Kanuna Aykırı Nitelikteki Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine Dayanılarak Verilen Emrin Yerine Getirilmesinden Doğan Kişisel Sorumluluk

Öz

2017 Anayasa değişikliği ile birlikte cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda “Cumhurbaşkanlığı kararnamesi” adı altında asli nitelikte düzenleyici işlem yapma yetkisi ile donatılmıştır. Ancak cumhurbaşkanına verilen bu yetki kanuna uygunluk denetimine tabidir. Bu kapsamda Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasında “Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmiştir. Bu nedenle idarenin kanuna aykırı nitelikteki bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesini uygulamasının, Anayasaya aykırı bir nitelikte olacağı ve bu uygulama dolayısıyla bireylerin zarar görmesi halinde idarenin sorumluluğunun doğacağı açıktır. Ancak merkezi idarenin en üst hiyerarşik makamı olan cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hiyerarşi ilişkisi içinde uygulanmasını emreden idari makamın ve bu emri uygulayan kamu görevlisinin rücu davasındaki kişisel sorumluluklarının nasıl olacağının ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Çalışmamızda bu konuyu ayrıntılı olarak ele alacağız.

Anahtar Kelimeler

• Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
• Kişisel Sorumluluk
• Kusur
• Hiyerarşi.

Personal Liability Arising from Compliance with an Order Issued on the Basis of a Presidential Decree Contrary to Statute

Öz

With the 2017 constitutional amendment, the President of the Republic was vested with the power to issue primary regulatory acts, designated as “presidential decrees,” on matters relating to executive authority. However, the exercise of this power is subject to review for conformity with statutory law. In this regard, Article 104(17) of the Constitution provides that: “Where there are conflicting provisions in presidential decrees and statutes, the provisions of the statutes shall prevail.” Accordingly, it is clear that the administration’s implementation of a presidential decree that is contrary to statute would itself be unconstitutional and that the liability of the administration would arise where individuals suffer damage as a result of such implementation. Nevertheless, the personal liability, in recourse proceedings, of both the administrative authority that orders the implementation of a presidential decree issued by the President of the Republic—the highest hierarchical authority within the central administration—and the public official who carries out that order must be assessed separately. This issue will be examined in detail in this study.

Anahtar Kelimeler

• Presidential Decree
• Personal Liability
• Fault
• Administrative Hierarchy.

Kaynakça

1. Açıl M, ‘Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri’ (2018) 76(2) İstanbul Hukuk Mecmuası 725-756.
2. Ağar ŞC, İdarî Hiyerarşi Kudreti (Sulhi Garan Matbaası Kollektif Şirketi 1970).
3. Akbulut E, Türk İdare Hukukunda Kanuni İdare İlkesi (1. Baskı, Beta Yayınları 2013).
4. Akyılmaz B, ‘Kamu Görevlilerinin Üçüncü Şahıslara Vermiş Oldukları Zararlardan Doğan Mali Sorumluluk’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi 1991).
5. Akyılmaz B, Sezginer M ve Kaya C, Türk İdare Hukuku (10. Baskı, Savaş Yayınevi 2019).
6. Anayurt Ö, 1958 Fransız Anayasasında Kanun Anlayışı Kanunun Genelliğinden ‘Sınırlı-Tahsisli Kanun’a Geçiş (1. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2019).
7. Apaydın C, Ceza Hukukunda Kusurluluk (1. Baskı, Seçkin Yayınları 2018).
8. Ardıçoğlu MA, ‘Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ (2017) (3) Ankara Barosu Dergisi 20-51.

9. Artuk ME, Gökçen A ve Yenidünya AC, Uygulamalı Ceza Hukuku (8. Baskı, Adalet Yayınevi 2016).
10. Aslan V, Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda ve Türkiye’de Devlet Başkanının Kararname Yetkisi (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2020).
11. Aslan Z, ‘Merkezden Yönetimin Gerçekleşme Aracı Olarak Hiyerarşi’ (1994) 6 İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 1-6.
12. Atasayan G, Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2012).
13. Barın T, Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Anayasallık Denetimi (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2020).
14. Crick B, Democracy A Very Short Introduction (1. Baskı, Oxford University Press 2002).
15. Değirmenci O, ‘Türk Ceza Hukukunda Kusurluluğu Kaldıran Neden Olarak Amirin Emrini İfa’ (2012) (10) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 455-484.
16. Demirel H, ‘Emrin İcrası Suretiyle İşlenilen Suçlar’ (1950) 7(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 116-121.
17. Demirel M, Amirin Emri (On İki Levha Yayıncılık 2014).
18. Duran L, ‘Düzenleme Yetkisi Özerk Sayılabilir Mi?’ (2011) 4(1-3) İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi 33-42.
19. Duran L, İdare Hukuku Ders Notları (Fakülteler Matbaası 1982)
20. Eisenmann C, Cours de droit Administratif (C. I) (Librairie Générale de Droit et de Jurisprudence 1982).
21. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (20. Baskı, Yetkin Yayınları 2016).
22. Erkut C, İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği (Tıpkı Basım, Danıştay Yayınları 2015).
23. Erol ÖF, ‘Cumhurbaşkanlığı Düzenlemelerinin Yargısal Denetimi’, Cumhurbaşkanlığı Sisteminde Yürütme Sempozyum Bildiri Kitabı (Marmara Üniversitesi Yayınevi 2019) 65-87.
24. Giritli İ, Bilgen P, Akgüner T ve Berk K, İdare Hukuku (Der Yayınları 2011).
25. Gözler K, ‘Yorum İlkeleri’ iç Ozan Ergül (ed), Kamu Hukukçuları Platformu Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması (Türkiye Barolar Birliği Yayınları 2013) 15-119.
26. Gözler K, İdare Hukuku (C. I) (Gürsel Kaplan'ın Katkılarıyla Güncellenmiş 3. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2019).
27. Gözler K, Kanun Hükmünde Kararnamelerin Hukuki Rejimi (1. Baskı, Ekin Kitabevi Yayınları 2000).
28. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku (2. Baskı, Ekin Basın Yayın Dağıtım 2018).
29. Günal Y, ‘Âmirin Emrini İcrada, Emrin Meşruiyetini Kontrol Meselesi’ (1965) 20(2) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dergisi 635-669.
30. Günday M, İdare Hukuku (10. Baskı, İmaj Kitapevi 2013).
31. İmre Z, Doktrinde ve Türk Hukukunda Kusursuz Mesuliyet Halleri (1. Baskı, İsmail Akgün Matbaası 1949).
32. Kaneti S, ‘Haksız Fiil Sorumluluğunda Kusur Kavramının Görevi’, Sorumluluk Hukukunda Yeni Gelişmeler Sempozyumu (İstanbul Fakülteler Matbaası 1980) 29-66.
33. Karahasan MR, Sorumluluk Hukuku (6. Baskı, Beta Yayınları 2003).
34. Kılıçoğlu AM, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Turhan Kitabevi 2013).
35. Kılıçoğlu M, Tazminat Hukuku (5. Baskı, Bilge Yayınevi 2014).
36. Léon L, ‘L’acte administratif et l’acte juridictionnel’ (1906) 23 Revue du droit public et de la science politique en France et à l'étranger 413-471.
37. Loughlin M., Kamu Hukukunun Temelleri (Dilşad Çiğdem Sever, Kıvılcım Turhanlı çev., 1. Baskı, *dipnot yayınları 2015)
38. Maspétiol R ve Laroque P, La tutelle administrative : le contrôle des administrations départementales, communales, coloniales et des établissements publics (Librairie du Recueil Sirey 1930).
39. Meraklı S, Ceza Hukukunda Kusur (1. Baskı, Seçkin Yayınları 2017).
40. Narter R ve Kaya SB, Hukuk İhdası Rejiminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Yetkin Yayınları 2020).
41. Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku (8. Baskı, Vedat Kitapçılık 2010).
42. Okşar M, 2017 Anayasa Değişikliği Çerçevesinde Yürütme Erkinin Üstünlüğü (1. Baskı, Yetkin Yayınları 2019).
43. Onar SS, İdare Hukukunun Umumî Esasları (C.II) (3. Baskı, İsmail Akgün Matbaası 1966).
44. Ozansoy C, ‘Tarihsel ve Kuramsal Açıdan İdarenin Kusurdan Doğan Sorumluluğu’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi 1989).
45. Özay İH, Günışığında Yönetim II Yargısal Koruma (1. Baskı, Filiz Kitabevi 2004).
46. Özbudun E, ‘İngiltere'de Parlamento Egemenliği Teorisi’ (1968) 25(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 59-79.
47. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (12. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2016).
48. Rousseau JJ, Toplum Sözleşmesi (Vedat Günyol çev., İş Bankası Kültür Yayınları 2017).
49. Sarıca R, İdare Hukuku Ders Notları (Teksir notu İstanbul 1971-1972).
50. Saygı S, ‘İptal Davalarında İhmal Kurumu: Fransız Örneğiyle Karşılaştırmalı Bir İnceleme’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi 2017).
51. Serozan R, Hukukta Yöntem (1. Baskı, Vedat Kitapçılık 2015).
52. Sezer A, ‘Normlar Hiyerarşisi ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri [Çok Boyutlu Normlar Piramidi Yaklaşımı]’ (2019) 36(1) Anayasa Yargısı Dergisi 353-412.
53. Söyler Y, Yeni Başkanlık Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (1. Baskı, Seçkin Yayınları 2018).
54. Şahin M, ‘Normlar Hiyerarşisinin Türk İdare Hukukunda Uygulanması’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi 2014).
55. Tandoğan H, Türk Mes’uliyet Hukuku (Akit Dışı ve Akdi Mes’uliyet) (2. Tıpkı Baskı, Vedat Kitapçılık 2010).
56. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, (11. Baskı, TDK yayınları 2011).
57. Ulusoy A, ‘Aralık 2016 Anayasa Teklifi Neler Getiriyor, Neler Götürüyor?’ (2019) Erişim Tarihi 12.04.2026.
58. Ulusoy AD, Yeni Türk İdare Hukuku (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2020).
59. Ülgen Adadağ Ö, ‘Kanun-Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İlişkisinin Yargısal Denetimine Yönelik Sorunlar’ (2019) 36(1) Anayasa Yargısı Dergisi 261-277.
60. Ülgen Ö, ‘Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Niteliği ve Türleri’ (2018) (1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3-39.
61. Waline M, Traité élémentaire de droit administratif (6. Baskı, Librairie du Recueil Sirey Paris 1950).
62. Yayla A, ‘Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Perde-Yasa Kuramı Bakımından Değerlendirilmesi’ Cumhurbaşkanlığı Sisteminde Yürütme Sempozyum Bildiri Kitabı (Marmara Üniversitesi Yayınevi 2019) 56-64.
63. Yeniay L ve Yeniay G, ‘Türk Hukukunda Yürütme Organının Düzenleme Yetkisi ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ (2019) 36(1) Anayasa Yargısı Dergisi 105-138.
64. Yeşilköy BS, Emir Kavramının İdari İşlem Perspektifinden İncelenmesi (1. Baskı, Adalet Yayınevi 2024).
65. Yıldırım T, ‘Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri’ (2017) 23(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 13-28.
66. Yıldırım T, ‘İdarenin Kanuniliği İlkesi Bağlamında Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Sınırı’ (2019) 36(1) Anayasa Yargısı Dergisi 293-333.
67. Yüce TT, Ceza Hukukunun Temel Kavramları (1. Baskı, Turhan Kitabevi 1985).
68. Yüzbaşıoğlu N, Anayasa Hukukuna Giriş (1. Baskı, Beta Yayıncılık 2017).