Şiirde Metinlerarasılığın Bir Türü: Geçişkenlik Örüntüsü

Pattern of alternation, which is a poetic device based mainly on the plurality of identities of the fictional subject in a text, reconciles different characters, periods, places or concepts. The practices of this pattern, which is also a form of intertextuality, can be seen in the texts of poets who have different aesthetic principles and poetics. This pattern has several functions such as approaching to cultural or historical processes comprehensively, inculcating a religious sensitivity and multiplying the layers of meaning by contributing to aesthetic production. In this article, which focuses on a pattern of poetry that brings various texts together at a level of fictional or textual character, the aforementioned form of the intertextuality will be dealt with the examples selected from different Turkish poets. The aim of this article, which examines a specific dimension of intertextuality, is to portray and interpret the intertextual relations produced through the pattern of alternation. First of all, the concept of telvin (changing of color) in Islamic mysticism will be summarized in order to set a model. Thereafter, the pattern of alternation, which is similar to telvin in some respects and encountered in literary -particularly poetic- texts, will be examined in detail. Additionally, the characteristics, manifestations and functions of this pattern in the texts will be evaluated. Finally, in the light of these parameters, the texts of different poets will be analyzed and some results will be presented.

Temel olarak bir metindeki kurmaca öznenin kimliklerinin çoğulluğuna dayanan bir şiir tekniği olan geçişkenlik örüntüsü, farklı kişileri, zamanları, mekânları ya da kavramları uzlaştırır. Aynı zamanda bir metinlerarasılık türü olan bu örüntünün uygulamaları, farklı estetik ilkeleri ve sanat anlayışlarını benimseyen şairlerin metinlerinde görülebilir. Bu örüntünün kültürel ya da tarihsel süreçlere kuşatıcı şekilde yaklaşmak, inanç duyarlığı telkin etmek ve estetik üretime katkıda bulunarak anlam katmanlarını çoğaltmak gibi değişik işlevleri vardır. Kurmaca/metinsel kişi düzeyinde farklı metinleri bir araya getiren bir şiir örüntüsüne odaklanan bu makalede, metinlerarasılığın söz konusu biçimi farklı Türk şairlerinden seçilen örneklerle ele alınacaktır. Metinlerarasılığın özgül bir boyutunu irdeleyen bu makalenin amacı, geçişkenlik örüntüsünün ürünü olan metinlerarası ilişkilendirme biçimlerini betimlemek ve yorumlamaktır. Öncelikle bir model sunması bakımından tasavvuftaki “telvin (renkten renge girme)” kavramı hakkında kısaca bilgi verilecektir; ardından, edebiyatta, özellikle şiirde görülen, kimi yönlerden telvinle benzer olan geçişkenlik örüntüsü daha ayrıntılı şekilde incelenecektir. Ayrıca bu örüntünün karakteristik yönleri, metinlerdeki görünümleri ve işlevleri değerlendirilecektir. Sonrasında bu etmenlerin kılavuzluğunda farklı şairlerin metinleri çözümlenecek ve kimi çıkarımlar sunulacaktır.