Tunguz Halkları: Evenler ve Even Dili

Evenler, Altay halkları grubuna bağlı Tunguzların kuzey kolunu oluşturan topluluklardan biridir. Sibirya'nın kuzeyinde geniş bir bölgede yaşayan Evenlerin bir kısmı, diğer Altay halklarından uzak yerlerde yaşarken; bir kısmı ise Türk topluluklarıyla iç içe yaşamlarını sürdürmektedir. Even toplumu içindeki bu dağınıklık, Altay dil ailesi araştırmalarında (özellikle Türk ve Tunguz dilleri arasındaki ilişkilerin incelenmesinde) büyük önem taşımaktadır. Günümüzde demografik, siyasi ve kültürel nedenlerden dolayı Even dilini konuşanların sayısı hızla azalmaktadır. Kuzeydoğu Sibirya’da, doğudan batıya bin kilometrelik bir alana yayılmış şekilde yaşayan Evenlerin sayıca azlığı, Even dilini de “yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan diller” grubuna sokmaktadır. Bu geniş coğrafyada yaşamalarının bir sonucu olarak, Even dili ondan fazla lehçeye ayrılmıştır. Bu durum, ortak bir yazı ve edebi dilin gelişmesinde önemli bir engel teşkil etmektedir Even dili, ses, biçimbilim ve sözcükbilim açısından dikkat çekici özellikler göstermektedir. Bu nedenle, bu dil kapsamlı bir şekilde incelendiğinde Türk ve Tunguz dillerine ilişkin önemli dilbilimsel veriler sağlayacaktır. Evenler ve Even dili üzerine bugüne kadar birçok araştırma yapılmıştır. Ancak ülkemizde Tunguz araştırmalarına yeterince ilgi gösterilmediği gibi, Evenler ve Even dili üzerine yapılan çalışmalar da son derece sınırlıdır. Bu çalışmada, Evenler ve Even dili hakkında genel bir bilgi sunmak amaçlanmıştır. Bu çalışmanın, ülkemizde Tunguzlar ile ilgili mevcut ve gelecekteki araştırmalara katkı sağlaması beklenmektedir. Bu çalışmada, Rusya Federasyonu’nda yapılan bilimsel araştırmaların yanı sıra, Türkiye ve diğer ülkelerdeki çalışmalar da temel kaynak olarak kullanılmıştır.

ABSTRACT:The Even are one of the communities forming the northern branch of the Tungus of the Altaic peoples group. While some of the Even, who live in a large region in the north of Siberia, live far away from other Altai peoples, some of them continue to live in close contact with Turkic communities. This disorganization within the Even community is of great importance in the study of the Altaic language family (especially in the study of the relations between Turkic and Tungus languages). Today, for demographic, political and cultural reasons, the number of Even speakers is rapidly decreasing. The small number of Even people living in northeastern Siberia, spread over a thousand kilometers from east to west, puts Even in the group of “endangered languages”. As a result of living in this vast geography, the Even language is divided into more than ten dialects. This constitutes a significant obstacle to the development of a common written and literary language. Even language shows remarkable features in terms of phonology, morphology and lexicology. Therefore, a comprehensive study of this language will provide important linguistic data on Turkic and Tungusic languages. Much research has been done on Evens and the Even language to date. However, in our country, Tunguz studies are not given enough attention, and studies on Even and Even language are extremely limited. This study aims to provide general information about Even and Even language. This study is expected to contribute to the current and future research on Tungus in Turkey. In this study, in addition to the scientific research conducted in the Russian Federation, studies in Turkey and other countries were also used as the main source.