MAİL-İ İNHİDAM TESPİTİNDEN REKONSTRÜKSİYONA: ÇANAKKALE’DE İKİ TESCİLLİ KONUTUN KORUMA SÜRECİ

Öz

Tarihi ve kültürel taşınmazların korunması, toplumun ortak sorumluluk alanında bulunan bir kültürel miras meselesidir. Bu mirasın en kırılgan halkalarından birini, kentsel dokunun sürekliliğini sağlayan ancak mülkiyet sorunları veya ekonomik yetersizlikler nedeniyle bakımsız kalarak “mail-i inhidam” durumuna düşen II. grup tescilli sivil mimarlık örnekleri oluşturmaktadır. Özellikle “mail-i inhidam” (yıkılmaya yüz tutmuş) durumdaki II. grup tescilli yapılar, can güvenliği ile tarihi dokunun korunması arasındaki çatışmanın en belirgin yaşandığı alanlardır. Çanakkale ili genelinde yer alan geleneksel konut stoğu, deprem, iklimsel etkiler ve yanlış müdahaleler sonucunda ciddi yapısal hasarlar almaktadır. Bu çalışma, Çanakkale’nin Bozcaada ve Bayramiç ilçelerinde bulunan iki farklı II. grup tescilli yapı üzerinden, yıkılma tehlikesi arz eden yapıların 660 sayılı İlke Kararı çerçevesinde yürütülen rekonstrüksiyon süreçlerini, yasal mevzuat ve koruma ilkeleri çerçevesinde irdelemeyi amaçlamaktadır. Bozcaada 230 ada 9 parseldeki yapı ile Bayramiç 63 ada 33 parseldeki (Halil İbrahim Özen Evi) yapıların proje süreçleri, mail-i inhidam tespiti sonrası uygulanan müdahale biçimleri ve rekonstrüksiyon uygulamaları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• Mail-i İnhidam
• Rekonstrüksiyon
• Bozcaada
• Bayramiç

Teşekkür

Söz konusu konut yapılarının kurul arşivinde bulunan dosyalarını incelememize izin veren TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne, Çanakkale Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne ve proje müellifleri, Yüksek Mimar Şahsene Beycan Eser ile Mimar Defne Sözbir'e teşekkür ederiz.

FROM IDENTIFYING STRUCTURAL FAILURE TO RECONSTRUCTION: THE CONSERVATION PROCESS OF TWO LISTED RESIDENCES IN ÇANAKKALE

Öz

The preservation of historic and cultural immovable properties is a matter of cultural heritage that falls within the realm of shared societal responsibility. One of the most vulnerable components of this heritage consists of Group II registered examples of civil architecture—structures that ensure the continuity of the urban fabric but have fallen into a state of “mail-i inhidam” (danger of collapse) due to ownership issues or economic constraints. In particular, Group II registered buildings in a “mail-i inhidam” (on the verge of collapse) state represent the areas where the conflict between public safety and the preservation of the historic fabric is most pronounced. The traditional housing stock of Ça-nakkale Province has sustained serious structural damage as a result of earthquakes, climatic effects, and improper interventions. This study aims to analyze the reconstruction processes of structures at risk of collapse—specifically two distinct Group II registered buildings located in the Bozcaada and Bayramiç districts of Çanakkale—within the framework of Decision No. 660, in accordance with legal regulations and conservation principles. The project processes, intervention methods applied following the determination of imminent collapse, and reconstruction practices for the building at Plot 9, Block 230 in Bozcaada and the building at Plot 33, Block 63 in Bayramiç (Halil İbrahim Özen House) are investigated in a comparative manner.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• Mail-i İnhidam
• Reconstruction
• Bozcaada
• Bayramiç

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (2022). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, YEM Yayınları, İstanbul.
2. Baranaydın, F. (2019). Restorasyon, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/restorasyon
3. Bayramiç 63 ada 33 parsel - Halil İbrahim Özen Evi, Kurul Dosyaları ve Mimari Raporlar.
4. Bozcaada 230 ada 9 parsel, Mail-i İnhidam Konut, Kurul Dosyaları ve Mimari Raporlar.
5. Dündar, M. (2020). Çanakkale’nin Tarihi Konakları, Turkish Studies, 15(1), 147-173. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.40350
6. I. Uluslararası Tarihi Anıtlar Mimarları ve Teknisyenleri Kongresi. (1931). Tarihi Anıtların Restorasyonu İçin Atina Tüzüğü.
7. II. Uluslararası Tarihi Anıtlar Kongresi. (1964). Uluslararası Anıtlar ve Sitler Restorasyon ve Koruma Tüzüğü (Venedik Tüzüğü). ICOMOS Türkiye.
8. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu İlke Kararları. (2006). TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara.

9. Mazlum, D. (2014). Koruma Kuramının Mimari Rekonstrüksiyona Bakışı, Mimarlık, sayı 380: 72-77.
10. Örmecioğlu, H. T. (2010). Tarihi Yapıların Yapısal Güçlendirilmesinde Ana İlkeler ve Yaklaşımlar. Politeknik Dergisi, 13(3), 233-237. https://izlik.org/JA76US73CM
11. Saygı, Abdurrahman S. - Sahil, S. (2017). Çanakkale-Bozcaada Geleneksel Kent Dokusu ve Evleri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 5(3), 13-35. https://izlik.org/JA46BR49WE
12. Yanmaz, K. (2018), Tarihi Yapı ve Mekanlarda Kentsel Belleğin Korunması Çanakkale. (Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çanakkale.
13. Elektronik Kaynaklar
14. Carta Del Restauro/Atina Tüzüğü https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0660878001536681682.pdf (Erişim Tarihi: 18.08.2026)
15. Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263860/korunmasi-gerekli-tasinmaz-kultur-varliklarinin-yapi-esaslari-ve-denetimine-dair-yonetmelik.html (Erişim Tarihi 31.08.2026)
16. (660 nolu İlke Kararı) Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263743/660-nolu-ilke-karari-tasinmaz-kultur-varliklarinin-gruplandirilmasi-bakim-ve-onarimlari.html (Erişim Tarihi: 15.07.2026)
17. 3194 Sayılı İmar Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 15.07.2026)
18. 2863 Sayılı Kültür Varlıklarının Korunması Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2863&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 12.08.2026)
19. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Koruma Yüksek Kurulu İlke Kararları https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263737/ilke-kararlari.html, (Erişim Tarihi 13.08.2026)
20. Tek Yapı Ölçeğinde Rölöve, Restitüsyon Ve Restorasyon Projeleri Teknik Şartnamesi https://teftis.ktb.gov.tr/TR-264597/tek-yapi-olceginde-rolove-restitusyon-ve-restorasyon-projeleri-teknik-sartnamesi.html (Erişim Tarihi 20.08.2026)
21. Venedik Tüzüğü https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0243603001536681730.pdf (Erişim Tarihi: 18.08.2026)