Beden Eğitimi ve Spor Derslerinde Öğretim Stilleri ve Modellerinin Kullanımı: Öğretmen Görüşlerine Dayalı Nitel Bir İnceleme

Öz

Bu araştırmanın amacı, beden eğitimi ve spor (BES) derslerinde öğretim stilleri ve modellerinin kullanımını öğretmen görüşleri doğrultusunda incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Çalışma grubu, Konya ilinde devlet okullarında görev yapan ve amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği ile belirlenen 18 BES öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacılar tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu aracılığıyla yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 24 programı kullanılarak içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda BES öğretmenlerinin derslerinde özellikle iş birlikli, etkileşimli ve uygulama temelli öğretim yaklaşımlarından yararlandıkları; öğretim sürecini öğrencilerin bireysel özellikleri, fiziksel ve bilişsel hazırbulunuşluk düzeyleri ile öğretilen becerinin niteliğine göre şekillendirdikleri belirlenmiştir. Öğretmenlerin farklı becerilerin öğretiminde tek bir öğretim stiline bağlı kalmadıkları, beceri ve öğrenci özelliklerine göre farklı öğretim stillerini bir arada kullandıkları görülmüştür. Ayrıca spor eğitim modeli, taktiksel oyun modeli, iş birliğine dayalı öğretim modeli, akran öğretim modeli ile bireysel ve sosyal sorumluluk modeli gibi model temelli öğretim yaklaşımlarının öğrencilerin motor, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimlerini destekleyen önemli pedagojik araçlar olarak değerlendirildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte bu yaklaşımların etkili biçimde uygulanmasında öğretmen yeterliği, öğrencilerin bireysel farklılıkları ile okulların fiziksel ortam ve materyal olanaklarının belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda BES öğretmenlerine farklı öğretim stilleri ve model temelli öğretim yaklaşımlarının uygulamalı kullanımına yönelik hizmet içi eğitimlerin verilmesi, öğretmen yetiştirme programlarında çağdaş öğretim modellerinin uygulama boyutuna daha fazla yer verilmesi ve okulların fiziksel ortam ve materyal olanaklarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Beden eğitimi ve spor
• öğretim stilleri
• öğretim modelleri
• model temelli öğretim

The Use of Teaching Styles and Models in Physical Education and Sports Courses: A Qualitative Study Based on Teachers’ Views

Öz

This study aimed to examine the use of teaching styles and models in physical education and sports (PES) courses based on teachers' perspectives. A qualitative research approach was adopted using a phenomenological research design. The study group consisted of 18 physical education and sports teachers working in public schools in Konya, Türkiye, who were selected through criterion sampling, one of the purposive sampling methods. Data were collected through face-to-face interviews using a Personal Information Form and a Semi-Structured Interview Form developed by the researchers. The collected data were analyzed through content analysis using MAXQDA 24.11 software. The findings revealed that PES teachers particularly employed cooperative, interactive, and practice-based teaching approaches and adapted their instructional processes according to students' individual characteristics, physical and cognitive readiness levels, and the nature of the skills being taught. The teachers did not rely on a single teaching style when teaching different skills; instead, they combined different teaching styles according to the characteristics of the skill and the individual needs of students. Furthermore, model-based teaching approaches, including the sport education model, tactical games model, cooperative learning model, peer teaching model, and personal and social responsibility model, were regarded as important pedagogical tools for supporting students' motor, cognitive, social, and emotional development. However, teacher competence, students' individual differences, and the availability of appropriate physical environments and instructional materials were identified as key factors influencing the effective implementation of these approaches. Accordingly, it is recommended that PES teachers be provided with practice-oriented in-service training on different teaching styles and model-based teaching approaches, that greater emphasis be placed on the practical application of contemporary teaching models in teacher education programs, and that schools' physical facilities and instructional materials be improved.

Anahtar Kelimeler

• Physical education and sports
• teaching styles
• teaching models
• model-based teaching

Kaynakça

1. Akbulut, M. K., Yalvuç, F., Akın, M., & Varol, Y. K. (2022). Beden eğitimi ve spor’da keşif eşiği ve yönlendirilmiş buluş. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimler Dergisi, 9(3), 91-101. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inubesyo/issue/74034/1217477
2. Alagül, Ö., & Gürsel, F. (2019). Teacher who (cannot) change: Experimental processes of physical education teachers by means of pedagogical innovations at the time of their professional development. Education and Science, 44(197), 401-420. https://doi.org/10.15390/eb.2019.8016
3. Alemdağ, C., & Turan, K. M. (2024). Spor eğitimi alan öğrencilerin öğretim stili tercihleri, kullanım düzeyleri ve stillere ilişkin değer algıları. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(2), 278-288. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1470433
4. Altınkök, M. (2012). İşbirliği ile öğretim yöntemine dayalı beden eğitimi derslerinin 9–10 yaş grubu çocukların temel motor becerileri ile problem çözme becerilerinin gelişimine etkisinin araştırılması (Yayın No. 319494). [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Aslaner, S. D., & Yanık, M. (2024). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin öğretim stilleri deneyim, tercih ve algıları. Sportive 7(2), 366-381. https://doi.org/10.53025/sportive.1456058
6. Bal, S., & Pehlevan, Z. (2020). Beden eğitimi öğretmenlerinin öğrenen özerkliğini destekleme davranışları ve liderlik stillerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 12(1), 11-26. https://doi.org/10.30655/besad.2020.24
7. Balcı, T., & Yanık, M. (2022). Mikro öğretim aracılığıyla beden eğitimi öğretmen adaylarını öğretim stilleri yelpazesinde güçlendirmek. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(Özel sayı 2), 1053-1065. https://doi.org/10.38021/asbid.1202265
8. Baytur, S. N., & Ulaş, M. (2022). Spor eğitim modeli üzerine yapılan araştırmalara ilişkin bir bibliyometrik analiz. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 27(4), 297-312. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1151769

9. Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. H. Aydın (Çev.), Eğitim Yayınevi. Burucu, S., & Cengiz, C., (2022, Mayıs 13-15). Beden eğitimi öğretim stilleri ile öğretim modellerine yönelik araştırmaların incelenmesi [Kongre Sunum Özeti]. Lisansüstü Öğretmen Çalışmaları Kongresi. Balıkesir, Türkiye.
10. Bores-García, D., Hortigüela-Alcalá, D., Fernandez-Rio, F. J., González-Calvo, G., & Barba-Martín, R. (2021). Research on cooperative learning in physical education: Systematic review of the last five years. Research Quarterly for Exercise and Sport, 92(1), 146-155. https://doi.org/10.1080/02701367.2020.1719276
11. Breed, R., Lindsay, R., Kittel, A., & Spittle, M. (2025). Content and Quality of Comparative Tactical Game-Centered Approaches in Physical Education: A Systematic Review. Review of Educational Research, 95(2), 293-336. https://doi.org/10.3102/00346543241227236
12. Can, H. C., Güvendi, B., & Türksoy Işım, A. (2020). Beden eğitimi öğretmenlerine göre öğretim yöntemleri. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(3), 33-43. https://izlik.org/JA83AJ36BG
13. Can, H. C., Türksoy Işım, A., & Zorba, E. (2022). Beden eğitimi öğretmen ve öğretmen adaylarının öğretim modelleri algısı: Metafor analizi. Millî Eğitim Dergisi, 51(235), 2179-2196. https://doi.org/10.37669/milliegitim.901873
14. Casey, A., & Kirk, D. (2021). Models-based practice in physical education. Routledge.
15. Casey, A., & MacPhail, A. (2018). Adopting a models-based approach to teaching physical education. Physical Education and Sport Pedagogy, 23(3), 294-310. https://doi.org/10.1080/17408989.2018.1429588
16. Cengiz, C., & Serbes, Ş. (2014). Turkish pre-service physical education teachers’ self-reported use and perceptions of teaching styles. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 5(2), 21-34. https://izlik.org/JA43GY53HR
17. Cidal, S. (2023). Beden eğitimi ve sporda sınıf yönetimi modelleri. Uluslararası Beden Eğitimi Spor ve Teknolojileri Dergisi, 4(1), 32-46. https://izlik.org/JA84BE23MC
18. Colquitt, G., Pritchard, T., Johnson, C., & McCollum, S. (2017). Differentiating Instruction in Physical Education: Personalization of Learning. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 88(7), 44-50. https://doi.org/10.1080/07303084.2017.1340205
19. Çakmak, E., Çakıcı, H. A., & İnce, A. (2025). 2003-2024 yılları arasında beden eğitimi ve spor ile öğretim yöntemlerine yönelik yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 8(2), 113-121. https://doi.org/10.46385/tsbd.1769970
20. Demiral, S. (2021). Beden eğitimi öğretmenleri ve antrenörlerin kullandıkları öğretim stilleri ve stillere ilişkin algılarının incelenmesi (Edirne Örneği). Turkish Journal of Sport and Exercise, 23(3), 359-373. https://izlik.org/JA88YS69LJ
21. Ezeddine, G., Souissi, N., Masmoudi, L., Trabelsi, K., Puce, L., Clark, C.C.T., Bragazzi, N.L., & Mrayah, M. (2023). The problem-solving method: Efficacy for learning and motivation in the field of physical education. Frontiers in Psychology, 13, 1041252. doi: 10.3389/fpsyg.2022.1041252
22. Fernandez-Rio, J., & Iglesias, D. (2024). What do we know about pedagogical models in physical education so far? An umbrella review. Physical Education and Sport Pedagogy, 29(2), 190-205. https://doi.org/10.1080/17408989.2022.2039615
23. Ferraz, R., Branquinho, L., Sortwell, A., Teixeira, J.E., Forte, P., & Marinho, D.A. (2023) Teaching models in physical education: current and future perspectives. Montenegrin Journal of Sports Science and Medicine, 19(1), 53-60. https://doi.org/10.26773/mjssm.230307
24. Fletcher, T., & Casey, A. (2014). The challenges of models-based practice in physical education teacher education: A collaborative self-study. Journal of Teaching in Physical Education, 33(3), 403-421. https://doi.org/10.1123/jtpe.2013-0109
25. Göğebakan, A., & Yıldız, M. (2025). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin alternatif ölçme değerlendirme yöntem ve araçlarını kullanma düzeyleri ve karşılaştıkları problemler. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 179-210. https://izlik.org/JA44SS66YJ
26. Hastie, P.A., & Wallhead, T. (2016). Models-Based Practice in Physical Education: The Case for Sport Education, Journal of Teaching in Physical Education, 35(4), 390-399. https://doi.org/10.1123/jtpe.2016-0092
27. Hein, V., Ries, F., Pires, F., Caune, A., Ekler, J. H., Emeljanovas, A., & Valantiniene, I. (2012). The relationship between teaching styles and motivation to teach among physical education teachers. Journal of Sports Science & Medicine, 11(1), 123-130. İnce, M., & Hünük, D. (2010). Eğitim reformu sürecinde deneyimli beden eğitimi öğretmenlerinin kullandıkları öğretim stilleri ve stillere ilişkin algıları. Eğitim ve Bilim, 35(157), 128-139. https://doi.org/10.15390/ES.2010.881
28. İrhan, G. (2025). Beden eğitimi pedagojisinde kullanılan öğretim modelleri ile ilgili bilgi testinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(3), 975-993. https://doi.org/10.33206/mjss.1630971
29. Jarvis, J., Pill, S., & Noble, A. (2017). Differentiated pedagogy to address learner diversity in secondary physical education. The Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 88(8), 46-54. https://doi.org/10.1080/07303084.2017.1356771
30. Kolovelonis, A., Goudas, M., & Gerodimos, V. (2011). The effects of the reciprocal and the self-check styles on pupils’ performance in primary physical education. European Physical Education Review, 17(1), 35-50. https://doi.org/10.1177/1356336X11402
31. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis : An expanded sourcebook. Sage Publications. http://archive.org/details/qualitativedataa00mile
32. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2020). Qualitative data analysis: A methods sourcebook. Sage Publications.
33. Mosston, M., & Ashworth, S. (2008). Teaching physical education (1st online ed.). Spectrum Institute for Teaching and Learning.
34. Özsaydı, Ş. (2024). Beden eğitimi derslerinde öğretim yaklaşımlarının öğrenci motivasyonu ve katılımı üzerindeki etkileri. Spor Eğitim Dergisi, 8(3), 191-199. https://doi.org/10.55238/seder.1514903
35. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. M. Bütün & S. B. Demir (Çev. Ed.), Pegem Akademi.
36. Pervan, A., & Töre, E. (2026). Ortaokullarda beden eğitimi ve spor derslerinin etkililiğine ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 63(63), 82-106. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1765325
37. Pozo, P., Grao-Cruces, A., & Pérez-Ordás, R. (2018). Teaching personal and social responsibility model-based programmes in physical education: A systematic review. European Physical Education Review, 24(1), 56-75. https://doi.org/10.1177/1356336X166647
38. Saraç, L., & Muştu, E. (2013). Öğretmen adaylarının beden eğitimi öğretim stillerini kullanım düzeyleri ile stillere ilişkin değer algılarının incelenmesi. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 4(2), 112-124. https://izlik.org/JA83LC83GN
39. Serbes, Ş., & Cengiz, C. (2015). Sınıf öğretmeni ve beden eğitimi öğretmeni adaylarının tercih ettikleri öğretim stilleri ve stillere ilişkin değer algıları. Bartın University Journal of Faculty of Education, 4(1), 101-114. https://izlik.org/JA57XK62DW
40. Sevilmis, A., Yildiz, O. (2021). Exploring the relationship using mosston and ashworth’s teaching styles of physical education teachers in Turkey. Asian Journal of Contemporary Education, 5(1), 23-33. https://10.18488/journal.137.2021.51.23.33
41. Şahin, A., & Karakaya, Y. E. (2023). The views of academics working in physical education and sports teaching departments on teaching approaches. Türk Akademik Yayınlar Dergisi, 7(2), 483-517. https://izlik.org/JA87GL46TB
42. Taskinoz, B. S., & Yildiz, M. (2023). Examination of the relationship between mobbing behaviors and personality traits encountered by physical education and sports teachers. International Journal of Sport, Exercise and Health Research, 7(2), 90-98. https://doi.org/10.31254/sportmed.7210
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
44. Yıldız, M., & Karakullukçu, Ö. F. (2019). Physical education teachers’ using of teaching styles levels and their perceptions towards styles in public and private schools in Turkey. World Journal of Education, 9(4), 41–41. https://doi.org/10.5430/wje.v9n4p41
45. Yıldız, Ö., & Yıldız, M. (2025). Beden eğitimi ve spor derslerinde örtük program: Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin farkındalığı. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 10(2), 75-96. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1763748
46. Yıldız, M., & Yıldız, Ö. (2024). Beden eğitimi ve spor dersinde örtük program etkili midir? O. Yılmaz (Ed.), Sosyal, insan ve idari bilimlerde öncü ve yenilikçi çalışmalar içinde (ss. 1141-1148). All Sciences Academy, Konya.
47. Yıldızer, G., Yılmaz, İ., Solmaz, D. Y., & Şimşek, D. (2018). Beden eğitimi öğretmenliği ve sertifika programlarında öğrenim gören öğretmen adaylarının kullandıkları öğretim stilleri. Hacettepe University Journal of Education, 33(1), 90-106. https://doi.org/10.16986/huje.2017027901