SCHOOL SOCIAL WORK AS A PRACTICE FIELD IN SOCIAL WORK

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 219 - 232, 31.12.2025

Yücel Korkmaz

Öz

This study addresses school social work as an application area of the social work profession and discusses its necessity in Turkey. Social work is a discipline that supports individuals' and groups' adaptation to society by enhancing their social functioning. Within this scope, school social work collaborates holistically with family, school, and community systems to enable students to utilise their educational potential to the fullest. The study is based on the ecological systems approach, emphasising the importance of the interaction between the individual and their environment. According to this approach, the school social worker assesses the student's psychosocial, academic and environmental problems from the perspective of the “individual within their environment”. They not only provide direct support to the student but also establish cooperation and coordination between the family, teachers and school management to produce multi-faceted solutions to problems.
School social services in Turkey have not yet become an institutionalised practice; however, findings in the literature indicate that this practice is urgently needed. The existing guidance system is inadequate in addressing students' problems such as absenteeism, academic failure, behavioural disorders, and family issues. School social service specialists play a critical role in preventing these problems, strengthening family-school-student relationships, and ensuring equal opportunities in education. Consequently, the inclusion of school social services in the Turkish education system is considered an important requirement for students' psychosocial development, academic success, and social integration.

Anahtar Kelimeler

Student , School Social Work , Ecological Systems Approach , Education System

Sosyal Hizmetin Bir Uygulama Alanı Olarak Okul Sosyal Hizmeti

Öz

Bu çalışma, sosyal hizmet mesleğinin bir uygulama alanı olarak okul sosyal hizmetini ele almakta ve Türkiye’deki gerekliliğini tartışmaktadır. Sosyal hizmet, bireylerin ve grupların sosyal işlevselliğini artırarak topluma uyumunu destekleyen bir disiplindir. Bu kapsamda okul sosyal hizmeti, öğrencilerin eğitim potansiyellerini en iyi şekilde kullanabilmeleri için aile, okul ve çevre sistemleriyle bütüncül biçimde çalışır. Çalışmada, ekolojik sistem yaklaşımı temel alınmış; birey ve çevresi arasındaki etkileşimin önemi vurgulanmıştır. Bu yaklaşıma göre okul sosyal hizmet uzmanı, öğrencinin psikososyal, akademik ve çevresel sorunlarını “çevresi içinde birey” anlayışıyla değerlendirir. Öğrenciye doğrudan destek sağlamakla kalmaz, aynı zamanda aile, öğretmen ve okul yönetimi arasında iş birliği ve koordinasyon kurarak sorunlara çok yönlü çözümler üretir.
Türkiye’de okul sosyal hizmeti henüz kurumsal bir uygulama haline gelmemiştir; ancak literatürdeki bulgular, bu uygulamanın acil bir ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin devamsızlık, akademik başarısızlık, davranış bozuklukları ve aile içi sorunlar gibi problemlerinin çözümünde mevcut rehberlik sistemi yetersiz kalmaktadır. Okul sosyal hizmet uzmanları, bu sorunların önlenmesi, aile–okul–öğrenci ilişkilerinin güçlendirilmesi ve eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Sonuç olarak, okul sosyal hizmetinin Türk eğitim sistemine dâhil edilmesi; öğrencilerin psikososyal gelişimi, akademik başarısı ve toplumsal uyumu açısından önemli bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci , Okul Sosyal Hizmeti , Ekolojik Sistem Yaklaşımı , Eğitim Sistemi.

Kaynakça

• Abay, A., & Keleşoğlu, F. (2014). Investigate The Levels Of Academic Achievement Of High School Students In Terms Of Some Variables From The Perspective School Social Work. Yolova Sosyal Bilimler Dergisi, (11): 9-24.
• Acar, Y. B. (2004). Cinsel Suçtan Hükümlü Çocukların Yaşam Öyküsü Çalışması ve Grupla Sosyal Hizmet Uygulaması. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
• Agresta, J. (2004). Professional role perceptions of school social workers, psychologists, and counselors. Children & Schools, 26(3), 151-163.
• Aktan, M. C. (2016). Problems that students faced in Turkey and school social work. International Journal of Social Sciences and Education Research, 2(1): 244-254.
• Akyüz, Z. (2018). İlköğretim Öğretmenlerinde Sosyal Hizmet Algısı ve Okul Sosyal Hizmeti (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Arslan, S. (2018). Boşanmanın Lise Öğrencileri Üzerindeki Etkisinin Okul Sosyal Hizmeti Bakış Açısıyla İncelenmesi: Sincan İlçesi Örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
• Astor, R. A., Behre, W. J., Wallace, J. M., & Fravil, K. A. (1998). School social workers and school violence: Personal safety, training, and violence programs. Social Work, 43(3), 223-232.
• Aykara, A. (2010). Kaynaştırma Eğitimi Sürecindeki Bedensel Engelli Öğrencilerin Sosyal Uyumlarını Etkileyen Etmenler ve Okul Sosyal Hizmeti (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Babahanoğlu, R., & Başer, D. (2017). Türkiye’de Okul Sosyal Hizmetinin Önemi ve Gerekliliği (Konya Örneği), Uluslar Arası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(51), 650-655.
• Cameron, M. (2006). Managing school discipline and implications for school social workers: A review of the literature. Children & Schools, 28(4), 219-227
• Cebeci, F. (2023). Türkiye İçin Okul Sosyal Hizmeti İhtiyacının Değerlendirilmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi- Cerrahpaşa, İstanbul
• Ceyhan, E. K. (2018). Anne Baba Ergen İlişkileri İle Aile İşlevleri Arasındaki İlişkinin Okul Sosyal Hizmeti Açısından İncelenmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
• Constable, R. (2009). The role of the school social worker. School social work: Practice, policy, and research, 3-29.
• Çalış, N. (2019). Ergenlik Döneminde Bulunan Öğrencilerin Aile İlişkilerinin Okul Yaşamına Yansımaları ve Okul Sosyal Hizmeti. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
• Çelenk, S. (2003). Okul Başarısının Ön Koşulu: Okul Aile Dayanışması. İlkÖğretim Online E-Dergi, 2(2): 28-34.
• Dağ, A. (2018). Okul Sosyal Hizmeti Bağlamında İlkokul Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Devamsızlık Problemleri. Akademik Hassasiyetler, 5(9): 171-194.
• Danış, M. Z. (2006). Davranış Bilimlerinde Ekolojik Sistem Yaklaşımı. Aile ve Toplum, 3(9): 45-53.
• Duman, N. (2000, Nisan). Ankara Liselerinde Çeteye Katılma Potansiyeli Olan Öğrenci Grupları ve Okul Sosyal Hizmeti. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
• Dupper, R. D. (2002). School Social Work: Skills and Interventions for Effective Practice. John Wiley & Sons.
• Duyan, V. (2014). Sosyal Hizmet: Temelleri, Yaklaşımları, Müdahale Yöntemleri. Ankara: Sosyal Çalışma Yayınları.
• Ereş, F. (2009). Toplumsal Bir Sorun: Suçlu Çocuklar ve Ailenin Önemi. Aile ve Toplum Eğitim-Kültür-Araştırma Dergisi, 88-96.
• Erürker, B. (2007). Aileye ve Parçalanmış Aileye Sahip 5-6 Yaş Çocuklarının Bilişsel İşlevlerinin Karşılaştırılması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
• Finigan-Carr, N. M., & Shaia, W. E. (2018). School social workers as partners in the school mission. Phi Delta Kappan, 99(7), 26-30.
• Gibelman, M. (1993). School social workers, counselors, and psychologists in collaboration: A shared agenda. Children & Schools, 15(1), 45-53.
• Gökgöz, E. A. (2014). İlkokul Eğitiminin Kalitesini Artırmada Okul-Aile İşbirliği ve Okul Sosyal Hizmeti (Yayınlanmamış Yüksek lisasn Tezi). Yalova Üniversitesi, Yalova.
• Güney, S. (2008). Davranış Bilimleri (4. Basım b.). Ankara: Nobel Yayınları.
• İbrahimoğlu, M. (2024). Dünyada Okul Sosyal Hizmeti: Bir Karma-Meta Çalışması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
• İkiz, F. E. (2000). Farklı Liselerdeki Ergenlerin Benlik Saygısı, Akademik Başarı ve Sürekli Kaygı Düzeyi Arasındaki İlişki (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Jarolmen, J. (2017). School Social Work: A Direct Practice Guide. SAGE Publications, Ltd.
• Kahraman, S. (2016). Boşanma Sonrasında Genç-Ebeveyn İlişkilerinin Sürdürülmesi ve Öğrencinin Akademik Başarısına Etkisi (Afyon İli Örneği,) (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Karakaya, S. (2012). İlköğretim Okullarında Ailenin Eğitime Katılımı ve Okul Sosyal Hizmeti (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yalova Üniversitesi, Yalova.
• Karakaya, Ş. (2018). Boşanmanın Çocukların Benlik Saygısı ve Sosyal Sorun Çözme Becerilerine Etkisi: Denizli Örneğinde Karşılaştırmalı Bir Çalışma (Yayınlanmamış Yüksek lisasn Tezi). Hacattepe Üniversitesi, Ankara.
• Kılıç, E., & Özkan, Y. (2015). The Social Work’s Role and Importance School- Based Family Counseling. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(1): 155-178.
• Kuli, G. (2018). Okul Ortamlarında Sosyal Hizmet uygulaması İhtiyacı: Rehber Öğretmenlerin Okul Sosyal Hizmeti İle İlgili Düşünceleri Üzerine Bir Araştırma (Yayınlanmamış Yüksek lisasn Tezi). Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
• Lakshmi, J. (2014). Role of school social workers ın dealing with problems of adolescents: a mental health perspective. Indian Journal of Applied Research. 4 (12). 172–174.
• Mishna, F. (2003). Peer Victimization: The Case for Social Work Intervention. Families in Society. 84(4), 513-522.
• Nadir, U. (2011). Suça Yönelen Çocuk ve Ailesi ile Çalışma: Ekolojik Sistem Perspektifi Çerçevesinde Örnek Bir Vaka Sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(1): 165-174.
• Özada, A. (2017). Lise Öğrencilerinin Okula Karşı Tutumları ile Akran Zorbalığı İlişkisi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (62): 602-613.
• Özbesler, C., & Duyan , V. (2009). Social Work in School Settings. Education and Science, 34(154): 17-25.
• Özkan, Y., & Kılıç , E. (2014). Okul Sosyal Hizmet Uygulamalarında Ekolojik Yaklaşımın Önemi. V. Işıkhan içinde, Sosyal Hizmet ve Toplumla Çalışma, 74-81). Ankara.
• Özkan, Y., & Selcuk, O. (2016). Clinical Work to Social Policy: Roles and Responsibilities of School Social Workers. The Journal of International Social Research, 9(46): 431-437.
• Pınar, E. S. (2006). Dünyada ve Türkiye’de Erken Çocukluk Özel Eğitiminin Gelişimi ve Erken Çocukluk Özel Eğitim Uygulamaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 2(7): 71-83.
• Reçber, B. (2020). State and Necessity of School Social Work. TESAM Akademi Dergisi, 7(1): 11-36.
• Sedlak, M. W. (1981). The Origins and Evolution of Social Work in the Schools-1906-1970. Annual Meeting of The American Educational Reserach Association, 1-10.
• Şeker, A. (2009). 101 Soruda Sosyal Çalışma ve Sosyal Hizmetler. Ankara: Sabev.
• Tokuroğlu, C. (2023). Akran Zorbalığını Önlemeye Yönelik Okul Sosyal Hizmeti Müdahalesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi, Çankırı.
• Tomanbay, İ. (2012). Sosyal Çalışma ve Sosyal Hizmetlerde Önce Kavram. Ankara: Sabev.
• Yeşilkayalı, E. (2016). The Approach and Model Samples in School Social Service Implementation. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1): 135-152.
• Yeşilkayalı, E. (2017). School-linked Services in the School Social Work. MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 15(3): 169-188.
• Webber, K. C. (2018). A qualitative study of school social workers’ roles and challenges in dropout prevention. Children & Schools, 40(2), 82-90.