REFORMCU KİŞİLİĞİYLE KANG YOUWEI VE TÜRKİYE SEYAHATNAMESİ
Öz
Mançu yönetimi, Afyon Savaşı’ndan
(1840) itibaren ülke topraklarındaki egemenliğini, dış tehditler ve iç
isyanlarla paylaşmaya zorlanmıştır. Afyon Savaşı mağlubiyetini, 1861 yılında başkent
Pekin’in işgal edildiği II. Afyon Savaşı izlemiş, sonraki kırk yıl boyunca ise
Mançu yönetimi kan kaybetmeye devam etmiştir. Bu dönemde, ülkenin içinde
bulunduğu iç ve dış sorunlar, düşünce camiasını harekete geçirmiş ve çözüm
önerileri vadeden çalışmalar ortaya çıkmıştır. Ancak reformcu ve yenilikçi bir
görünüm arz eden bu çalışmaların çoğunluğu, saray ve çevresi tarafından dikkate
alınmamış, 1898 yılındaki “Yüz Gün Reformları’na” kadar uygulanma şansı
bulamamıştır. 1894 Japonya yenilgisinden sonra ortaya çıkan siyasi belirsizlik sırasında,
Kang Youwei’in başını çektiği yenilikçi aydınlar, altmış yıllık geçmişi olan bu
birikimi siyasi arenaya taşıma şansını yakalamışlardır. Fakat adından da
anlaşılacağı üzere, sadece üç ay (Yüz Gün) kadar yürürlükte kalan reform
hamlesi, daha meyvelerini veremeden lağvedilmiş ve hareketin önderleri “kaçmak”
ve “idam edilmek” arasında seçim yapmak zorunda kalmışlardır. Kang Youwei bu
süreçte yurt dışına çıkmış ve uzun süre yurt dışında kalmıştır. 1908 yılı
Temmuz ayında İstanbul’a gelen Kang Youwei burada edindiği izlenimleri “Türkiye
Seyahatnamesi” adıyla kaleme almıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Biggerstaff, Knight, The Earliest Modern Government Schools in China., Cornell University Press, Ithaca 1961.
- Chesneaux, Jean, Popular Movements & Secret Societies in China 1840–1950. Stanford University Press, California 1976.
- Chien, Po-tsan, Wu-hsu pien-fa 戊戌变法 (Wuxu Reformları), Renmin Chubanshe, Shanghai, 1953.
- Ding, Weizhi 丁伟志, Dongxi Tiyong Zhijian 中西体用之间 (Doğu ile Batı Öz ve İşlev Arasında), Zhongguo Sheke Xueyuan Chubanshe, Pekin 1997.
- Fidan, Giray, “Çinli Düşünür ve Devlet Adamı Kang You Wei’e Göre Osmanlı Modernleşme Süreci”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (Mart 2012), s. 193-204.
- Fidan, Giray, Çinden Görünen Osmanlı Çinli Düşünür Kang You Wei’in Türk Seyahatnamesi, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2013.
- Hsiao, K. C., Modern China and a New World: Kang Youwei, Reformer and Utopian, 1858–1927, University of Washington Pres, Seattle - London 1968.
- Kırilen, Gürhan, Çin’de 19. Yüzyılda Reform: Zongli Yamen’ın Kuruluşu. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2005, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
- Kang, Youwei 康有为, Jincheng Tujue Xiaoruo Ji Xu 进呈突厥消弱记序 (Türklerin Zayıflaması Üzerine Notlar), http://www.epicbook.com/history/kangyouwei.html, 1895.
- Kang, Youwei 康有为, Kang Nanhai Zibian Nianpu 康南海自编年谱 (Kendi Kaleminden Kang Youwei’in Hatıraları), Zhonghua Shuju, Pekin 1992.