ERİMTAN ARKEOLOJİ VE SANAT MÜZESİ’NDE BİR GRUP BİZANS KURŞUN MÜHRÜ

Öz

Bu çalışma Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi koleksiyonunda yer alan ve daha önce yayımlanmamış olan 12 adet Bizans Dönemi kurşun mührünü ele almaktadır. Müzenin nadide eserleri arasında yer alan ve en erken örneklerin MS. 6-7. yüzyıllara, en geç örneğin ise MS. 12. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendiği bu eserler, Bizans tarihi ve sosyo-ekonomik durumu hakkında eksik kalan bilgilerimizin tamamlanmasında tartışmasız büyük önem taşıyan bilgiler sunmaktadır. Zira mühürler arasında daha önce pek bilinmeyen ünvanlar tespit edilmiş, bunların Bizans hayatındaki rolüne değinilmiştir. Bu çalışmayla Bizans prosopografyasına yeni isim ve ünvanlar eklenerek katkı sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kurşun Mühür
• Bizans
• Sicillografi
• Prosopografya
• Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi

A GROUP OF BYZANTINE LEAD SEALS AT THE ERIMTAN ARCHEOLOGY AND ART MUSEUM

Öz

This short paper investigates to 12 unpublished Byzantine lead seals from the collection of the Erimtan Archaeology and Art Museum in Ankara. These lead seals, which are among the museum's rare and saignificant pieces. The earliest examples are dates to the 6th-7th centuries AD and the latest example to the second half of the 12th century AD. Also, they provide information of unquestionable importance in filling gaps in our knowledge of Byzantine history and socio-economic conditions. Furthermore, previously unknown names and titles have been identified among the seals, and their roles in Byzantine life are discussed in this article. For this reason this study will try to contribute to Byzantine prosopography in the light of these new names and titles.

Anahtar Kelimeler

• Byzantine
• Lead Seal
• Sigillography
• Prosopography
• Erimtan Archeology and Art Museum

Kaynakça

1. Adontz, N. (1965). Etudes Armeno-Byzantines. Livraria Bertrand: Lisbonne.
2. Altınoluk, Z. S. (2021). Silifke Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Bizans Kurşun Mührü. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı. 30, 147–172.
3. Aslan, Y. (2019). Bizans Saray Teşkilatı: Protokol, Memurlar, Törenler. Yüksek Lisans Tezi. Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
4. Bulgurlu, V. (2007). İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndeki Bizans Kurşun Mühürleri. Arkeoloji ve Sanat Yayınları: İstanbul.
5. Cheynet, J. C., Gökyıldırım, T. ve Bulgurlu, V. (2012). Les Sceaux Byzantis Du Musée Archéologique d’Istanbul. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları: İstanbul.
6. Coulie, B. ve Nesbitt, W. J. (1989). A Bilingual Rarity in the Dumbarton Oaks Collection of Lead Seals: A Greek/Armenian Bulal of the Later 10th/Early 11th Centuries. Dumbarton Oaks Papers. Vol. 43. 121–123. https://doi.org/10.2307/1291608.
7. Demirkent, I. (2020). Mikhail Psellos’un Khronographia’sı. Türk Tarih Kurumu Yayınları: Ankara.
8. Gonosova, A. (1991) Blattion. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 296). Oxford University Press.

9. Güneş, C. (2021). Bizans İmparatorluğu Kurumları ve Unvanları (IX. Ve XI. Yüzyıllar). Selenge Yayınları: İstanbul.
10. İnan, Z. (2010). XI. Yüzyılda Anadolu’da Norman Şeflerinin Faaliyetleri. Yüksek Lisans Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
11. Kazhdan, A. (1991a). Alousianos. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 70). Oxford University Press.
12. Kazhdan, A. (1991b). Chartoularios. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 416). Oxford University Press.
13. Kazhdan, A. (1991c). Chrysotriklinos. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 455–56). Oxford University Press.
14. Kazhdan, A. (1991d). Doux. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 659). Oxford University Press.
15. Kazhdan, A. (1991e). Ergasterion. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 2 s. 726–27). Oxford University Press.
16. Kazhdan, A. (1991f). Krites. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1, s. 1078). Oxford University Press.
17. Kazhdan, A. (1991g). Patrikios. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1600). Oxford University Press.
18. Kazhdan, A. (1991h). Protostrator. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1748–49). Oxford University Press.
19. Kazdhan, A. (1991I). Sebastos. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1862–63). Oxford University Press.
20. Kazdhan, A. (1991j). Strator. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1967). Oxford University Press.
21. Kazhdan, A. ve Cutler, A. (1991a). Proedros. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1727–28). Oxford University Press.
22. Kazhdan, A. ve Cutler, A. (1991b). Protospatharios. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 3 s. 1748). Oxford University Press.
23. Kazhdan, A. ve Oikonomides, N. (1991). Kommerkiarios. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 2 s. 1141). Oxford University Press.
24. Kazhdan, A. ve Sevcenko, N. (1991). George. In A. Kazhdan (ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 2 s. 834–35). Oxford University Press.
25. Laflı, E. ve Seibt, W. (2020). “Four Lead Seals of the 11th Century from Yozgat”. Byzantinische Zeitschrift. C. 113, S. 3. 923–932. DOI 10.1515/bz-2020-0040.
26. Morrisson, C. ve Seibt, W. (1982). Sceaux de Commerciaires Byzantind du VII’e Siécle Trouves a Carthage. Revue Numismatique.
27. Morrisson, C. ve Laiou, A. (2020). Bizans Ekonomisi. Runik Kitap: İstanbul.
28. Oikonomides, N. (1985). Byzantine Lead Seals. Dumbarton Oaks Trustees fod Harvard University: Washington, D. C.
29. Oikonomides, N. (1986a). “Silk Trade and Production in Byzantium from the Sixth to the Ninth Century: The Seals of Kommerkiarioi” Dumbarton Oaks Paper, (V. 40).
30. Oikonomides, N. (1986b). A Collection of Dated Byzantine Lead Seals. Dumbarton Oaks Trustees fod Harvard University: Washington, D. C.
31. Simpson, A. (2000). Three Sources of Military Unrest in Eleventh Century Asia Minor: the Norman Chieftains Hervé Frankopoulos, Robert Crispin and Rossuel de Bailleul. Mésogeios.181–207.
32. Schlumberger, G. (1884). Sigillographie de l’empire Byzantin E. Leroux (ed).: Paris.
33. Schlumberger, G. (1891). Sceaux Byzantis Inédits (Seconde Série). Revue des Études Grecques. Tome 4.
34. Wassiliou, A. ve Seibt, W. (2011) Corpus der byzantinischen Siegel mit metrischen Legenden I. Wiener Byzantinische Studien, 28.
35. Zacos, G. ve Veglery, A. (1972). Byzantine Lead Seals V. 1. Verlag Augustin: Basel.
36. Elektronik Kaynaklar
37. Dumbarton Oaks, 2025: 1. Anastasios/ Iustinianos Khartoularios mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.doaks.org/resources/seals/byzantine-seals/BZS.1951.31.5.2837/view
38. Dumbarton Oaks, 2025: 2. Narses, Patrikios ve Strategos mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.doaks.org/resources/seals/byzantine-seals/BZS.1958.106.5149/view
39. Dumbarton Oaks, 2025: 3. Leon İmperial Kandidatos mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.doaks.org/resources/seals/byzantine-seals/BZS.1955.1.990/view
40. Dumbarton Oaks, 2025: 4. Samuel Alousianos, Proedrus ve Dük mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.doaks.org/resources/seals/byzantine-seals/BZS.1951.31.5.280/view
41. Dumbarton Oaks, 2025: 5. Nikolaos Maliasinos, Sebastos mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.doaks.org/resources/seals/byzantine-seals/BZS.1958.106.3297/view
42. Gorny & Mosch, 2025: 1. Samuel Alousianos proedros ve dük mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://auktionen.gmcoinart.de/Los/149/800.0
43. Leu Numismatik, 2025: 1. Ioannes mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://leunumismatik.com/en/lot/7/1328
44. Leu Numismatik, 2025: 2. Samuel Alousianos, Proedros ve Dük mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.acsearch.info/search.html?id=7646542
45. Numismatik Naumann, 2025: 1: Makhetarios mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.acsearch.info/search.html?id=2712289
46. Numismatik Naumann, 2025: 2. Samuel Alousianos, Proedros ve Dük mühür örneği, (Erişim tarihi: 15.12.2025); https://www.biddr.com/auctions/numismatiknaumann/browse?a=577&l=593644
47. PBW (Prosopography of the Byzantine World), 2025: 1. Alousianos 101 https://pbw2016.kdl.kcl.ac.uk/person/106247/
48. PmbZ (Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit), 2025: 1. Narses 5221: Narses Patrikios https://xmlpublic.bbaw.de/legacy/apps/pmbz/scripts/browse.xql?id=5221
49. PmbZ, 2025: 2. Narses 5223: Narses patrikios ve Strategos https://xmlpublic.bbaw.de/legacy/apps/pmbz/scripts/browse.xql?position=5327