Eski Anadolu Türkçesi Dönemi Tıp Metinlerinde Sirke ve Kullanım Alanları

Tarih boyunca hastalıklara ve tedavi yöntemlerine bakıldığında ilk uygarlıklardan bugüne birçok devanın kullanıldığı ve bu devaların tıp metinlerinde konu edildiği bilinmektedir. Yüzyıllar önce yazılan tarihî Türkçe tıp metinlerinde de bu konulara yer verilmiştir. Tarihî Türkçe tıp metinlerinin ilk örneklerine Eski Uygur Türkçesi döneminde rastlansa da özellikle Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi döneminde tıbba dair çok sayıda eser yazılmıştır. Bu eserlerde çeşitli hastalıklar, hastalıkların tedavi usulleri gibi konuların yanı sıra hem deva hem besin kaynağı olarak bilinen pek çok üründen de bahsedilmektedir. Söz konusu ürünlerden biri de sirkedir. Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılmış tıp metinlerinde sirke ve kullanım alanları konu edilmiştir. Çalışmanın amacı, hem besin hem deva niteliği taşıyan sirkenin farklı alanlardaki kullanımını tespit etmek ve tarihî Türkçe tıp metinlerinde yer alan bilgilerin çeşitliliğini ortaya koymaktır. Çalışmada, söz konusu tıp metinleri taranarak metinlerden örnekler verilmiştir. Sirke; öncelikle tanımı, özellikleri, beslenmedeki yeri ve kullanımı vb. bakımından ele alınmış, daha sonra çeşitli hastalıkların tedavisinde sirkenin kullanım alanlarından söz edilmiştir. Vücuttaki oluşum yerlerine göre sınıflandırılan hastalıklar, sirkeyle tedavi yöntemlerine göre ayrı başlıklar altında işlenmiştir. Sirkenin çeşitli canlıları uzaklaştırma vb. amaçlarla kullanımı, sirke merhemi, sirkenin tiryaklarla kullanımı ise diğer alanlar başlığı altında değerlendirilmiştir.

A review of diseases and treatment methods throughout history reveals that many remedies have been used from the earliest civilizations to the present day, and that these remedies have been discussed in historical medical texts. These topics are also addressed in historical Turkish medical texts written centuries ago. Although the earliest examples of historical Turkish medical texts can be found in the Old Uyghur Turkish period, a large number of works on medicine were written particularly during the Old Anatolian Turkish and Ottoman Turkish periods. These works discuss various diseases and their treatment methods, as well as many products known as both remedies and food sources. One of these products is vinegar. This study examines vinegar and its uses in medical texts written during the Old Anatolian Turkish period. The aim of this study is to identify the uses of vinegar, which has both food and medicinal properties, in different fields and to reveal the diversity of information found in historical Turkish medical texts. In the study, examples have been provided by scanning the relevant medical texts. Vinegar is first discussed in terms of its definition, properties, role in nutrition, and uses, etc., and then the areas of use for vinegar in the treatment of various diseases are mentioned. Diseases classified according to their location in the body are discussed under separate headings according to treatment methods using vinegar. The use of vinegar for purposes such as repelling various pests, vinegar ointment, and the use of vinegar in theriacs, is evaluated under the heading of other areas.