21 Mayıs 1864: Büyük Çerkes Sürgünü

Tarih boyunca pek çok toplum, emperyalist güçlerin sistematik şiddet, sürgün ve asimilasyon politikalarının hedefi olmuştur. Bu topluluklardan biri de Kafkasya halklarıdır. 16. yüzyılın sonlarında Çarlık Rusyası, bölgenin stratejik önemi sebebiyle Kafkasya üzerinde egemenlik kurma hedefiyle yayılmacı bir siyaset izlemiş ve bölgede yoğun çatışmalar yaşanmıştır. Çerkeslerin uzun yıllar süren direnişi 21 Mayıs 1864 tarihinde Rusya lehine sonuçlanmış ve büyük kitleler zorunlu olarak Osmanlı topraklarına göç etmek zorunda bırakılmıştır. Bu çalışma, 1864 Büyük Çerkes Sürgünü’nün sebeplerini ve sürgün sürecinde yaşananları irdeleyerek, bu tarihî trajediyi dönemin kaynakları ışığında bilimsel bir bakış açısıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, insanlık tarihinde nadir görülen bir trajedi olan fakat arz ettiği öneme nazaran çok az bilinen, Büyük Çerkes Sürgünü hakkında yeterince aydınlatılmamış olan “Sürgünün nedenleri nelerdir?” “Sürgün esnasında neler yaşanmıştır?” sorularına yanıt aranmıştır. Bu sorulara tarihin sayfalarında cevap bulmak, Kafkas halklarının bugün yaşayan torunlarına verilmiş bir hak olmakla beraber insanın değerine ilişkin sorulara da bir cevap olacaktır. Bu çalışma, uzun süre uluslararası kamuoyunun dikkatinden kaçan ve Çerkes halkının yaşadığı trajik süreci ele almaktadır. Ayrıca çalışmada literatür taraması yöntemi kullanılarak konu ile ilgili kitaplar, makaleler ve akademik çalışmalar analiz edilmiş ve konuya ilgi duyan araştırmacılar için çalışmada tarihsel kaynaklardan yapılan alıntılara da yer verilerek konuya ilişkin teorik çerçeve oluşturulmuştur.