Şerif Mardin’i Yeniden Ziyaret; Merkez ve Çevre arasında Yeni Orta Sınıfı Aramak

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 90 - 112, 27.02.2026

Necmettin Mutlu

https://doi.org/10.31454/troyacademy.1830598

https://izlik.org/JA43FS58EC

Öz

ÖZ

Bu çalışma Şerif Mardin’in merkez ve çevre teorisinin sosyal bilimlerdeki kullanım alanları ve etkisinde yeni orta sınıf kavramının konumlandırılabileceği yere odaklanmaktadır. Gerek Osmanlı-Türk modernleşmesini gerekse de Cumhuriyet devrinin merkezi ve periferik güçlerini tanımlamak üzere kullanılan bu kavram oldukça soyut bir tasvire sahiptir. Temelde merkezi bürokrasi ve taşralı halk dikotomisi üzerine kurulan bu yaklaşımda, ikinci tabakaların arafta kodlandığını söylemek mümkündür. Yeni orta sınıf kavramının ortaya çıkışının ardından beyaz yakalılar, mavi yakalılar, altın yakalılar, işçiler, hizmet sınıfı yöneticileri farklı tüketim ritüeli kalıplarıyla bir çok araştırmaya konu olmuştur. Günümüzde modern sonrası toplumların analizinde yeni orta sınıf kavramının başat bir rol oynadığı söylenebilir. Bu makale ayrıca merkez ve çevre arasında Osmanlı-Türk modernleşmesinden ve Cumhuriyet devrinin sosyo-ekonomik kırılma noktalarından miras yeni orta sınıf yazınının benzerliklerini ve farklılıklarını da ele almaktadır. Güncel yazında çokça eleştiriyle birlikte yer bulmaya ve ilgi görmeye devam eden yeni orta sınıf kavramının merkez ve çevre arasında etki alanının tespiti toplumsal değişimi öngörmek açısından kritik öneme haizdir. Yeni orta sınıf kavramının bu bağlamda eleştirisi geleneksel bir yaklaşımdan yola çıkılarak günümüz Türk toplumunun anlaşılması için önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeni Orta Sınıf , Merkez , Çevre , Modernleşme , Orta Sınıf

Revisiting Şerif Mardin; Searching for the New Middle Class between Center and Periphery

https://izlik.org/JA43FS58EC

Öz

ABSTRACT

This study focuses on how the idea of the new middle class can be used and influenced by Şerif Mardin's notion of the social sciences' core and periphery. This idea, which is used to define the central and periphery powers of the Republican era as well as Ottoman-Turkish modernity, has a very esoteric definition. One may argue that the second levels are encoded in limbo in this method, which is fundamentally built on the contradiction of central bureaucracy and regional people. White collar employees, blue collar workers, gold collar workers, laborers, and service class managers have all been the focus of several studies with various consuming ritual patterns since the conception of the new middle class. Today's analysis of post-modern cultures might be considered to be dominated by the idea of the new middle class. This essay also covers the socio-economic turning moments of the Republican era as well as the parallels and disparities between the center and the periphery in the new middle class literature inherited from Ottoman-Turkish modernity. Predicting social development critically depends on identifying the sphere of impact between the new middle class concept's center and periphery, which continues to get attention and receive harsh criticism in the present research. In this context, challenging the notion of the new middle class makes significant contributions to our understanding of Turkish society today, which is founded on a conventional outlook.

Anahtar Kelimeler

New Middle Class , Center , Periphery , Modernization , Middle Class

Kaynakça

• Agbaria, A. K. (2019). Religion and the global middle class: towards a new research agenda. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 40(5), 734-742.
• Akarçay, E. (2016). Yeme pratikleri üzerinden (yeni?) orta sınıf (lar) ı anlamaya çalışmak. Sosyoloji Konferansları, (54), 33.
• Akarçay, E. (2016). Yeme pratikleri üzerinden (yeni?) orta sınıf (lar) ı anlamaya çalışmak. Sosyoloji Konferansları, (54), 33.
• Akbıyık, M. (2019). Yeni Orta Sınıfın İdeal Ev Tasvirlerine İlişkin Bir Değerlendirme. Journal of International Social Research, 12(65).
• Akcan, H. K. (2016). Esneklik ve Güvencesizliğin Kaygan Zemininde Yeni Orta Sınıfın “Hareketliliği”. Sosyoloji Konferansları, (54), 85.
• Akçaoğlu, A. (2020). Zarif ve Dinen Makbul Muhafazakar Üst-Orta Sınıf Habitusu. İletişim Yayınları
• Alim, A. R. L. I.(2004). Bir Siyaset Sosyoloğu Olarak Şerif Mardin. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, (3), 495-510.
• Altıntaş, S. (2015). Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. İnsan ve Toplum, 5 (9) , 167-169. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/insanvetoplum/issue/70047/1123009
• Anderson, T. (2013). “Beautiful New Homes”: The Development of Middle-Class Housing in the Industrial Suburb of East Chicago, Indiana. Indiana Magazine of History, 109(3), 185-223.
• Asad, T. (2020). Sekülerliğin biçimleri: Hıristiyanlık, İslamiyet ve modernlik. F. B. Aydar (Çev.). Metis.
• Badak, N.(2020). Orta sınıflaşmanın kültürel yeniden üretimi: Denizli örneği (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Bali, R. (2002). TARZ-I HAYATTAN LİFE STYLE-A Yeni Seçkinler Yeni Mekanlar Yeni Arayışlar. İletişim Yayınları.
• Barışcan, K & Him, M. S.(2020). Modern Türkiye’de Orta Sınıf Çalışmaları: Tarihsel Literatür Değerlendirmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 325-349.
• Belbağ, A. G., Üner, M. M., Cavusgil, E., & Cavusgil, S. T. (2019). The new middle class in emerging markets: How values and demographics influence discretionary consumption. Thunderbird International Business Review, 61(2), 325-337.
• Charney, I., & Malkinson, D. (2015). Between electoral and urban geography: Voting patterns and socio-spatial dynamics in Tel Aviv. Applied Geography, 58, 1-6.
• Chen, P., Zhang, M., & Wang, Y. (2023). The Chinese new middle class and their production of an ‘authentic’rural landscape in China’s gentrified villages. Geoforum, 144, 103793.
• Danyluk, M., & Ley, D. (2007). Modalities of the new middle class: Ideology and behaviour in the journey to work from gentrified neighbourhoods in Canada. Urban Studies, 44(11), 2195-2210.
• Derndorfer, J., & Kranzinger, S. (2021). The Decline of the Middle Class: New Evidence for Europe. Journal of Economic Issues, 55(4), 914-938.
• Dorschel, R. (2022). A new middle-class fraction with a distinct subjectivity: Tech workers and the transformation of the entrepreneurial self. The Sociological Review, 70(6), 1302-1320.
• Erdoğan, B., & Köten, E. (2014). Yeni toplumsal hareketlerin sınıf dinamiği: Türkiye LGBT Hareketi. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 2(1), 93-113.
• Feldman-Savelsberg, P. (2020). Class Performances: Children's Parties and the Reproduction of Social Class among Diasporic Cameroonians. Africa Today, 66(3), 20-43.
• Galent, M., & Kubicki, P. (2012). New urban middle class and national identity in Poland. Polish Sociological Review, 179(3), 385-400.
• Gregg, R. (1998). The new African American middle class. Economic and Political Weekly, 2933-2938.
• Güveli, A., Luijkx, R., & Ganzeboom, H. B. (2012). Patterns of intergenerational mobility of the old and new middle classes in a post-industrial society: Netherlands 1970–2006. Social Science Research, 41(2), 224-241.
• Güven, U. Z. (2016). Beğeni Sosyolojisi Açısından Kültürel Tabakalaşma: Yeni Orta Sınıf ve Yeni Medya. Sosyoloji Konferansları, (54), 61.
• Haldun, I., & Mukaddime, C. 1, Süleyman Uludağ (Haz.). 5. Baskı, İstanbul: Dergâh.
• Harvey, D.(2012). Asi Şehirler Şehir Hakkından Kentsel Devrime Doğru. Ayşe Deniz (Çev.) Metis Yayınları.
• Hernández, M., & Carrasco, A. (2022). The transition from a deregulated market to a centralised school admission system in Chile: Mapping middle-class responses to new school choice rules. Compare: A Journal of Comparative and International Education, 52(7), 1107-1124.
• James, D. (2019). New subjectivities: Aspiration, prosperity and the new middle class. African Studies, 78(1), 33-50.
• Konietzka, D., & Martynovych, Y. (2023). The Spatial Dimension of Social Stratification in Germany—Are Social Class Differentials in Place of Residence Increasing?. Social Sciences, 12(6), 326.
• Konietzka, D., & Martynovych, Y. (2023). The Spatial Dimension of Social Stratification in Germany—Are Social Class Differentials in Place of Residence Increasing?. Social Sciences, 12(6), 326.
• Kurtuluş, H. (2011). Gated communities as a representation of new upper and middle classes in Istanbul. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (44).
• Lange, H., & Meier, L. (Eds.). (2009). The new middle classes: globalizing lifestyles, consumerism and environmental concern. Springer Science & Business Media.
• Levin, P. T. (2023). Reflections on Şerif Mardin’s center-periphery thesis. Turkish Studies, 24(3-4), 617-639.
• Mardin, Ş. (2016a). Türkiye'de Din ve Siyaset: Makaleler 3: Makaleler 3. İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2016b). Jön Türklerin siyasi fikirleri 1895-1908. İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2016c). Din ve ideoloji. İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2016d). Türkiye, İslam ve Sekülarizm: Makaleler 5: Makaleler 5. İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2020). Türkiye’de Toplum ve Siyaset: Makalaler 1: İletişim Yayınları.
• Okumuş, E. (2018). Şerif Mardin’de İslam Din Sosyolojisi–Bir Giriş Denemesi. Adam Academy Journal of Social Sciences, 8(2), 145-174.