SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN DAĞILMASI: KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ’NİN BAĞIMSIZLIK SÜRECİNDE TÜRKİYE-KAZAKİSTAN MÜNASEBETLERİ
Öz
Mihail Gorbaçov
Başkanlığındaki Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB), 1989 yılından
itibaren hızlı bir dağılma sürecine girdi. Ağustos 1991’de Baltık
Cumhuriyetleri ve Ukrayna parlamentosu bağımsızlık kararı aldılar. Ukrayna
parlamentosunun bağımsızlık kararı, 1 Aralık 1991 tarihinde halkoyuna sunularak
kabul edildi. Bunun ardından Brest şehrinde bir araya gelen Rusya, Ukrayna ve
Beyaz Rusya devlet başkanları, “Sodrujestvo
Nezavisimin Gosudarts” (Bağımsız Uluslar Topluluğu-BUT) kurulmasıyla ilgili bir protokol imzaladılar. Rusya, Ukrayna ve
Beyaz Rusya’nın “Bağımsız Uluslar Topluluğu” çatısı altında birleşmeleri, uzun
süredir can çekişen Sovyetler Birliği’nin sonunu hazırladı.
21 Aralık 1991
tarihinde Kazakistan’ın başkenti Alma Ata’da Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya,
Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan, Tacikistan,
Ermenistan ve Moldovya’nın katılımıyla bir zirve toplandı. Alma Ata Zirvesi’nde
alınan karar üzerine, SSCB’nin tarihe karıştığı dünyaya ilan edildi.
SSCB’nin
dağılması, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri için tarihi bir dönüm noktası oldu:
Türk Cumhuriyetleri bağımsızlıklarını kazandılar. Nursultan Nazarbayev
başkanlığındaki Kazakistan Cumhuriyeti de 16 Aralık 1991 tarihinde
bağımsızlığını ilan etti.
Türkiye
Cumhuriyeti, bağımsız Türk Cumhuriyetlerini hemen tanıdı. Ardından bu ülkelerle
başta kültürel olmak üzere çeşitli alanlarda münasebetlere başlandı. Bu
çerçevede konsolosluklar açıldı, üst düzeyde ziyaretler gerçekleştirildi.
Türkiye basınında Türk Cumhuriyetlerine geniş yer verildi.
Makalede,
öncelikle Kazakistan Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde (1991-1992)
Türkiye-Kazakistan münasebetleri, Türk basınından (Milliyet, Cumhuriyet,
Hürriyet) yararlanılarak ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Başlamış, Cenk, “Kazakistan da egemenlik yolunda”, Milliyet, 15 Ekim 1990.
- _____________, “Sovyetler dağılırken, herkesin gözü Ankara’da: ‘Türkler geliyor.’, SSCB’de darbe korkusu”, Milliyet, 6 Aralık 1991.
- _____________, “Orta Asya cumhuriyetleri de yeni birliğe katıldı. Hıristiyan-İslam işbirliği”, Milliyet, 14 Aralık 1991.
- _____________, “Nazarbayev, Yeltsin’in nükleer tekel olmasına karşı çıktı. Kazakistan atom silahlarını vermiyor”, Milliyet, 19 Aralık 1991.
- _____________, “Alma Ata Deklarasyonu”, “Sovyetler Birliği bitti”, Milliyet, 22 Aralık 1991.
- _____________,“Moskova’da “Türk” endişesi”, Milliyet, 24 Aralık 1991.
- Cemal, Hasan, “Kafkaslar’dan Orta Asya’ya”, Cumhuriyet, 15 Aralık 1991.
- Cumhuriyet Gazetesi.
- Çölaşan, Emin, “Türk Cumhuriyetleri”, Hürriyet, 1 Mayıs 1992.
- Doğan, Zülfikar, “Türkî yüzyılı başlıyor”, Milliyet, 24 Aralık 1991.