The Contribution Of Nikolay Vasil'yevich Nikol'skiy to Chuvash Modernızation And Identity Construction: Hıpar Newspaper And Kazan Literary School

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 30, 375 - 404, 23.07.2025

Bahar Eriş Karaoğlan

https://doi.org/10.33207/trkede.1659675

Öz

The modernization process that started in Russia in the 18th century brought along the construction of national identity. As the multilingual, multi-religious and multi-national Russian Empire transitioned to a national state structure, it applied various assimilation policies to the subject peoples. One of the peoples to whom these policies were applied was the Chuvash. The efforts to assimilate the Chuvash enabled them to receive modern education, gain cultural awareness, and engage in press and broadcasting activities. The modernization movement that started among the Chuvash in the second half of the 19th century under the influence of Russian modernization was led by I. Ya. Yakovlev, N. V. Nikol’sky began to lead the modernization movement among the Chuvash. Having a secular outlook, N. V. Nikol'sky contributed to the construction of a nation based on ethnic culture in various fields. Founded after the 1905 October Revolution, Kypar became a means of communication through which both the progressive-national movement and socialist ideas were expressed. In addition, the language of the newspaper and the inclusion of myths and symbols of common history in the newspaper helped the Chuvash rediscover their ethnic identity. The Kazan literary school was a meeting place for those who criticized the political, cultural, economic and social policies of the period and for intellectuals and writers who wanted to create their own literature. For this reason, the article will describe the process of gaining linguistic and cultural independence and building national consciousness initiated by N. V. Nikol'sky, who has an important place in Chuvash modernization, through the Kazan literary school and the newspaper Kypar, and draw attention to the rediscovery of the Chuvash at the beginning of the 20th century through the works of N. V. Nikol'sky.

Anahtar Kelimeler

Chuvash modernization , N. V. Nikolsky , Khypar Newspaper , Kazan Literary School

Nikolay Vasil’yeviç Nikol’sky’in Çuvaş Modernleşmesi ve Kimlik İnşasına Katkıları: Hıpar Gazetesi ve Kazan Edebiyat Okulu

Öz

Rusya’da 18. yüzyılda başlayan modernleşme süreci millî kimliğin inşasını da beraberinde getirmiştir. Çok dilli, çok dinli ve çok uluslu Rus İmparatorluğu millî devlet yapısına geçerken tabi halklara çeşitli asimilasyon politikaları uygulamıştır. Bu politikaları uyguladığı halklardan biri de Çuvaşlardır. Çuvaşları asimile etmeye yönelik yapılan çalışmalar onların modern eğitim almalarını, kültürel farkındalık kazanmalarını ve basın yayın faaliyetlerinde bulunmalarını sağlamıştır. Rus modernleşmesi etkileriyle 19. yüzyılın ikinci yarısında Çuvaşlar arasında başlayan modernleşme hareketine I. Ya. Yakovlev’den sonra N. V. Nikol’sky öncülük etmeye başlamıştır. Laik bir bakış açısına sahip N. V. Nikol’sky etnik kültüre dayalı bir milletin inşasına çeşitli alanlarda katkı sağlamıştır. 1905 Ekim Devrimi ile kurulan Hıpar hem ilerici-millî hareketin hem de sosyalist fikirlerin dile getirildiği bir iletişim aracı olmuştur. Ayrıca gazetenin dili, ortak tarihe ait mit ve simgelerin gazetede yer alması, Çuvaşların etnik kimliklerini yeniden keşfetmelerini sağlamıştır. Kazan edebiyat okulu ise dönemin siyasî, kültürel, ekonomik, toplumsal politikasını eleştirenlerin ve kendi edebiyatını oluşturmak isteyen aydın ve yazarların buluşma yeri olmuştur. Bu sebeple makalede Çuvaş modernleşmesinde önemli bir yere sahip N. V. Nikol’sky’in Kazan edebiyat okulu ve Hıpar gazetesi ile başlattığı dil ve kültür bağımsızlığı kazanma ve millî bilinci inşa süreci anlatılacak ve Çuvaşlığın 20. yüzyılın başındaki yeniden keşfine N. V. Nikol’sky’in çalışmaları aracılığıyla dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler

Çuvaş modernleşmesi , N. V. Nikol’sky , Hıpar Gazetesi , Kazan Edebiyat Okulu

Kaynakça

• ARIKAN, İ. (2022). Kazan-Simbirsk Hattında Çuvaş-Tatar Toplumsal ve Politik Etkileşimi. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 19(3), 396-408.
• ARTEM’YEV, Yu. M. (1996), İ̆mı̇̆r puslamı̌şı̇̆: (1900-1917) İ̆mı̇̆r puslamı̌şı̇̆ ş́ulsençi çı̌vaş literatura istoriyǐn oçerkı̇̆, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı.
• ARTEM’YEV, Yu. M. (1977), Stanovleniye sotsialistiçeskogo realizma v çuvaşskoy literatüre, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı.
• AFANES’YEV, A. Yu. ve İBNEYEVA G. V. (2024), “Kulturno-prosvetitel’skaya deyatel’nost çuvaşskih pedagog Kazanskoy guberniy na rubeje XIX–XX vv.,”, Nasledniye sovromennost, 7(2), 156-167.
• DANİLOV, А. P. Ve TENYUŞEV, İ. Ya. (2004), Çǐvaş publistikipe jurnalistikin atalanu taphǐrı̇̆sem, Çǐvaş patşalǐh унiversiteçı̇̆n izdatel’stvi, Şupaşkar.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Semya, detsvo, godı, uçebı, formirovanıye, liçnosti”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı.16-33.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Pedagogiçeskaya deyatel’nost v1903-1917 godah”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı. 33-46.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Obşestvenno prosvetitel’naya deyatel’nost v 1903-1916 godah”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı.46-54.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Sozdaniye arhivnogo fonda”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 98-123.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Nauçno-issledovatel’skaya rabota v 1900-1917 godah”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 123-152.
• DİMİTRİYEV, V. D. (2011), “Issledovatel’skaya deyatel’nost v usloviyah pritesneniya. Nauçnaya reabilitatsiya i priznaniye (1930-1961)”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 228-284.
• GERACI, Robert (2018), Window on the East: national and imperial identities in late tsarist Russia, Cornell University Press, London.
• GREENFİELD, Liah (2004), “Is Modernity Possible without Nationalism”, Ed. M. SEYMOUR, Fate of the Nation State, McGill-Queen’s University Press.
• GÜZEL, Sinan (2022), “Çuvaş Eğitim Hayatında İlk Kız Okulları”, İdil Ural Araştırmaları Dergisi, 4(2), 221-235.
• GÜZEL, Sinan (2014), “Çuvaş Türklerinin Kimlik İnşasında İvan Yakovleviç Yakovlev Etkisi”, Ed. Bülent BAYRAM, Milliyetlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı Bildiri Kitabı 12-13 Nisan 2014, Kırklareli Üniversitesi Yayınları, Kırklareli s. 197- 218.
• HOSKİNG, Geoffrey (2011), Rusya ve Ruslar: Erken Dönemden 21. Yüzyıla, Çev. Kezban ACAR, İletişim Yayınları, İstanbul.
• İSLAMOV, F. F. (2005), “N. V. Nikol’sky i Kazan”, N. V. Nikol’sky i çuvaşskaya gumanitarnaya nauka XX veka. Materialı konferenstsiyi posvyaşennoy 125-letiyu so dnya rojdeniya uçenogo, Çuvaşskiy gosudarstvennıy institut gumnitarnıh nauk, Çeboksarı, 90-96.
• KORŞUNOVA, О. Н. ve HAMMATOV, Ş. S (2019), “N. V. Nikol’sky i Kazan: obşestvenno-naçnaya deyatel’nost kak obraz jizni”, Aktualnıye voprosı arheologiyi, etnografiyi, i istoriyi: (k 30-letiyu osnoviya kafedrı arheologiyi, etnografiyi i regionalnoy istoriyi),174-182.
• KRASNOV, N. G. ve KRASNOV H. H (2012), “Obrаzovаtelnаya strаtegiya pedаgogiçeskoy sistemı İ. Ya. Yakovlevа”. Vestnik Çuvaşkogo Universiteta, 1, 154-159.
• KURAT, Akdes Nimet (1987), Rusya Tarihi Başlangıcından 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
• LEONT’YEV, A. P. (2011), “Obşestvenno-politiçeskiy deyatel’. Organizator vısşey şkolı.Professor”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 152-184.
• LEONT’YEV, A. P. (2011), “Nauçnoye tvorçestvo v pervıye godı sovetskoy vlasti (1917-1929)”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 152-184.
• MATVEYEV, G. B. (2011), “Pervaya Çuvaşskaya gazeta Hıpar (Vest)”, Ed. V. D. DİMİTRİYEV, A. P. LEONT’YEV, G. B. MATVEYEV, N. V. Nikol’sky-uçenıy, prosvetitel’ obşestvennıy deyatel, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 54-98.
• MATVEYEV, G. B. (2005), “N. V. Nikol’sky v istoriografiçeskoy literature”, N. V. Nikol’sky i çuvaşskaya gumanitarnaya nauka XX veka, Materialı konferenstsiyi posvyaşennoy 125-letiyu so dnya rojdeniya uçenogo, Çuvaşskiy gosudarstvennıy institut gumnitarnıh nauk, Çeboksarı, 26-36.
• NAGORNOVA, E. S. (2005), “Deyatel’nost N. V. Nikolskogo i voprosı izuçeniya çuvaşskih literaturnıh şkol”, N. V. Nikol’sky i çuvaşskaya gumanitarnaya nauka XX veka. Materialı konferenstsiyi posvyaşennoy 125-letiyu so dnya rojdeniya uçenogo, Çuvaşskiy gosudarstvennıy institut gumnitarnıh nauk, Çeboksarı, 255-259.
• RODİYONOV, Vitaliy (2015), “Epoha poiska çuvaşskoy natsionalnoy idey”, Haz. V. G. RODİYONOV, G. İ. FEDEROV, A. F. MIŞKİNA, İ. Yu. KİRİLLOVA, N. G. EFREMOVA-İL’İNA, V. V. NİKİFOROVA, İ. V. SOFRONOVA, E. V. RODİYONOVA, İstoriya Çuvaşkoy literaturı XX veka 1900-1955 godı, Çuvaşkoye knijnoye izdatel’stvo, Çeboksarı, 6-282.
• SMİTH, Anthony (2022), Milliyetçilik ve Modernizm, Çev. Fahri BAKIRCI, Fol, Ankara.
• URL 1: Hıpar http://www.hypar.ru/ru/istoriya [11.03. 2025].
• VASİLYEVA, İ. N. (2005), “Pedagogiçeskiye idey N. V. Nikolskogo i yevo vzglyadı na prosveşenıye inorodtsev”, N. V. Nikol’sky i çuvaşskaya gumanitarnaya nauka XX veka. Materialı konferenstsiyi posvyaşennoy 125-letiyu so dnya rojdeniya uçenogo, Çuvaşskiy gosudarstvennıy institut gumnitarnıh nauk, Çeboksarı, 260-267.
• YUMART, G. F. (2005), “N. V. Nikol’sky-Folklorist”, N. V. Nikol’sky i çuvaşskaya gumanitarnaya nauka XX veka. Materialı konferenstsiyi posvyaşennoy 125-letiyu so dnya rojdeniya uçenogo, Çuvaşskiy gosudarstvennıy institut gumnitarnıh nauk, Çeboksarı, 107-115.