Pre-Islamic Turks in The History of Ancient Trade Routes

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 31, 269 - 283, 19.01.2026

Can Tankut Esmen

https://doi.org/10.33207/trkede.1782279

Öz

The history of trade is as old as humanity's emergence as a society. Commercial activities played a significant role in the spread of cultural interactions, particularly language and religion, as well as economic relations. The development of land and sea routes was decisive in the expansion of commercial activities beyond the individual scale to encompass states and even continents. Turks, living within a steppe culture, held a significant place in the history of trade routes, especially in the pre-Islamic period. Contrary to popular belief, the Turks were able to establish high-level economic organizations and long-distance trade relations. Thanks to the equestrian lifestyle that formed the basis of their lifestyle, the Turks, with their speed, mobility, and security, became important actors on the great land routes extending east-west and north-south. Turkic states, such as the Huns, Göktürks, Uyghurs, European Huns, Bulgars, and Khazars, which have left their mark on history, played significant roles in trade networks extending from Turkestan to Eastern Europe. They not only secured and protected these routes, known as the Silk and Fur Routes, but also oversaw their proper operation and sustained their commercial activities. This study, after explaining how the issue was raised and why it was chosen, will examine the dominance of the pre-Islamic Turks on the trade routes, their impact on the economic and cultural history of the trade routes, and their contribution to global trade through the products they disseminated.

Anahtar Kelimeler

Turks , Trade Route , Silk , Fur

Kadim Ticaret Yollarının Tarihinde İslam Öncesi Türkler

Öz

Ticaretin tarihi, insanlığın toplum halinde yaşamaya başlamasıyla yaşıttır. Ekonomik ilişkiler kadar, başta dil ve din olmak üzere kültürel etkileşimlerin yayılmasında ticari faaliyetlerin küçümsenmeyecek bir etkisi vardır. Ticari faaliyetlerin birey ölçeğini aşarak, devletler ve hatta kıtalar arası boyuta gelmesinde kara ve deniz yollarının gelişimi belirleyici olmuştur. Bozkır kültürü içerisinde yaşayan Türkler, özellikle İslam öncesi dönemde ticaret yolları tarihi içinde hatırı sayılır bir yere sahip olmuşlardır. Türkler, zannedilenin aksine yüksek düzeyde ekonomik organizasyonlar ve uzun mesafeli ticaret ilişkileri kurabilmişlerdir. Türkler, yaşam tarzlarının temelini oluşturan atlı yaşam biçimi sayesinde hız, hareket kabiliyeti ve güvenlik sağlama becerileri ile doğu-batı ve kuzey-güney eksenli büyük kara yollarının önemli aktörleri haline gelmişlerdir. Tarihe kazınan ve var oldukları döneme büyük izler bırakan Hun, Göktürk, Uygur, Avrupa Hun, Bulgar ve Hazar gibi Türk devletleri, Türkistan’dan Doğu Avrupa’ya kadar uzanan ticaret ağlarında büyük roller oynamışlardır. İpek yolu ve Kürk yolu olarak adlandırılan bu yolları, hem güven altına alarak korumuş, hem doğru biçimde çalışmasını denetlemiş hem de ticari faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Bu çalışmada, sorunun nasıl problematik haline getirildiği ve konunun neden seçildiği açıklandıktan sonra; İslam öncesi Türklerin ticaret yollarındaki hâkimiyeti, ticaret yolunun iktisadi ve kültürel tarihine olan etkileri ve yaygınlaştırdıkları ürünler üzerinden küresel ticarete olan katkıları incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Türkler , Ticaret Yolu, , İpek , Kürk

Kaynakça

• AHMETBEYOĞLU, Ali (2001), Avrupa Hun İmparatorluğu, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
• ALYILMAZ, Cengiz (2004), “İpek Yolu ve Orhun Yazıtları”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 24, 181-192.
• BEDİRHAN, Yaşar, (1998), “Türk Tarihinde İpek Yolu Hâkimiyeti ve Çin'in Türkistan'ı İlk İstila Projesi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4, 237-256.
• BEDİRHAN, Yaşar, (1999), “Türk Tarihinde Hun Çin Siyasi Mücadelelerinde İpek Yolu Ve İpek Yolu Ticaretinin Oynadığı Rol”, Türk Dünyası Araştırmaları, 118, 67-80.
• CURTİN, Philip, (2021), Dünya Tarihinde Ticaret, Küre Yayınları, İstanbul.
• EBERHARD, Wolfram, (1995), Çin Tarihi, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
• ERGİN, Muharrem, (2008), Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
• EROĞLU, Engin, (2018a), Onuncu Yüzyıla Kadar Türklerde Ticaretin Seyri, Kriter Yayınları, İstanbul.
• EROĞLU, Engin, (2018b), “6-10. Yüzyıllarda Karadeniz’in Kuzeyinde Kürk Ticareti”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 419-428.
• FERGUSON, Niall, (2018), Paranın Yükselişi, Dünyanın Finansal Tarihi, İstanbul.
• GOLDEN, Peter, (1992), An Introduction to the History of the Turkic Peoples, Otto Harrassowitz, Wiessbaden.
• GOLDEN, Peter, (2015), Hazar Çalışmaları, Selenge Yayınevi, İstanbul.
• GUMİLEV, Lev Nikolayeviç, (2011), Eski Türkler, Selenge Yayınevi, İstanbul.
• HARTOG, Francois, (2014), Heredotos’un Aynası Öteki Tasavvuru Üzerine Bir Deneme, İthaki Yayınları, İstanbul.
• HEGEL, Georg Wilhelm Friedrich, (2003), Tarihte Akıl, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
• Hudud’ül Âlem, (2008), haz. V. Minorsky, Kitabevi, İstanbul.
• İNALCIK, Halil, (2006), “Tarihte İpek ve İpekli Kumaş; Ticaret, Yollar ve Şehirler”, Orta Asya'dan Anadolu'ya Türk Sanatı ve Kültürü Prof. Nejat Diyarbekirli'ye Armağan, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 329-374.
• KAFESOĞLU, İbrahim, (2011), Türk Milli Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
• KOÇ, Dinçer, (2015), “İtil Bulgarları”, Doğu Avrupa Türk Tarihi, Ed. Osman Karatay-Serkan Acar, Kitabevi Yayınevi, İstanbul, 295-331.
• KORKMAZ, Asım, (2019), Kuman-Kıpçaklar Ortaçağ Doğu Avrupa’sının Güçlü Cengâverleri, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
• KUZAKÇI, Başak, (2023), “İpek ve Kürk: Karadeniz’in Kuzeyinde Soğd Varlığı ve Soğd Ticareti (MS II.-VIII. Yüzyıllar)”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, T.C.’nin 100. Yılı Özel Sayısı, 1-14.
• LİU, Xiu, (2010), The Silk Road in World History, Oxford University, New York.
• MACKERRAS, Charles, (2012), “Uygurlar”, Erken İç Asya Tarihi. Ed. Denis Sinor, İletişim Yayınevi, 425-458.
• Mesudi, (2011), Murûc ez-Zeheb, haz. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul.
• ÖZDAL, Ahmet, (2018), “Hazar Denizi Ticaret Havzası (IX-XIII. Yüzyıllar)”, History Studies, 10 (1), 175-195.
• PALAZ ERDEMİR, Hatice, (2003), VI. Yüzyıl Bizans Kaynaklarına Göre Göktürk-Bizans İlişkileri, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
• PAYDAŞ, Kazım, (2015), “Eski Türklerde Ticaret”, Halk Kültüründe İktisat ve Ticaret Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, Motif Vakfı Yayınları, İstanbul, 277-286.
• SAİD, Edward, (1991), Oryantalizm, Pınar Yyaınevi, İstanbul.
• ŞEŞEN, Ramazan, (2012), İbn Fadlan Seyahatnamesi ve Ekleri, Yeditepe Yayınları, İstanbul.
• UHLİG, Helmut, (2000), İpek Yolu, Okyanus Yayınevi, İstanbul.
• TAŞAĞIL, Ahmet, (2012), Göktürkler I-II-III, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
• TAŞAĞIL, Ahmet, (2008), “İpek Yolunun Tarihi Temelleri”, Dünden Bugüne İpek Yolu: Beklentiler ve Gerçekler, Ötüken Neşriyat, 171-178.
• TOLAN, Öner, (2023), “Tuna Bulgar Devleti’nin Ticaret Politikası”, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 551-575.
• WOOLF, Daniel, (2014), Tarihin Küresel Tarihi, Alfa Yayınevi, İstanbul.
• YILDIZ, Onur, (2025), Kuman Kıpçaklar Döneminde Karadenizde Ticaret, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi.