Sosyal Hizmet Perspektifiyle Hasta Hakları Uygulamaları: Nitel Bir Değerlendirme

Öz

Sosyal hizmet uzmanları insan hakları ve sosyal adalet perspektifiyle çalışmalar gerçekleştirmektedir. Hasta hakları birimi de sosyal hizmet uzmanlarına ihtiyaç duyulan, yönetmelik kapsamında çalışmalar yürütülen bir birimdir. Hastaların ihtiyaçlarının karşılanması ve olası hak ihlalleri ile mücadelede sosyal hizmet bakış açısı önemlidir. Bu nedenle, bu çalışma sosyal hizmet uzmanlarının hasta hakları birimindeki uygulamalara yönelik gözlem ve bakış açısının değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile tıbbi sosyal hizmet uzmanlarının hasta hakları uygulamaları ve hastanedeki uygulamaların etkililiği değerlendirilmiştir. Tıbbi sosyal hizmet uzmanları ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Kartopu örneklem metoduyla 10 katılımcıya ulaşılmıştır. Görüşmeler doğrultusunda hasta hakları uygulamaları, sosyal hizmet uygulamaları, hastalara yönelik bilinçlendirme çalışmaları, sosyal hizmet uzmanının birimdeki işlevselliği ve hastane yönetimi olmak üzere beş ana tema ortaya çıkmıştır. Çalışma sonucunda, hasta hakları birim uygulamalarının etkili bir şekilde gerçekleştirildiği, hasta hakları yönetmeliğinin uygulandığı ancak bazen hastane personeli ya da hastalar tarafından yönetmeliğe aykırı davranış sergilendiği bu noktada hastalara yönelik bilinçlendirme faaliyetlerinin yürütüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Hasta Hakları Birimlerinde sosyal hizmet uzmanlarının belirleyici bir rol üstlenmedikleri; bu nedenle, güçlü iletişim becerilerine sahip farklı meslek elemanlarının söz konusu birimlerde istihdam edilebileceği; sosyal hizmet uzmanlarının ise toplumsal değişimi destekleme ve dezavantajlı grupları güçlendirme işlevleriyle ön plana çıktıkları görülmektedir. Buna karşın, literatürün aksine, sosyal hizmet uzmanlarının hasta haklarına yönelik uygulamalarda doğrudan yer almasına ihtiyaç duyulmaması, çalışmanın özgünlüğünü vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hasta hakları
• Sosyal Hizmet
• Sosyal Hizmet Uzmanı

PATIENT RIGHTS PRACTICES FROM A SOCIAL WORK PERSPECTIVE: A QUALITATIVE EVALUATION

Öz

Social workers conduct their practices from a human rights and social justice perspective. The Patient Rights Unit is a department in which social workers are needed and where activities are carried out within the scope of regulations. The social work perspective is important for meeting patients’ needs and addressing potential violations of their rights. Therefore, this study was conducted to evaluate the observations and perspectives of social workers regarding practices in the Patient Rights Unit. The study assessed the patient rights practices of medical social workers and the effectiveness of these practices within the hospital. Semi-structured interviews were conducted with medical social workers. Using the snowball sampling method, 10 participants were reached. Based on the interviews, five main themes emerged: patient rights practices, social work practices, awareness-raising activities for patients, the functionality of social workers within the unit, and hospital administration. The study concluded that patient rights practices are carried out effectively, that the patient rights regulation is implemented, but that sometimes the regulation is violated by hospital staff or patients, in which case awareness-raising activities for patients are conducted. It was observed that social workers do not play a decisive role in Patient Rights Units; therefore, professionals with strong communication skills may be employed in these units, whereas social workers are more prominent in functions related to promoting social change and empowering disadvantaged groups. However, contrary to the literature, the fact that social workers are not directly required in patient rights practices highlights the originality of this study.

Anahtar Kelimeler

• Patient Rights
• Social Work
• Social Worker

Kaynakça

1. Akçay, S., & Koca, E. (2024). Nitel Araştırmalarda Veri Doygunluğu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 829-848. https://doi.org/10.18037/ausbd.1423415.
2. Akten, R. (2008). Patient Rights Practices, Career Publishing, Ankara.
3. Alholjailan, M. I. (2012). Thematic Analysis: A Critical Review of its Process and Evaluation. West East Journal of Social Sciences, 1(1), 39-47. https://fac.ksu.sa
4. Aydemir, I. (2010). Evaluation of Patient Rights Practices in Hospitals Affiliated with the Ministry of Health. Unpublished Doctoral Dissertation, Hacettepe University, Institute of Social Sciences, Department of Social Work, Ankara.
5. Aydemir, I. & Özhan, A. (2011). Evaluation of Patient Rights Practices by Patients and Their Relatives. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(1), 85-104. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/48450/613705.
6. Badawi, M. & Biamonti, B. (1990). Conclusion. In Social Work Practice in Health Care (pp. 191-196). England: Woodhead-Faulkner Limited.
7. Biernacki, P. & Waldorf, D. (1981). Snowball Sampling: Problems and Techniques of Chain Referral Sampling. Sociological Methods & Research, 10(2), 141-163. https://doi.org/10.1177/004912418101000205.
8. Bostan, S. (2005). “Causes of Patient Rights Violations,” İbni Sina Medical Journal, 10(2-3), 65- 72.

9. Bozkuş, A. (1997). “Patient Rights in Turkey and Worldwide,” Osman Gazi University, Institute of Health Sciences, Department of Deontology, Master’s Thesis, Tokat.
10. Cankurtaran, Ö. & Beydili, E. (2016). On the Necessity of Anti-Discrimination Social Work Practice. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(1), 145-160. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/tsh/issue/38633/448511
11. Canpolat, S. (2002). “Patient Rights and Ethics,” İstanbul University, Faculty of Medicine, Department of Deontology and History of Medicine, Specialty Thesis, İstanbul.
12. Çetinkaya, F., Koçyiğit, N., & Emiroğlu, A. (2013). Patient Rights and a Study on the Knowledge Level of Patients at Ermenek State Hospital Regarding Patient Rights. Karamanoğlu Mehmetbey University Journal of Social and Economic Research, 2013(2), 79-84.
13. Çoban, R. (2017). Social Justice, Equality, and Social Work. Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 6(4), 252-260. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/gumussagbil/issue/32215/369787.
14. Dey, I. (1993). Qualitative Data Analysis: A User-Friendly Guide for Social Scientists. London: Routledge Publications.
15. Duyan, V. (1996). The Psycho-Social Dimension in Health. Medical Social Work. Ankara: 72tdfo Ltd.
16. Duyan, V., Özgür Sayar, Ö., & Özbulut, M. (2008). Knowing and Understanding Social Work: A Guide for Social Work Professionals and Practitioners (First Edition). Ankara: Öncü Printing House.
17. Görkey, Ş. (2003). “Patient Rights,” Medical Ethics, 4, 100-126.
18. European Charter on Patient Rights (2002). https://adanaism.saglik.gov.tr/eklenti/65202/0/hasta haklari-european-statusupdf.pdf. Accessed November 9, 2025.
19. Fundamental Human Rights, http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/pdf01/203 208.pdf. Accessed July 10, 2025.
20. Hasta Hakları Yönetmeliği (1998). Resmî Gazete, Tarih: 01.08.1998, Sayı: 23420.
21. Hatun, Ş. (1999). Patient Rights: Basic Documents, Turkish Medical Association, İletişim Publishing, İstanbul. Hukuk Ansiklopedisi. (2021). Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi. https://hukukbook.com/lizbon hasta-haklari-bildirgesi/.
22. Maxwell, J. A. (1996). Qualitative Research Design: An Interactive Approach. California: Sage Publications.
23. Merriam, S. B. (2013). Qualitative Research: A Guide for Design and Implementation. (Trans. Ed. Turan, S.). Ankara: Nobel Academic Publishing.
24. Meydan, B. (2020). Türkiye’de Multi-Disipliner Hasta Bakım Uygulamalarında Karşılaşılan Güçlükler Üzerine Bir Analiz. Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Dergisi, 3(1), 7-15. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1175574.
25. Oğuz, Y. (1997). “Developments in Patient Rights and Changing Values,” Turkish Clinics Medical Ethics, 5, 50-55.
26. Patton, M. Q. (2014). Qualitative Research and Evaluation Methods. (Trans. Ed. M. Bütün & S. B. Demir). Ankara: Pegem Academy.
27. Penhale, B. (2002). Social Work in Health Care Settings. Companion to Social Work. USA: Blackwell Publishing.
28. Roberts, R. E. (2020). Qualitative Interview Questions: Guidance for Novice Researchers. The Qualitative Report, 25(9), 3185-3203. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2020.4640.
29. Roulston, K. (2010). Reflective Interviewing: A Guide to Theory and Practice. Los Angeles: Sage.
30. Rubin, H. J. & Rubin, I. S. (2012). Qualitative Interviewing: The Art of Hearing Data. Los Angeles: Sage. Ministry of Health, General Directorate of Treatment Services, Patient Rights Implementation Directive, 26.04.2005.
31. Saruç, S. (2007). Determining the Knowledge Level of Patients on Patient Rights at Obstetrics and Gynecology Training and Research Hospitals: Ankara Case. Hacettepe University, Institute of Social Sciences, Department of Social Work, Master’s Thesis, Ankara.
32. Saruç, S. (2013). Examination and Evaluation of Patient Rights Board Files from a Social Work Perspective. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(1), 65-82. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/48410/613372.
33. Selçuk, O. & Güzel, B. (2016). The field of work of the social work profession and evaluation of social work practices in Turkey. International Journal of Social Research, 9(46), 461 469. doi: 10.17719/jisr.20164622613.
34. Sert, G. (2004). Patient Rights, Babil Publishing, İstanbul.
35. Sheafor, B., & Horejsi, C. (2012). Social Work Practice. Ankara: Nika Publishing.
36. Stevenson, S. J., & Unwin (1990). The Nature of Medical Social Work. In Badawi, M. B., & Biamonti (Eds.), Social Work Practice in Health Care (pp. 32-51). England: Woodhead Faulkner Limited.
37. Storey, L. (2007). Doing Interpretative Phenomenological Analysis. In E. Lyons & A. Coyle (Eds.), Analysing Qualitative Data in Psychology (pp. 51-64). Los Angeles: Sage Publications. ISBN 978-1-4462-7374-6.
38. Swanson, B. (2005). Medical Social Worker and Psychiatric Social Worker. In Careers in Health Care (5th Ed.). USA: McGraw-Hill Companies.
39. Vural, G. (1993). “Patient Rights,” Hacettepe University, Institute of Health Sciences, Nursing Program, Doctoral Thesis, Ankara.
40. Yardan, T. & Aksoy, I. (2005). Innovations in Health Sciences, Patient Rights, 356-365.