MEN'S ATTİRE CULTURE IN MANASTIR ACCORDİNG TO THE INHERİTANCE REGİSTERS (1700-1730)

Abstract

Throughout the historical process, the culture of clothing, which originated from the need for protection and covering with the existence of humanity, has changed and shaped according to the geographical conditions, religious and value judgments, customs and traditions, cultural and economic conditions. From this perspective, the culture of clothing offers significant clues to reveal a society's customs, traditions, and religious themes, or determining its socio-economic and socio-cultural structure as well. Moreover, the culture of clothing provides an insight into the daily lives, living standards, production and consumption habits of the people belonging to different religions, cultures, traditions, customs, genders, ages, and social and economic levels. İnheritance registers hold an important place in identifying the culture of clothing in Ottoman cities. These registers, also known as metrukât or muhallefât defterleri (registers), documented all movable and immovable properties left behind by deceased individuals, all their debts and credits, all fees taken by the court, and how the remaining inheritance was divided among the heirs according to the sharia principles. In this respect, the one hundred and forty male inheritance registers whichs cattered among the şer‘iyye registries (sharia court records) provide some clues with us in identifying the culture of men's clothing in Manastır and the fundamental elements that determined this culture.

Keywords

• Manastır
• inheritance registers
• men
• wealth
• status.

TEREKE KAYITLARINA GÖRE MANASTIR’DA ERKEK GİYİM-KUŞAM KÜLTÜRÜ (1700-1730)

Öz

İnsanlığın varoluşuyla birlikte insanların korunma ve örtünme ihtiyacından doğan giyim-kuşam kültürü, tarihsel süreç içerisinde coğrafi şartlara, din ve değer yargılarına, örf ve adetlere, kültürel ve ekonomik koşullara göre değişip şekillenmiştir. Bu açıdan bakıldığında giyim-kuşam kültürü bir toplumun örf, adet ve dini temalarını ortaya koymada, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel yapısını belirlemede önemli ipuçları sunmaktadır. Bunların yanı sıra giyim-kuşam kültürü, farklı din, kültür, gelenek, görenek, cins, yaş, sosyal ve ekonomik seviyelere mensup insanların gündelik hayatları, yaşam standartları, üretim ve tüketim alışkanlıkları hakkında da fikir vermektedir. Osmanlı şehirlerindeki giyim-kuşam kültürünü tespit etmede tereke kayıtları önemli bir yere sahiptir. Metrukât ya da muhallefât defterleri olarak da adlandırılan bu defterlere, ölen kişilerden geriye kalan bütün taşınır-taşınmaz malları, onların her türlü alacak-verecek işleri, mahkemenin aldığı bütün harçlar ve kalan mirasın varisler arasında şeriat esaslarına göre nasıl taksim edildiğine dair bütün bilgiler tek tek yazılırdı. Bu yönüyle Manastır şer‘iyye sicilleri arasına dağınık kaydedilmiş yüz kırk adet erkek tereke kaydı, Manastır’da yaşamış erkeklerin giyim-kuşam kültürü ve bu kültürü belirleyen temel unsurları tespit etmede bize bir takım ipuçları sunarlar.

Anahtar Kelimeler

• Manastır
• tereke defterleri
• erkek giyim-kuşamı
• servet
• statü.

Kaynakça

1. Aktepe, M. Münir, “Osmanlıların Rumeli’de İlk Fethettikleri Çimbi Kal’ası”, İÜEFTD, Cilt II, 1950, ss. 283-308.
2. Anastovski, Nick, “Contestations Over Macedonian Idendity 1870-1912”, (Hd thesis, Melbourne 2005).
3. Atasoy, Nurhan ve Denny, Walter B. ve Mackie, Louise W. ve Tezcan, Hülya, İpek Osmanlı Dokuma Sanatı, (Çev. Reyhan Alp, Ayşe Kardiçalalı), TEB İletişim ve Yay., İstanbul 2001.
4. Barkan, Ömer Lütfi, “Edirne Askerî Kassamına Ait Tereke Defterleri (1545- 1659)”, Belgeler, Cilt III, Sayı 5-6, Ankara 1966, ss. 1-479.
5. Cezar, Mustafa, Mufassal Osmanlı Tarihi, Resimli- Haritalı, I, TTK Yay., Ankara 2010.
6. Civelek, Gökhan, “XVII. Yüzyılın İkinci Yarısında Manastır Şehri”, (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2021).
7. Çağ, Galip, “16. ve 17. Yüzyıllarda Osmanlı Hâkimiyetinde Manastır”, (Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi, 2010).
8. Çakır, İbrahim Etem, “Osmanlı Toplumunda Eş ve Çocuk Sayısı, Statü, Servet: 1671-1678 Sofya Örneği”, OTAM, Sayı 31/Bahar 2012, Ankara 2013, ss. 41-60.

9. Çakır, İbrahim Etem, “Sofya Şehrinde Kadın Giyim Kuşam Kültürü: XVII. Yüzyılın İkinci Yarısı”, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 56, Erzurum 2016, ss. 1365-1386.
10. Çetin, Ö. Hakan, “Paris Bibliotheque Nationale’de Bulunan Od.7-4 Nolu Albüm Resimlerindeki Derviş Giyim-Kuşamları”, Anadolu Kültüründe Süreklilik ve Değişim Dr. A. Mine Kadiroğlu’na Armağan, (Ed. A. Ceren Erel, Bülent İşler, Nilüfer Peker, Güner Sağır), Ankara 2011, ss. 171-184.
11. Çetin, Ökkeş Hakan “Onyedinci Yüzyıla Ait Kıyafet Albümlerinde Osmanlı Erkek Giyim-Kuşamı”, JASS International Journal of Social Science, Number: 53, Winter II-2016, ss. 259-264.
12. Develioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kitabevi, Ankara 2004.
13. Dimitrov, Nikola V. and Koteski, Cane and Josheski, Dusho, Bitola Region in Macedonia-Popuation, Lambert Academic Publishing, Bitola 2015.
14. Ercan, Yavuz, “Osmanlı İmparatorluğunda Gayri Müslimlerin Giyim, Mesken ve Davranış Hukuku”, OTAM, Sayı I, 1990, ss. 117-125.
15. Ercan, Yavuz, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Sosyal Ekonomik ve Hukuki Durumları, Turhan Kitabevi, Ankara 2001.
16. Evliya Çelebi, Seyahatname, V, (Yay. Haz. Yücel Dağlı vd.), Yapı Kredi Yay., İstanbul 2001.
17. Genç, Serdar ve Genç, Gülsüm, “Rusçuk’ta Giyim Kuşam (17.-18. Yüzyıllar)”, XI. Uluslararası Mübadele ve Balkan Kültürü Araştırmaları Kongresi Bildirileri Kitabı, 02-03 Aralık 2017 Samsun, (Ed. Mehmet Yavuz Erler), Erol Ofset, Samsun 2018, ss. 559-582.
18. Görünür, Lale ve Ögel, Semra, “Osmanlı Kaftanları ile Entarilerinin Farkları ve Kullanılışları”, İTÜ Dergisi, Cilt 3, Sayı I, 2006, ss. 59-68.
19. Güngör, Mahmut, “Giyim Kültürü ve Giysiye Sahip Olma Arzuları: Giyim Mandalası”, Ekev Akademi Dergisi, Sayı 54, 2013 Kış, ss. 205-211.
20. Gürsoy, A. Tahir, Giyim Kültürü ve Moda II, Ömür Matbaacılık, İstanbul 2010.
21. Hacısalihoğlu, Mehmet, “Bitola”, Encyclopaedia of Islam, Volume III, Leiden 2014, ss. 54-57.
22. Idriz, Mesut, “Demographic Structure of the 18th Century Ottoman Rule in the Balkans: A Study of Judicial Records (QādīSijil) in Manastir”, IJISH, Volume. III, Number II, 2020, pp. 98-104.
23. Er, İlker ve Genç, Serdar, “XVII. Yüzyıl Sonlarında Balıkesir’de Giyim Kuşam”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 11, Sayı 19, Haziran 2008, ss.107-115.
24. İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klâsik Çağ (1300-1600), (Çev. Ruşen Sezer), Yapı Kredi Yay., İstanbul 2004. İnalcık, Halil, Türkiye Tekstil Tarihi Üzerine Araştırmalar, İş Bankası Kültür Yay., İstanbul 2008.
25. İşli, H. Necdet, Osmanlı Serpuşları, Ebru Matbaacılık, İstanbul 2009.
26. Kadri, Hüseyin Kazım, Türk Lugatı, Cilt II, Devlet Matbaası, İstanbul 1928.
27. Karaca, Filiz, “Hil‘at”, DİA, Cilt XVIII, TDV Yay., İstanbul 1998, ss. 25-27.
28. Karaca, Filiz, “Kürk”, DİA, Cilt XXVI, TDV Yay., Ankara 2002, ss. 568-570.
29. Koç, Fatma ve Koca, Emine, “Türk Halk Giyiminde Kullanılan Süslemelere Tipolojik Bir Yaklaşım”, İdil Dergisi, Cilt 5, Sayı 19, 2016, ss. 237-260.
30. Koçak, Zülfiye, “Manastır’da Kadın Giyim-Kuşam Kültürü (1700-1730)” XIX. Türk Tarih Kongresi 3-7 Ekim 2022 Özet Kitapçığı, TTK Yay., Ankara 2022, ss. 270-271.
31. Koçu, Reşad Ekrem, Türk Giyim Kuşam Sözlüğü, Sümerbank Yay,. İstanbul 1967.
32. Kumbaracılar, İzzet, Serpuşlar, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yay., İstanbul 1979.
33. Küçükaşçı, Mustafa Sabri, “Kaftan”, DİA, Cilt Ek-I, TDV Yay., Ankara 2020, ss. 707-709.
34. Küpeli, Özer, “Revan Seferi’ne Götürülen Padişah Kıyafetleri”, Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, Sayı II/2, Aralık 2016, ss. 33-74.
35. Kütükoğlu, Mübahat, Osmanlılar’da Narh Müessesesi ve 1640 Tarihli Narh Defteri, Enderun Yayınevi, Ankara 1983. Manastır Şer‘iyye Sicilleri; 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42 ve 43.
36. Mutaf, Abdülmecit, “İnanç-Statü-Tarz Üçleminde Osmanlı Kadınlarının Giyim-Kuşam Kültürü ve Sosyal Hayattaki Fonksiyonelliği: 17. Yüzyıl Edremit Örneği”, Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı I-II, 2015, ss. 283-299.
37. Nureski, Djuneis, “Osmanlı Kaynaklarına Göre Kültür Merkezi Konumundaki Makedonya Şehirleri ve Özellikleri”, Balkan Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, 2014, ss. 63-102.
38. Oğuz, Gülser, “61 Numaralı Edirne Şer‘iye Siciline Göre 17. Yüzyılda Edirneli Kadınların Giyim Kuşam Kültürü”, Millî Folklor, Cilt 23, Sayı 92, 2011, ss. 106-116.
39. Öz, Tahsin, Türk Kumaş ve Kadifeleri, Fasikül I, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1946.
40. Öz, Tahsin, Türk Kumaş ve Kadifeleri, II, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1951.
41. Özen, Mine Esiner, “Türkçe’de Kumaş Adları”, İÜEF Tarih Dergisi, Sayı 33, 1980-81, ss. 291-340.
42. Özlü, Zeynel, “Terekeler Işığında Bolu-Göynük’te Giyim Kuşam”, Hacı Bektaş Velî, Sayı 36, 2005, ss. 204-232.
43. Öztürk, Temel, “18. Yüzyılın İlk Yarısında Trabzon Kadınının Giyim Kuşamı”, 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi, 21-25 Ocak 2018, s. 379-400.
44. Öztürk, Temel, “1918 Numaralı Kadı Siciline Göre 18. Yüzyılda Trabzon’da Giyim-Kuşam Kültürü”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı 18, 2015, ss. 9-28.
45. Pakalın, Mehmet Zeki, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Cilt II, MEB Yay., İstanbul 1971.
46. Pakalın, Mehmet Zeki, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Cilt III, MEB Yay., İstanbul 1971.
47. Pakalın, Mehmet Zeki, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Cilt I, MEB Yay., İstanbul 1971.
48. Prifti, Krsitaq, “Manastır” , DİA, Cilt XXVII , TDV Yay., Ankara, 2003, ss. 562-563.
49. Sabev, Orlin, “Osmanlı Toplumsal Tarihi İçin Değerli Kaynak Teşkil Eden Tereke ve Muhallefat Kayıtları”, Osmanlı Coğrafyası Kültürel Arşiv Mirasının Yönetimi ve Tapu Arşivlerinin Rolü Uluslararası Kongresi, 21-23 Kasım 2012, Bildiriler, Cilt I, Korza Yayıncılık, Ankara 2013, s. 259-272.
50. Salman, Fikri, “Türk Kumaş Sanatında Görülen Geleneksel Kumaş Çeşitlerimiz”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, Sayı VI, Erzurum 2004, ss. 13-42.
51. Salman, Fikri, Türk Kumaş Sanatı, Atatürk Üniversitesi Yay., Erzurum 2011.
52. Sarıcık, Murat, Osmanlı İmparatorluğu’nda Nakîbü’l-Eşraflık Müessesesi, TTK Yay., Ankara 2003.
53. Sevin, Nureddin, Onüç Asırlık Türk Kıyafet Tarihine Bir Bakış, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 1990.
54. Sevüktekin Apak, Melek ve Onat, Gündüz, Filiz ve Öztürk, Eray, Fatma, Osmanlı Dönemi Kadın Giyimleri, Türkiye İş Bankası Yay., Ankara 1997.
55. Şemseddin Sami, Kamus-i Türkî, İkdâm Matbaası, İstanbul 1317.
56. Şimşek, Eyyub, “On Sekizinci Yüzyılın Başında Trabzon’da Giyim-Kuşam (1700-1725)”, Mavi Atlas Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı I, Güz 2013, ss. 51-66.
57. Tekin, Zeki, “Osmanlılarda Kürk Kullanımı”, Türkler, Cilt X, (Ed. Hasan C. Güzel vd.), Yeni Türkiye Yay., Ankara 2002, ss. 644-649.
58. Tez, Zeki, Tekstil ve Giyim Kuşamın Kültürel Tarihi, Doruk Yay., İstanbul 2009.
59. Tezcan, Hülya, “Ferace”, DİA, Cilt XII, TDV Yay., İstanbul 1995, ss. 349-350.
60. Tezcan, Hülya, “Fes”, DİA, Cilt XII, TDV Yay., İstanbul 1995, ss. 415- 416.
61. Tezcan, Hülya, “Osmanlı Dokumacılığı”, Türkler, Cilt XII, (Ed. Hasan C. Güzel-vd.), Yeni Türkiye Yay., Ankara 2002,ss. 404- 409.
62. Tezcan, Hülya, Atlaslar Atlası-Pamuklu, Yün ve İpek Kumaş Koleksiyonu, Yapı Kredi Yay., İstanbul 1993.
63. Tomovski, Krum, Džamiivo Bitola, Univerzitet Vo Skopje Zbornik Na Tehničkiot Fakultet, Skopje 1956-1957. Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Osmanlı Tarihi, I, TTK Yay., Ankara 1998.