Fono-Semantik Başkalaşma Yoluyla Kelime Yapma Ve Irak Türkmen Ağızlarından Örnekler

Words in Iraqi Turkman dialects are formed in various ways. One of these ways is phono-semantic metamorphosis. In our article, firstly, the ways of word formation in Turkish are listed without going into details, these are briefly explained and exemplified, then phono-semantic metamorphosis is defined and what is written about it in the literature is mentioned. In the study, the examples in Iraqi Turkman dialects are listed and how phono-semantic metamorphosis occurs in various examples are explained. The aim of the study, which was carried out by scanning, diachronic and synchronic comparison methods, is to determine the ways in which the vocabulary of Iraqi Turkman dialects is formed and the place of the words made in this way in the large vocabulary of Turkish, to contribute to etymological studies and to develop ideas about the mechanism of word production before the written period of Turkish. In the study, it was seen that Turkish and loanwords were formed in this way, and it was also emphasised that phono-semantic metamorphosis is one of the ways of word formation in Turkish and should be included in related studies.

Irak Türkmen ağızlarındaki kelimeler pek çok yolla teşkil edilmiştir. Bu yollardan biri de fono-semantik başkalaşma yoludur. Çalışmada önce Türkçedeki kelime yapma yolları ayrıntılara girilmeden sıralanmış, bunlar hakkında kısaca açıklama yapılmış, bunlara bazı örnekler verilmiş, sonra da fono-semantik başkalaşma olayı tanımlanarak literatürde bununla ilgili yazılanlara ana hatlarıyla değinilmiştir. Çalışmada Irak Türkmen ağızlarındaki örneklerin sıralanması ve fono-semantik başkalaşmanın çeşitli örneklerde nasıl meydana geldiği anlatılmıştır. Tarama yöntemi, art zamanlı ve eş zamanlı karşılaştırma yöntemleriyle gerçekleştirilen çalışmanın amacı, Irak Türkmen ağızlarındaki kelime hazinesinin ne yollarla ortaya çıktığını ve bu yolla -fono-semantik başkalaşma- yapılmış kelimelerin, Türkçenin çok geniş olan kelime hazinesi içindeki yerini belirlemek, etimoloji çalışmalarına katkıda bulunmak ve Türkçenin yazılı döneminden önceki kelime üretme mekanizmasına dair düşünceler geliştirmektir. Çalışmada Irak Türkmen ağızlarında, bu yolla, pek çok Türkçe ve alıntı kelimenin oluşturulduğu görülmüş, ayrıca fono-semantik başkalaşmanın Türkçedeki kelime yapma yollarından biri olduğu gerçeği ortaya çıkarılmıştır. Bundan sonra dil bilgisi çalışmalarında kelime yapma yollarına ve bu arada fono-semantik başkalaşma yoluna daha fazla yer verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.