinin benlik saygısı ve utangaçlık açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
101. Yozgat, U. (1994). Yönetimde karar verme teknikleri. Beta Yayınları.
102. Zehir, C., & Özşahin, M. (2006). Stratejik karar verme hızını etkileyen örgütsel, çevresel faktörler ve firma performansı ilişkisi: İmalat sektöründe bir saha çalışması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 137–157.