Konya Akmanastır Sınırlarından Bulunan İki Bronz Kilise Çanı

The present study offers a detailed art-historical analysis of two bronze church bells, registered under inventory numbers 7610 and 7611 in the Konya Museum, which were acquired from the precincts of the Akmanastır (Saint Chariton Monastery) in Konya. The primary objective of the research is to define the technical, stylistic, and epigraphic characteristics of these previously undocumented bells, thereby elucidating their historical trajectory and significance within the Christian cultural heritage of Anatolia. The data were synthesised through museum archival records, on-site physical examinations, technical drawings, and a comparative literature review, and the methodology employed was qualitative. The artefacts examined revealed that the bell numbered 7611 can be definitively dated via the Arabic numeral inscription “1909”. Meanwhile, the bell numbered 7610 is attributed to a similar period based on its casting technique and vegetal decorative programme. The two pieces under consideration both reflect the characteristic features of early 20th-century metalwork, distinguished by their flared waist (skirt) structures, “S-curved” six-loop suspension crown systems, and relief-molded vegetal and geometric motifs encircling the waist. The findings indicate that the asymmetries and casting defects – particularly evident in bell 7611 – are noteworthy as they point towards the technical constraints of mass production or local foundries of the period. These bells serve as tangible evidence of the religious freedoms granted to non-Muslim subjects and the evolving communal “soundscape” in the Ottoman Empire following the Reform Edict of 1856. Following the Population Exchange, the bells lost their liturgical function and were subsequently recovered from the religious structures of Akmanastır. In 2014, they were incorporated into the Konya Museum collection via a donation from military institutions. The article under discussion emphasises the importance of preserving abandoned religious heritage through museums and contributes to the historical, typological and cultural discourse by tracing the commercial and cultural networks extending from international and domestic origins to Anatolia.

Bu çalışma, Konya Müzesi envanterine 7610 ve 7611 numaralarıyla kayıtlı olan ve Konya Akmanastır (Aziz Khariton Manastırı) sınırları içerisinden müzeye kazandırılan iki bronz kilise çanının sanat tarihi perspektifiyle detaylı analizini konu edinmektedir. Araştırmanın temel amacı, literatürde daha önce yer almayan bu çanların teknik, üslup ve epigrafik özelliklerini tanımlayarak, Anadolu’nun Hristiyan kültürel mirası içindeki yerini ve tarihsel serüvenini aydınlatmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri benimsenmiş; müze arşiv kayıtları, yerinde yapılan fiziksel incelemeler, teknik çizimler ve karşılaştırmalı literatür taramasıyla veriler sentezlenmiştir. İncelenen eserlerden 7611 envanter numaralı çan, üzerindeki Arap rakamlı 1909 tarihiyle kesin olarak tarihlendirilebilirken; 7610 numaralı çan, döküm tekniği ve bitkisel bezeme programı üzerinden benzer bir dönemle ilişkilendirilmiştir. Her iki eserin de genişleyen etek yapısı, “S” kıvrımlı altılı taşıyıcı kulp (taç) sistemleri ve gövdeyi kuşatan rölyef tekniğindeki bitkisel ve geometrik motifler, 20. yüzyılın başı metal işçiliğinin karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. İncelemeler sonucunda, iki çanın ve özellikle 7611 numaralı çanın döküm kalitesindeki asimetri ve hatalar, dönemin seri üretim veya yerel dökümhanelerdeki teknik kısıtlılıklarına işaret etmesi bakımından dikkat çekicidir. Bu çanlar, 1856 Islahat Fermanı sonrası Osmanlı İmparatorluğu’nda gayrimüslim tebaaya tanınan dini özgürlüklerin ve değişen ses peyzajının (soundscape) somut birer kanıtıdır. Nüfus Mübadelesi ile işlevini yitiren Akmanastır’daki dini yapıların sınırlarından temin edilerek askeri kurumlar aracılığıyla hibe edilerek 2014 yılında Konya Müzesi koleksiyonuna dahil edilmiştir. Sonuç olarak bu makale, sahipsiz kalan dinsel mirasın müzeler aracılığıyla korunmasının önemini vurgulamakta; yurt içi ve yurt dışından Anadolu’ya uzanan ticari-kültürel ağın izlerini sürerek çanların tarihsel, tipolojik ve kültürel sürecine katkı sunmaktadır.