OSMANLI DEVLETİ'NDE YAPILAN İLK MODERN NÜFUS SAYIMINA (1881/1882-1893) GÖRE EDİRNE'DEKİ ERMENİ NÜFUSU
Öz
1877-1878
Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları
ile Ermeni ıslahatı meselesi, uluslararası alanda Osmanlı Devleti'nin karşısına
diplomatik bir sorun olarak çıkarılmıştır. Berlin Antlaşmasının 61. maddesi ile
Ermeni nüfusun yoğun bulunduğu vilayetlerde ıslahat yapılması şartı getirilmiş
ve bu ıslahatların da uluslararası bir komisyon tarafından takip edilmesi
öngörülmüştür. Bu durum üzerine özellikle Ermeni Patrikhanesi tarafından
Osmanlı topraklarındaki Ermeni nüfusu çok abartılarak bunlara muhtariyet
sağlanması hususunda büyük devletlerin baskı yapmaları amaçlanmıştır. II.
Abdülhamid'in iktidarının ilk yıllarında modem bir nüfus sayımı yapılması
amacıyla harekete geçilmiştir. Daha önce yapılmış çalışma ve düzenlemeler de
dikkate alınarak, Şuray-ı Devlet'çe hazırlanan "Sicil-i Nüfus
Nizamnamesi", 4 Eylül 1881 (8 Şevval 1298) tarihinde Padişah tarafından
imzalanarak yürürlüğe girmiştir. Aynı tarihte, nüfus sayımının nasıl
yapılacağına dair bir de Talimat kabul edilmiştir. Nüfus sayımı kaza düzeyinde
organize edilmiş ve her kazada bir nüfus komitesi meydana getirilmiştir. Bu
komitede kaza idare meclisinden ve belediye meclisinden birer üye ile nüfus
memuru ve askeri bir temsilci bulunmuştur. Ayrıca, komitede gayrimüslimleri
temsilen bir üye de yer almıştır. Ermeni asıllı memurlara da nüfus sayımında
görev verilmiştir. Edirne Vilayeti'nde yapılan sayımda da Ermenilerden üye
bulundurulmuş, kadın ve erkek olmak üzere Ermeni nüfusu belirtilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Edirne,Nüfus,Ermeni,1881/1882-1893 Nüfus Sayımı,Osmanlı Devleti
Kaynakça
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi
- Yıldız Perakende Dâhiliye Tasnifi
- Harita Tasnifi
- Andreasyan, Hrant D. "Celalilerden Kaçan Anadolu Halkının Geri Gönderilmesi", İsmail Hakkı Uzunçarşılı'ya Armağan, TTK Basımevi, Ankara 1976.
- Arslan, Ali, Kutsal Ermeni Papalığı Eçmiyazin Kilisesi'nde Stratejik Savaşlar, Truva Yay., İstanbul 2005.
- Ateş, Hacer, Kuzey Marmara Sahilleri ve Art Alanında Şehirleşmenin Tarihi Süreci: XVI.-XVII. Yüzyıllarda Tekirdağ ve Yöresi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 2009.
- Ayverdi, Samiha, Türkiye'nin Ermeni Meselesi, Kubbealtı Neşriyatı, 4. Baskı, İstanbul 2005.
- Behar, Cem, "Osmanlı Nüfus İstatistikleri ve 1831 Sonrası Modernleşmesi", Osmanlı Devleti'nde Bilgi ve İstatistik, derleyen Halil İnalcık—Şevket Pamuk, Devlet İstatistik Enstitüsü Yay., Ankara 2000.
- Behar, Cem, Osmanlı İmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin Nüfusu 1500- '927, Devlet İstatistik Enstitüsü Yay., Ankara 1996.
- Beyoğlu, Süleyman, "Osmanlı Devleti'nde Ermeni Nüfusu", Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, Yıl 4, Sayı. 38, Ankara 2003.