An Examination of Postgraduate Theses on Disabilities in the Field of Sports Sciences

Öz

The aim of this research is to examine the research methodology, design, and content of postgraduate theses on disabilities prepared within different departments of sports science. The theses examined within the scope of the research consisted of a total of 217 theses—43 doctoral and 174 master’s theses—that are available in open access electronically in the database of the Republic of Türkiye Council of Higher Education (YÖK) National Thesis Center (YÖKTEZ). In the study, the content analysis method, one of the qualitative research methods, was used. The theses were searched using the keyword “disabled” in the “thesis title” search section of YÖKTEZ, and the theses written in the field of sports and sports sciences were separated through the system and categorized for analysis. In addition, data were obtained by examining in detail sections such as the publication year of the theses, the type of graduate program, the disability group studied, the research methods, and the data collection tools. After this stage, the data were collected, transferred to an Excel file and categorized, and percentage/frequency analyses were conducted using the SPSS 31.0 package program. As a result of the research, it was found that the year with the highest number of theses written on individuals with disabilities in the field of sports sciences was 2024 (f=35). In general, it was determined that there is an increasing trend in the number of theses written on disabilities over the years. It was observed that the most preferred research method was the quantitative research method, and the most preferred data collection tool was the scale. On the other hand, it was determined that the most preferred disability type as a study group was individuals with intellectual disabilities. As a result, significant findings were obtained through the examination of postgraduate theses prepared for individuals with disabilities in different departments of sports sciences.

Anahtar Kelimeler

• Disability
• sports science
• research methodology
• content analysis

Destekleyen Kurum

No

Proje Numarası

Yok

Etik Beyan

No

Teşekkür

We, the authors, would like to thank the editor and anonymous reviewers who contributed to the development of this article.

Spor Bilimleri Alanında Engelliler Konusundaki Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

Özet: Bu araştırmanın amacı spor bilimlerinin farklı bölümlerinin ana bilim dallarında engellilere yönelik hazırlanan lisansüstü tezlerin araştırma yöntemi, deseni ve içeriği bakımından incelenmesidir. Araştırma kapsamında incelenen tezler Türkiye Cumhuriyeti Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında yer alan elektronik ortamda açık erişime sahip olan 43 doktora 174 yüksek lisans toplamda 217 tez araştırma amacına uygun olacak şekilde incelenmiştir. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Tezler, YÖKTEZ’in ‘tez adı’ arama bölümüne ‘engelli’ anahtar kelimesiyle tarama yapılmış sistem üzerinden spor ve spor bilimleri alanında yazılmış olan tezler ayrıştırılarak analiz için kategorize edilmiştir. Ayrıca tezlerin yayın yılı, lisansüstü program türü, üzerinde çalışılan engelli grubu, araştırma yöntem ve veri toplama araçları gibi bölümler detaylı olarak incelenerek veriler elde edilmiştir. Bu aşama sonrasında veriler toplanarak excel dosyasına aktarılıp kategorileştirilmiş, SPSS31.0 paket programıyla yüzde/frekans analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda spor bilimleri alanında engelliler üzerine yazılmış tez sayısının en fazla olduğu yılın 2024 (f=35) olduğu bulgulanmıştır. Genel olarak yıllara göre engelliler alanında yazılan tezlerin sayısında artış eğilimi olduğu tespit edilmiştir. En fazla tercih edilen araştırma yönteminin ise nicel araştırma yöntemi, en fazla tercih edilen veri toplama yöntemi aracının ölçek olduğu görülmüştür. Diğer yandan en fazla çalışma grubu olarak tercih edilen engelli türünün ise zihinsel engelli bireyler olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak spor bilimlerinin farklı bölümlerinde engellilere yönelik hazırlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi ile önemli sonuçlar elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Engelli
• spor bilimleri
• araştırma yöntemi
• içerik analizi

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

Yok

Etik Beyan

Bu makalede araştırma sürecinde, dergi yazım kurallarına, yayın ilkelerine, araştırma ve yayın etiği kurallarına, dergi etik kurallarına uyulmuştur. Makale ile ilgili doğabilecek her türlü̈ ihlallerde sorumluluk yazara aittir. Bu çalışma içerik analizi içeren bir çalışmadır. Aynı derleme çalışmalarda olduğu gibi etik kurul gerektirmeyen çalışmalar kapsamında değerlendirilmektedir. Bu çalışma, herhangi bir insan katılımcı, hayvan deneyi ya da kişisel veri içermemektedir. Sadece açık erişimli veri tabanlarından elde edilen yayınlar analiz edilmiştir.

Teşekkür

Makalenin geliştirilmesinde katkısı olan editörlere ve anonim hakemlere yazarlar olarak teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022). Engelli ve yaşlı istatistik bülteni (Ocak 2022). Erişim tarihi: 25 Kasım 2025 Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/media/98625/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2022.pdf
2. Aksöz, E. Ö., & Yücel, A. S. (2020). Türkiye'de engelli turizmi alanında yayınlanmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30(1), 223-234. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/182
3. Akyol, B., Öztürk, O., & Kurt, Y. (21-24 Kasım2024). Engelli ve dezavantajlı bireylerde rekreatif faaliyetlere erişim ve katılım yönünden incelenmesi [Bildiri sunumu]. 22. Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
4. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. 6. Baskı. Sakarya Yayıncılık.
5. Ayhan, B., & İlhan, E. L. (2021). Türkiye’de spor bilimi alanında bedensel engelli bireylere yönelik yapılan makalelerin içerik analizi (2015-2020). Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 672-686. https://izlik.org/JA84GG29XF
6. Burcu, E. (2002). Üniversitede okuyan özürlü öğrencilerin sorunları: Hacettepe-Beytepe Kampüsü öğrencileri örneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 83-103. https://izlik.org/JA93YP75KX
7. Burcu, E. (2011). Türkiye'deki engelli bireylere ilişkin kültürel tanımlamalar: Ankara örneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 28(1), 1-22. https://izlik.org/JA47MZ53AP
8. Çaynak, S., & Keser, İ. (2021). Türkiye’de engelliliğe ilişkin sağlık alanında yapılmış lisansüstü tezlerin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 118-123. https://doi.org/10.31067/acusaglik.833039

9. Çınarlı, S. (2010). Türkiye ve bazı Avrupa Birliği ülkelerinde engellilik kavramı ve engelli istihdamı ile ilgili düzenlemelerin incelenmesi. Öz-Veri Dergisi, 7(1), 1561-1582.
10. Ellegaard, O., & Wallin, J. A. (2015). The bibliometric analysis of scholarly production: How great is the impact? Scientometrics, 105, 1809-1831. https://doi.org/10.1007/s11192-015-1645-z
11. Eripek, S. (1993). Zihinsel engelli çocuklar. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
12. Girli, A., Yurdakul, A., Sarısoy, M., & Özekes, M. (2000). Zihinsel engelli ve otistik çocukların anne babalarına yönelik grup danışmanlığının depresyon, benlik saygısı ve tutumları üzerine etkisi. Saray Rehabilitasyon Dergisi, 6, 2-9.
13. Gu, Y. (2004). Global knowledge management research: A bibliometric analysis. Scientometrics, 61(2), 171-190. https://doi.org/10.1023/B:SCIE.0000041647.01086.f4
14. Gürsoy, F., Aydoğdu, F., Aysu, B., & Aral, N. (2019). Engelli çocuklarda oyun ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerdeki eğilimler. Journal of Child and Development, 2(4), 44-57. https://doi.org/10.36731/cg.658991
15. Hunt, R. Low L. C., & Hartin, P. (2018). Birleşmiş Milletler engelli haklari sözleşmesi (CRPD) uygulama kilavuzu. Engelliler Konfederasyonu. Ankara. Erişim tarihi: 25 Aralık 2025 Erişim adresi: https://www.engellilerkonfederasyonu.org.tr/wp-content/uploads/2020/04/Birle%C5%9Fmi%C5%9F-Milletler-Engelli-Haklar%C4%B1-S%C3%B6zle%C5%9Fmesi.pdf
16. İlbak, İ., & İlkım, M. (2020). Türkiye’de spor bilimi alanında 2010-2019 yılları arasında yapılan bedensel engelli bireylere yönelik tez çalışmalarının içerik analizi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 29-43. https://izlik.org/JA68LT67YH
17. Jaarsma, A., Dijkstra, P. U., Geertzen, J. H. B., & Dekker, R. (2014). Barriers to and facilitators of sports participation for people with physical disabilities: A systematic review. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 24(6), 871-881. https://doi.org/10.1111/sms.12218
18. Karip, F. (2020). Türkiye’de engelli bireylerin görsel sanatlar eğitimi: Lisansüstü tezler üzerinden bir meta-sentez. EKEV Akademi Dergisi, (84), 249-262. https://izlik.org/JA54PD72YD
19. Kasım, M., & Akyurt, H. (2024). Engelli turizm eğitimleri lisansüstü tezlerinin bibliyometrik analizi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(108), 1237-1248. https://doi.org/10.5281/zenodo.12638729
20. Koca, C. (2013). Engelsiz şehir planlaması bilgilendirme raporu. Dünya Engelliler Vakfı, Erişim tarihi: 15 Ocak 2026 Erişim adresi: https://engellileriz.blogspot.com/2013/01/engelsiz-sehir-planlamasi-bilgilendirme.html
21. Korkmaz, B. C. (2025). Türkiye’de yürütülmüş olan engelli kadın konulu tezlerin incelenmesi: Bibliyometrik analiz. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 9(1), 23-46. https://izlik.org/JA65RL34RT
22. Neuman, W. L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar I-II. (S. Özge, Çev.; 5. basım). Yayın Odası.
23. Özer, D. S. (2017). Engelliler için beden eğitimi ve spor. (5 baskı). Ankara: Nobel.
24. Resmi Gazete. (2015). Engelliler hakkında kanun. Erişim tarihi: 28 Ocak 2026 Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378-20130425.pdf
25. Sezer, F. (2012). Engelli bireylere yönelik olumlu tutum geliştirmeye yönelik önleyici rehberlik çalışması; deneysel bir uygulama. Education Sciences, 7(1), 16-26. https://doi.org/10.12739/10.12739
26. Taylor, S. (1999). Health, illness and medicine. Sociology: Issues and Debates. MacMillan Press.
27. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 12. Baskı: Seçkin Yayıncılık.
28. Yılmaz, A. (2019). Türkiye’de spor bilimi alanında işitme engelli bireylere yönelik yapılan çalışmaların içerik analizi (2008-2018). SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(3), 58-66. https://doi.org/10.33689/spormetre.551889