IŞILDAKTEPE ALTI KURTARMA KAZISI VE AİAS TÜMÜLÜSÜ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Troas Bölgesi’nin Çanakkale Boğazı kıyısında yer alan Işıldaktepe Altı arkeolojik alanı, bölgenin prehistorik dönem kronolojisi ve deniz seviyesi değişimlerinin yerleşimler üzerindeki etkileri açısından büyük önem taşımaktadır. 2011 yılında yüzey araştırmaları kapsamında keşfedilen bu alan, başlangıçta ve sonraki bilimsel çalışmalarda deniz tarafından büyük bir bölümü tahrip edilmiş bir höyük olarak tanımlanmıştır. Bu makale, Işıldaktepe Altı’nın keşif ve araştırma sürecini, höyük olarak algılanma sürecini, yapılan kazı çalışmaları sonrası bir tümülüs olduğunun anlaşılması ve bu alandaki bulguların Troas’taki Heroik dönem tümülüs geleneği, özellikle de meşhur Aias (Ajax) Tümülüsü ile olan ilişkisini, antik kaynaklardan doğrudan alıntılarla destekleyerek incelemektedir. Antik Troas’daki tümülüsler, erken Arkaik Dönem’den itibaren Homeros kahramanlarının mezarlarıyla ilişkilendirilmiş ve coğrafi işaretleyiciler olarak işlev görmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Işıldaktepe Altı
• Troas
• Tümülüs
• Höyük
• Aias Tümülüsü

THE RESCUE EXCAVATION AT IŞILDAKTEPE ALTI AND ITS EVALUATION IN THE CONTEXT OF THE TUMULUS OF AIAS

Öz

The archaeological site of Işıldaktepe Altı, located on the shores of the Dardanelles in the Troad region, holds great significance for the prehistoric chronology of the area and the impacts of sea-level changes on settlements. Discovered during surface surveys in 2011, this site was initially and in subsequent scientific studies identified as a settlement mound (höyük) that had been largely destroyed by the sea. This article examines the discovery and research history of Işıldaktepe Altı, the process of its conceptualization as a settlement mound, the realization of its true identity as a tumulus following excavation works, and the relationship of the findings from this site with the Heroic Age tumulus tradition in the Troad, particularly the renowned Tumulus of Aias (Ajax). This evaluation is extensively supported by direct citations from ancient sources. Since the early Archaic Period, the tumuli in the ancient Troad have been associated with the tombs of Homeric heroes and have functioned as prominent geographical markers.

Anahtar Kelimeler

• Işıldaktepe Altı
• The Troad
• Tumulus
• Settlement Mound
• Tumulus of Aias

Kaynakça

1. Akarca, A. (1978). Troas’ta Aşağı Kara Menderes Ovası çevresindeki şehirler. Belleten, 42(165), 1–52.
2. Aslan, R. & Polat, F. (2011). Çanakkale Boğazı’nın suları altındaki Kalkolitik yerleşim. Aktüel Arkeoloji Dergisi, (Kasım-Aralık), 38–39.
3. Aslan, R. & Polat, F. (2012). 2011 yılı Bozköy-Hanaytepe ve çevresi prehistorik dönem yüzey araştırması. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 30(1), 5–18.
4. Aslan, R. & Polat, F. (2013). Bozköy-Hanaytepe ve çevresi prehistorik dönem yüzey araştırmaları (Studies on the Troad 2). Troia Vakfı Yayınları.
5. Bleisch, P. (1999). The empty tomb at Rhoeteum: Deiphobus and the problem of the past in Aeneid 6.494–547. Classical Antiquity, 18(2), 187–226.
6. Cook, J. M. (1973). The Troad: An archaeological and topographical study. Oxford University Press. Finglass, P. J. (2011). Sophocles: Ajax. Cambridge University Press.
7. Henrichs, A. (1993). The tomb of Aias and the prospect of hero cult in Sophokles. Classical Antiquity, 12(2), 165–180.
8. Kayan, İ. (2001). Troya yöresinin yüzey şekilleri, alüvyon ovasının jeomorfolojisi ve paleocoğrafik açıdan rekonstrüksiyonu. J. Latacz (Ed.), Düş ve gerçek: Troya içinde (s. 309–314). Homer Kitabevi.

9. Kayan, İ. (2023). Troya ve çevresinde paleocoğrafya araştırmaları ve jeoarkeolojik değerlendirmeler. R. Aslan & E. Öner (Ed.), Arkeoloji – paleocoğrafya – jeoarkeoloji araştırmaları II (Prof. Dr. Manfred Osman Korfmann anısına) içinde (s. 11–60). Ege Üniversitesi Yayınları.
10. Korfmann, M. (1984). Beşik-Yassıtepe ve Beşik-Sivritepe 1983 ön raporu. Kazı Sonuçları Toplantısı, 6, 107–120. Korfmann, M. (1985). Beşik-Yassıtepe, Beşik-Sivritepe ve Beşik mezarlığı 1984 ön raporu. Kazı Sonuçları Toplantısı, 7, 229–238.
11. Korfmann, M. (1988). 1987 yılı Beşik-Sivritepe, Beşik-Koyu ve Troia çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, 10(1), 323–330.
12. Korfmann, M. (2001). Troia: Düş ve gerçek konuya giriş. J. Latacz (Ed.), Düş ve gerçek: Troya içinde (s. 4–23). Homer Kitabevi.
13. Pausanias. (1918). Description of Greece, volume I: Books 1-2 (Argolis) (W. H. S. Jones, Çev.). Harvard University Press. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102410/mode/2up
14. Philostratus. (2014). Heroicus. Gymnasticus. Discourses 1 and 2 (J. Rusten & J. König, Çev.). Harvard University Press.
15. Rose, C. B. & Körpe, R. (2016). The tumuli of Troy and the Troad. O. Henry & U. Kelp (Ed.), Tumulus as Sema: Space, politics, culture and religion in the first millennium BC içinde (s. 373–386). De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110267501-024
16. Strabon. (2015). Antik Anadolu coğrafyası (Geographika: XII-XIII-XIV) (A. Pekman, Çev.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
17. Üstünel, M. C. (2018). Çanakkale Işıldaktepe altı’nda kısmen sualtında bulunan tarih öncesi yerleşim incelemeleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.