“Kadın Kadının Kurdudur” İfadesinin Kadın Çalışanların Algıları Üzerinden İncelenmesi

Öz

Toplumsal cinsiyet algısı kavramı bireylerin sosyal hayatı üzerinde etkili olmakta; sosyal ilişkiler ile ilgili genellemeler toplumsal cinsiyet algısı bağlamında şekillenmektedir. Kadınların sahip oldukları özellikler nedeniyle hemcinsleriyle olumlu ilişkiler kuramadığına yönelik kalıp yargılar, “İnsan insanın kurdudur.” ifadesinin türetilip “Kadın kadının kurdudur.” ifadesinin oluşturulmasına neden olmuştur. Bu araştırmanın amacı, kadınlarla birlikte çalışmış olmak fenomenini deneyimlemiş kadınların, “Kadın kadının kurdudur.” ifadesine yönelik kabullerinin var olup olmadığı ve kabullerinin üzerinde etkili olan değişkenlerin neler olduğu ile ilgili sonuçlara ulaşmaktır. Araştırmada, kadınlarla birlikte çalışmış olmak deneyimini yaşayan on beş kadın katılımcıdan elde edilen veriler, postmodern feminizm yorumlayıcı çatısı bağlamında, fenomenoloji yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarında, “Kadın kadının kurdudur.” ifadesinin kadın çalışanlar tarafından kabul gördüğüne ilişkin sonuçlar elde edilmiştir. “Kadın kadının kurdudur.” ifadesinin kabul görmesinde; “kadınların hemcinslerinden beklentileri, kadınların kendilerini kadın grubunun dışında değerlendirmesi, kadının otorite figürü olarak görülmemesi, kadınlar arasındaki ilişki yoğunluğu, kadınlar arasındaki olumlu ilişkilerin göz ardı edilmesi, kadınların görünmeme kaygısı, erkeklerin kadınları muhatabı olarak görmediği algısı, çalışma hayatı dışındaki kadın ilişkileri, toplumsal cinsiyet rolleri, kadınlarla yaşanan problemlere cinsiyet odaklı bakılması, kadınlar arasındaki ilişkiye yönelik önyargısız görüşler” değişkenlerinin etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada toplumsal cinsiyet algısının kadın çalışanların ilişkileri üzerinde etkili olduğuna ilişkin sonuçlar elde edilmiştir. Toplumsal cinsiyet algısı bağlamında değerlendirilen araştırmaların alanyazında sınırlı olması, elde edilen araştırma sonuçlarının önemini arttırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet
• Çalışma Hayatında Kadın
• Kraliçe Arı Sendromu
• Fenomenoloji.

Analysing the Expression ‘Woman is the Wolf of Woman’ on the Perceptions of Female Employees

Öz

The concept of gender perception is effective on the social life of individuals; generalisations about social relations are shaped in the context of gender perception. Stereotypes about women's inability to establish positive relationships with their fellow women due to their characteristics have led to the derivation of the expression ‘Human is the wolf of human’ and the creation of the expression ‘Woman is the wolf of woman’. The purpose of this study is to reach the results about whether women who have experienced the phenomenon of having worked with women have acceptance towards the statement ‘Woman is the wolf of woman’ and what variables are effective on their acceptance. In the study, the data obtained from fifteen female participants who experienced the experience of working with women were analysed using the phenomenology method in the context of the interpretive framework of postmodern feminism. The results of the research revealed that the statement ‘Woman is the wolf of woman’ is accepted by female employees. It was concluded that the variables ‘women's expectations from their fellow women, women's evaluation of themselves outside the women's group, women not being seen as an authority figure, the intensity of the relationship between women, ignoring positive relationships between women, women's anxiety about not being seen, the perception that men do not see women as their interlocutors, women's relationships outside working life, gender roles, gender-oriented view of problems with women, unprejudiced views on the relationship between women’ were effective in the acceptance of the statement ‘woman is the wolf of woman’. In the study, results were obtained that gender perception is effective on the relationships of female employees. The fact that the researches evaluated in the context of gender perception are limited in the literature increases the importance of the research results obtained.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Women in Working Life
• Queen Bee Syndrome

Kaynakça

1. Akman, G. İ., & Akman, Y. (2016). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadın öğretmenlerin kadın yöneticilere ilişkin görüşleri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 748–763.
2. Aksu, M., & Şahin, B. (2022). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadınların kariyer yolunda erilleşme sorununun teorik incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1(1), 1–25.
3. Amornkitvikai, Y., & Pholphirul, P. (2024). Measuring the queen bee phenomenon in technically efficient firms: Implications from Southeast Asian manufacturers. Gender, Technology and Development, 28(2), 1–22.
4. Baykal, E. (2018). Sosyal kimlik teorisi perspektifiyle kraliçe arı sendromu. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 159–176. Beauvoir, S. de. (2020). İkinci cinsiyet: Yaşanmış deneyim (G. A. Savran, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları. Besler, S., & Oruç, İ. (2010). Türkiye’de ve yazılı basında kadın yöneticiler.
5. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 17–38.
6. Brock, B. L. (2008). When sisterly support changes to sabotage. Journal of Women in Educational Leadership, 6(3), 210–226.
7. Cevher, E., & Öztürk, U. C. (2015). İş yaşamında kadınların kadınlara yaptığı mobbing üzerine. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(4), 860–876.
8. Chow, I. H., & Ng, I. (2007). Does the gender of the manager affect who he/she networks with? Journal of Applied Business Research, 23(4), 49–60.

9. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.; 4. baskı). Siyasal Kitabevi.
10. Derks, B., Ellemers, N., Van Laar, C., & De Groot, K. (2011a). Do sexist organizational cultures create the queen bee? British Journal of Social Psychology, 50(3), 519–535.
11. Derks, B., Van Laar, C., Ellemers, N., & De Groot, K. (2011b). Gender-bias primes elicit “queen-bee” responses among senior policewomen. Psychological Science, 22(10), 1243–1249.
12. Derks, B., Van Laar, C., Ellemers, N., & Raghoe, G. (2015). Extending the queen bee effect: How Hindustani workers cope with disadvantage by distancing the self from the group. Journal of Social Issues, 71(3), 476–496.
13. Direk, Z. (2018). Cinsel farkın inşası: Felsefi bir problem olarak cinsiyet. Metis Yayınları.
14. Dökmen, Z. (2018). Toplumsal cinsiyet: Sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
15. Ellemers, N., Rink, F., Derks, B., & Ryan, M. K. (2012). Women in high places: When and why promoting women into top positions can harm them individually or as a group (and how to prevent this). Research in Organizational Behavior, 32, 163–187.
16. Ellemers, N., Van den Heuvel, H., De Gilder, D., Maass, A., & Bonvini, A. (2004). The underrepresentation of women in science: Differential commitment or the queen bee syndrome? British Journal of Social Psychology, 43(3), 315–338.
17. Elsesser, K. M., & Lever, J. (2011). Does gender bias against female leaders persist? Quantitative and qualitative data from a large-scale survey. Human Relations, 64(12), 1555–1578.
18. Er, O., & Adıgüzel, O. (2015). Cam tavan gölgesindeki kraliçe arılar: Kadınların kariyer ilerlemelerinde karşılaştıkları engeller ve etkili liderlik. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 163–175.
19. Ertürk, E. M. (2016). Toplumsal cinsiyet. In M. Zencirkıran (Ed.), Davranış bilimleri (ss. 377–407). Dora Yayıncılık.
20. Gabriel, A. S., Butts, M. M., Yuan, Z., Rosen, R. L., & Sliter, M. T. (2018). Further understanding incivility in the workplace: The effects of gender, agency, and communion. Journal of Applied Psychology, 103(4), 362–382.
21. Güler, S. (2017). Çalışma sosyolojisi. In H. Tutar (Ed.), Örgüt ve yönetim sosyolojisi (ss. 359–407). Detay Yayıncılık.
22. Güriz, A. (2011). Feminizm postmodernizm ve hukuk. Phoenix Yayınevi.
23. Holm, H. (2000). Gender-based focal points. Games and Economic Behavior, 32(2), 292–314.
24. Hurst, J., Leberman, S., & Edwards, M. (2017). The relational expectations of women managing women. Gender in Management: An International Journal, 32(1), 19–33. Hurst, J., Leberman, S., & Edwards, M. (2018). The career impacts of women managing women. Australian Journal of Management, 43(1), 132–151.
25. Jogulu, U., & Vijayasingham, L. (2015). Women doctors on working with each other. Gender in Management: An International Journal, 30(2), 162–178.
26. Johnson, Z., & Mathur-Helm, B. (2011). Experiences with queen bees: A South African study exploring the reluctance of women executives to promote other women in the workplace. South African Journal of Business Management, 42(4), 47–55.
27. Karakuş, H. (2014). Kraliçe arı sendromu-pembe taciz. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 334–356.
28. Kark, R., Yacobovitz, N., Segal-Caspi, L., & Kalker-Zimmerman, S. (2024). Catty, bitchy, queen bee or sister? A review of competition among women in organizations from a paradoxical-coopetition perspective. Journal of Organizational Behavior, 45(2), 266–294.
29. Korkmaz, E. F., & Yavuz, Y. (2024). Spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarında kraliçe arı sendromu. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi, 6(1), 23–31.
30. Koşar, D. (2019). Öğretmenlerin mesleki deneyimlerinin incelenmesi: Öğretmen olmanın anlamına ilişkin fenomenolojik bir çalışma/Phenomenological research on the meaning of being a teacher. Journal of History Culture and Art Research, 8(2), 333–346.
31. Mavin, S. (2006). Venus envy 2: Sisterhood, queen bees and female misogyny in management. Women in Management Review, 21(5), 349–364.
32. Mavin, S., Grandy, G., & Williams, J. (2014). Experiences of women elite leaders doing gender: Intra-gender micro-violence between women. British Journal of Management, 25(3), 439–455.
33. Namie, G. (2003). Workplace bullying: Escalated incivility. Ivey Business Journal, 68(2), 1–6.
34. O’Neil, D. A., Brooks, M. E., & Hopkins, M. M. (2018). Women’s roles in women’s career advancement: What do women expect of each other? Career Development International, 23(3), 327–344.
35. Örücü, E., Kılıç, R., & Kılıç, T. (2007). Cam tavan sendromu ve kadınların üst düzey yönetici pozisyonuna yükselmelerindeki engeller: Balıkesir örneği. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 117–135.
36. Öztürk, U. C., & Cevher, E. (2015). İşyerinde tacizin pembe hali: Kadınların kadınlara uyguladığı mobbing. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 34(1), 151–174.
37. Pehlivan, P. V. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında kuramsal yaklaşımlar: Bir literatür taraması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 497–521.
38. Rose, S. O. (2018). Toplumsal cinsiyet tarihçiliği nedir? (F. B. Aydar, Çev.). Can Sanat Yayınları.
39. Saliya, D. A. (2017). Judith Butler ve postmodern feminizm. Kibele Yayınları.
40. Sargın, B. (2024). Kadın yöneticilerde kraliçe arı sendromu: Late Night (Gece Kuşu) filmi bağlamında çözümleme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(2), 763–777.
41. Sheppard, L. D., & Aquino, K. (2013). Much ado about nothing? Observers’ problematization of women’s same-sex conflict at work. Academy of Management Perspectives, 27(1), 52–62.
42. Sığrı, Ü. (2018). Nitel araştırma yöntemleri (1. baskı). Beta Yayınları.
43. Şenkal, Y. (2016). Feminist kuramlar bağlamında reklamda kadın imgesine bakış. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 42, 91–114.
44. Tutar, H. (2017). Sosyolojiye giriş. In H. Tutar (Ed.), Örgüt ve yönetim sosyolojisi (ss. 5–51). Detay Yayıncılık.
45. Yıldız, S. (2014). Türkiye’de cam tavan sendromunun varlığı üzerine bir araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(1), 72–90.