1983’den Günümüze Türkiye’de Siyasal Parti Üyeliğinin Gelişimi: Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Siyasal hayatın temel unsurları olarak siyasal partiler, temsili demokrasilerde çok sayıda işlev üstlenmişlerdir. Partiler bu işlevlerini gönüllü üyelik sistemine dayalı örgütleri ile gerçekleştirirler. Siyasal partilerin en hayati bileşenlerinden biri üyeleridir. Partiler için üye kaydetmenin ortak nedenleri ve yararları şu şekilde sıralanabilir: Meşruiyet, parti destekçileriyle iletişim, mali destek, gönüllü işgücü, adaylar. Örgütlü üyelere sahip olmak partiler için adeta “hazır kıtalar”a sahip olmak gibidir. Üyeler açısından bakıldığında ise, siyasal partileri destekleyenlerin süreç içinde kayıtlı üye haline gelip, üye olarak kalmalarının ortak nedenleri şöyle özetlenebilir: Siyasal bir kanaati ifade etmek, siyaset hakkında daha çok şey öğrenmek, siyasete katılmak, kişisel siyasal hırsları tatmin etmeye yardımcı olmak, sosyal ve iktisadi faydalar sağlamak. Siyasal partiler geçmişte devlet ile toplum arasında adeta yaşam kanalı olsalar da, bugün üyelik temelli bir kriz veya gerileme sürecinde bulunduklarından söz edilmektedir. Bazı siyaset bilimciler parti örgütlerindeki üç farklı unsur (iktidar aygıtı olarak parti, parti bürokrasisi ve gönüllü üyelik örgütleri) arasından ilk ikisinin sağlam kaldığını, fakat üçüncüsünün gerilediğini iddia etmektedir. Bazıları ise çağdaş partilerin kendisini destekleyenlerden farklı olarak, göreceli biçimde az sayıda üyeleri olan ya da hiç üyesi olmayan bir örgüte dönüşmüş ya da dönüşmek üzere olduğu görüşünü dile getirmektedirler Bu yazıda ilk olarak “parti üyeliğindeki gerileme” tezini Avrupa demokrasileri bağlamında mevcut durumu veri alınarak değerlendirmekte, ardından konu özellikle üyelik temelinde Türkiye örneğinde ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Siyasal parti, üyelik, parti örgütü

Development of Party Membership from 1983 til Today: A Comparative Analysis

Abstract

Political parties as crucial factors have several functions in representative democracies. Parties can realize this function through voluntary organizations based of membership. One of the core elements of the political party organizations is their members. There are many reasons and benefits for parties to enroll members and for supporters to become and remain enrolled members. Common benefits and reasons for parties to enroll members are as follows; Legitimacy, connection with supporters, financial support, volunteer labor and candidates. Common reasons for supporters to become and remain enrolled members are: to express a political conviction, to learn more about politics, to participate in politics, to help satisfy personal political ambitions, to gain social and economic benefits. Although political parties have been ‘life channels’ between state and citizens in the past, today they are often said to be in a process of crisis or decline. Some political scientists claim that among three distinct elements of party organizationthe party in public office, the party bureaucracy and the voluntary membership organizationthe first two remain strong, but the third is in decline. Others claim that contemporary party is becoming, or has already become, an organization with a relatively small number of members, or with no members at all as distinct from supporters. In this article, “party membership decline” argument firstly in European democracies and then in Turkish case is evaluated especially in terms of one of the basic elements of party organization: membership. Keywords: Political party, membership, party organization

Keywords

• Political party, membership, party organization

Kaynakça

1. Gallagher, M., Liston, V. & Marsh, M., et all, 2002, “Explaining Activism Levels Among Fine Gail Members: A Test of General Incentives Model”, Irish Political Studies, 17 (1).
2. Gallagher, M. & Marsh, M., 2002, Days of Blue Loyalty: The Politics of Membership of the Fine Gael Party , PSAI Press, Dublin.
3. Hansen, B. & Heidar, K., 2005, Party Member Activism in Denmark and Norway A Question of Party ?, Rapor, [http://www.statsvitenskap.uio.no/ansatte/serie/notat/fulltekst/Heidar20051.pdf].
4. Hansen, B., 2002, Party Activism in Denmark: A Micro Level Approach to a CrossSectional Analysis of the Correlates of Party Activism, Forlaget Politica, Aarhus.
5. Katz, R. S. & Mair, P., 1993, “The Evolution of Party Organization in Europe: The Three Faces of Party Organization”, American Review of Politics: Parties in an Age of Change (Special Issue), ed. Crotty, W.
6. _____, 1995, “Changing Models of Party Organizations and Party Democracy: The Emergence of the Cartel Party”, Party Politics, 1 (1).
7. Katz, R. S. & Mair, P. et all., 1992, “The Membership of Political Parties in European Democracies (19601990)”, European Journal of Political Research, 22 (3).
8. Mair, P., 1998, “Representation and Participation in the Changing World of Party Politics”, European Review, 6 (2).

9. Mair, P. & van Biezen, I., 2001, “Party Membership In Twenty European Democracies, 1980-2000”, Party Politics, 7 (1).
10. Norris, P., 2002, Democratic Phoenix: Reinventing Political Activism, Cambridge University Press, New York.
11. Özbudun, E., 2001, ‘’The Institutional Decline of Parties in Turkey’’, içinde Political Parties and Democracy , der. Diamond, L., The Johns Hopkins University Press, Baltimore.
12. Scarrow, S. E., 1994, “The Paradox of Enrollment: Assessing the Costs and Benefits of Party Membership”, European Journal of Political Research, 25 (1), s. 4160.
13. _____, 1996, Parties and Their Members Organizing for Victory in Britain and Germany, Oxford University Press, Oxford.
14. _____, 2000, “Parties Without Members?”, içinde Parties Without Partisans, der. Dalton, R. J. & Wattenberg, M. P., Oxford University Press, Oxford.
15. Schüler, H., 1999, Türkiye’de Sosyal Demokrasi Particilik Hemşehrilik Alevilik, İletişim Yayınları, İstanbul.
16. Seyd, P. & Whiteley, P., 1992, Labour’s Grass Roots: The Politics of Party Membership , Oxford University Press, Oxford.
17. T.C.Cumhuriyet Başsavcılığı, Siyasi Partiler Bürosu, 1993 Haziran Aralık 2005 Verileri.
18. Webb, P., et all., 2002, Political Parties in Advanced Industrial Democracies, Oxford University Press, Oxford.
19. Whiteley, P., Seyd, P. & Richardson J., 1994, True Blues The Politics of Conservative Party Membership , Clarendon Press, Oxford.
20. Widfeldt, A., 1997, Linking Parties with People? Party Membership in Sweden 1960-1997, Ashgate Pub. Ltd., Göteborg.