Ara Nesil’de Trajik Bir Eser: Abdülkerim Hadi’nin “Fakire” Adlı Eseri Ve İzleksel Kurgusu

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 31, 285 - 304, 19.01.2026

Kamil Parın

https://doi.org/10.33207/trkede.1768438

Öz

Tanzimat edebiyatının ikinci nesli ile Servet-i Fünûn topluluğu arasında yer alan edebî dönem, araştırmacılar tarafından “Ara Nesil” olarak adlandırılır. Ara Nesil dönemi ediplerinden olan Abdülkerim Hadi, farklı türlerde kaleme aldığı edebî eserleriyle modern Türk edebiyatına katkı sağlar. Dönemin yenilikçi edebî anlayışını destekleyen eserler veren Abdülkerim Hadi, 1308’de kaleme aldığı Fakire adlı eserini 1310 yılında yayımlar. Roman ve hikâye arasında bir tür görünümü sergileyen Fakire, çalışmada “uzun hikâye” kategorisinde değerlendirilmiştir. Eser, çok varlıklı ve köklü bir aileye mensupken ailesini ve varlığını kaybeden anlatı başkişisi olan Vedia’nın on-on iki yaşlarındaki oğlu Hicri ile birlikte hastalık, yokluk ve sefalet içerisinde süren ibretlik hayatını konu alır. Abdülkerim Hadi Fakire’de, Vedia ve oğlu Hicri’nin trajik hikâyesi üzerinden iyilik, merhamet, yalnızlık, eğitim gibi izlekleri işler. Bununla birlikte bireyin toplumdaki yalnızlığına, toplumun dayanışmaya duyduğu ihtiyaca, insanî değerlere de değinir. Bu bağlamda, okuyucuya çeşitli öğütler ve ibretlik örnekler sunan didaktik bir anlatıya sahip olduğu söylenebilir. Çalışmada Abdülkerim Hadi’nin Fakire adlı eserine ilişkin öne çıkan bazı hususlar dikkatlere sunulmuş, ardından eserde yer alan başlıca izlekler ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hikâye , Türk edebiyatı , İzleksel kurgu , Abdülkerim Hadi , Fakire

A Tragic Work In The Ara Nesil: “Fakire” By Abdülkerim Hadi And Its Thematic Fiction

Öz

The literary period between the second generation of Tanzimat literature and the Servet-i Fünun community is referred to by researchers as the “Ara Nesil” Abdülkerim Hadi, an author from the Ara Nesil period, contributed to modern Turkish literature with his literary works in a variety of genres. Producing works that supported the innovative literary approach of the period, Abdülkerim Hadi published his work, Fakire, written in 1308, in 1310. “Fakire”, which presents a genre between a novel and a short story, is categorized as a “novella” in this study. The work depicts the exemplary life of Vedia - the protagonist of the story who, once being a member of a very wealthy and established family, loses her family and all her wealth, along with her ten-or twelve- year- old son Hicri - in illness, poverty and misery. In “Fakire”, Abdülkerim Hadi deals with themes such as kindness, compassion, loneliness, and education through the tragic story of Vedia and her son Hicri. He also touches upon the loneliness of the individual in society, society's need for solidarity, and human values. In this context, it can be said that the narrative possesses a didactic character, offering the reader various advice and exemplary examples. This study highlights some salient points regarding Abdülkerim Hadi's “Fakire”, followed by a discussion of the work's key themes.

Anahtar Kelimeler

Story , Turkish literature , Thematic fiction , Abdülkerim Hadi , Fakire

Kaynakça

• Abdülkerim Hadi, (1310), Fakire, Hacı Hüseyin Efendi Matbaası, İstanbul. https://katalog.ibb.gov.tr/yordam/?dil=0&p=1&q=Abd%C3%BClkerim+Hadi+Fakire&alan=tum_txt [Erişim Tarihi: 10.01.2025]
• ALAN, Selami (2021), Türk Edebiyatında Tanzimat’tan Servet-İ Fünûn’a Uzanan Köprü: “Ara Nesil”. Akademik MATBUAT, 5.2, 61-90.
• ARMAĞAN, Burak (2023), “Kendilik Keşfine Dönük Mücadele: Aslı Erdoğan’ın Kabuk Adam Romanında Yapı ve İzlek”, Editörler: Ülkü Eliuz, Elif Öksüz Güneş, Burak Armağan, Emrah Seferoğlu, Cumhuriyet Dönemi Roman Okumaları III (1980-200), Kesit Yayınları, İstanbul, 37-56.
• ARSLAN, Çetin (2018), “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Kadar Türk Romanında Çok Eşlilik Ve Aldatma”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Rize.
• ATAY, Dinçer (2016), Erdal Öz’ün Romalarında İzleksel Kurgu, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 7.15, 19-41.
• BABACAN, Mahmut (2017), “Ara Nesil Edebiyatı”, Ed. Oktay Yivli, Modern Türk Edebiyatı, Günce Yayınları, İzmir, 111-138.
• BULUT, Nurullah (2023), Ara Nesil Dönemi Yazarları ve Yazılarının Yayımlandığı Dergiler, Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 47.2, 215-226.
• ÇETİN, Nurullah (2017), İkinci Abdülhamit Dönemi Türk Edebiyatı, 2. Baskı, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
• DEVELLİOĞLU, Ferit (2008), Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat, 25. Baskı, Aydın Kitabevi, Ankara.
• ELİUZ, Ülkü (2021), “Kurguya Yansıyan Köklü Dönüşüm: Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı (1923-1950)”, Editörler: Ülkü Eliuz, Gülşah Şişman, Burak Armağan, Emrah Seferoğlu, Cumhuriyet Dönemi Roman Okumaları I (1923-1950), Kesit Yayınları, İstanbul, 9-16.
• GARİPER, Cafer (2022), “Edebiyat Tarihi Araştırmacılığı ve Edebiyat Tarihi Yazımında İhmal Edilen Bir Nesil: Ara Nesil”, XVIII. Türk Tarih Kongresi Ankara 1-5 Eylül 2018, Bildiriler Kitabı, XII. Cilt, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 111-124.
• GÖKÇEK, Fazıl (2011), “Tanzimat Dönemi Türk Romanı İçin Bir Çerçeve Denemesi”, Yeni Türk Edebiyatı, 3, 7-22.
• HARMANCI, Abdullah (2019), Edebiyatımızda Ara Nesil. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 3.2, 157-166.
• HUYUGÜZEL, Ömer Faruk (2018), Eleştiri Terimleri Sözlüğü, Dergâh Yayınları, İstanbul.
• KAPLAN, Mehmet (2017), Tevfik Fikret Devir – Şahsiyet – Eser, 22. Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul.
• KARAGÜLLE, Fırat (2004), “Ara Nesil Romanında Sosyal Muhteva”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• KARATAŞ, Turan (2019), Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü, 5. Baskı, İz Yayıncılık, İstanbul.
• KAYA, Ahmet İhsan (2013), Türk Edebiyatında “Ara Nesil”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 148-159.
• KOLCU, Ali İhsan (2018), Ara Nesil Edebiyatı, Salkımsöğüt Yayınevi, Erzurum.
• KORKMAZ, Ramazan (2015), Yazınsal Okumalar, Kesit Yayınları, İstanbul.
• MEMİŞ BAYTİMUR, Nazlı, (2018), Ara Nesil’de Hikâye, Gece Kitaplığı, Ankara.
• OKAY, M. Orhan (2015), “Millî Edebiyata Dair”, Sanat ve Edebiyat Yazıları, 4. Baskı. Dergâh Yayınları, İstanbul.
• OKAY, M. Orhan (2016), Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı, 7. Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul.
• OKAY, M. Orhan (2020), “Milli Edebiyat Akımı”, TDV İslam Ansiklopedisi, 30, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara. [Erişim Tarihi: 15.03.2025]
• ÖZARSLAN, Ersin (1994), “Ara Nesil Edebiyatçısı ve Gazetecisi Mustafa Reşid Bey”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• ÖZER HAFÇI, Havva (2023), “Ara Nesil’de Roman”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• ÖZEROL, Nazmi ve ATLI, Semih (2019), Abdülkerim Hâdi’nin “Bir Tebessüm” Adlı Hikâyesinin Çevriyazısı ve Tahlili, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 5.2, 227-247. DOI Numarası: 10.20322/littera.512219
• ÖZSARAY, Mustafa (2019), “Osmanlı Belgelerinde Kullanılan Tarih Türleri”, Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 1.1, 28-41.
• POLATER, Deniz (2018), “Tanzimat’tan Milli Edebiyat’a Hikâye ve Roman Türlerinde Adlandırmalar”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 22.1, 130-154.
• SAKALLI, Fatih (2018), Tarık Buğra’nın “Hayat Böyledir İşte” Hikâyesi Üzerine Bir Değerlendirme, Türkoloji Dergisi, 22.2, 165-170.
• TURAN, Taner (2018), “1880-1895 Yılları Arasında Yayımlanmış Şiir Kitapları Üzerine Bir İnceleme”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• TÜMER, Cem Şemş (2021), “II. Abdülhamit Dönemi Edebiyatı’nda Değişen Tabiat Temasının Yansıması Olan “Dağlara” Redifli Şiirler”, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 13.26, 57-90. DOI Numarası: 10.26517/ytea.487
• TÜRKMEN, Fatma (2016), “Lisan-ı Türkî (İnceleme-Metin-Terimler Sözlüğü)”, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
• UÇ, Himmet (2006), “Farklı Bir Batılılaşma Anlayışını Temsil Edenler: Mutavassıtin”, Ed. Sadık Tural vd., Türk Dünyası Edebiyat Tarihi C. 7, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 407-440.
• ÜSTÜN, Koray (2019), “Türk Edebiyatında Ara Nesil”, Ed. Fatih Sakallı, Yeni Türk Edebiyatı, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 61-86.
• WOOD, James (2013), Kurmaca Nasıl İşler?. Çev. Ekin Bodur, 2. Baskı, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
• YİVLİ, Oktay (2015), Kısa Öyküde Yöntem Cemil Süleyman Uygulaması, Çizgi Kitabevi, Konya.