WOMEN-UP PROJESİ BAĞLAMINDA KADIN EMEĞİ VE KAYITLI İSTİHDAM: ANKARA İLİNDE KADIN İŞVEREN VE İŞGÖRENLERİN DENEYİMLERİ ÜZERİNE NİTEL BİR İNCELEME

Öz

Kadın emeği, Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin en yoğun biçimde gözlemlendiği alanlardan biri olması nedeniyle hem akademik literatürde hem de politika belgelerinde önemli bir tartışma konusu oluşturmaktadır. Kadınların işgücü piyasasına katılım oranlarının birçok Avrupa ülkesine kıyasla düşük seyretmesi, kadınlar arasında kayıt dışı istihdamın yaygınlığı ve bakım yükümlülüklerinin büyük ölçüde kadınların üzerinde yoğunlaşması, kadın istihdamını yapısal bir sosyal politika meselesi hâline getirmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de kadın istihdamının artırılmasına yönelik olarak Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamında desteklenen ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yürütülen Women-Up Projesi çerçevesinde, Ankara ilinde kadın işveren ve işgörenlerin kayıtlı istihdama ilişkin deneyimlerini nitel bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Women-Up Projesi’nden yararlanan beş kadın işveren ve beş kadın işgörenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler tematik içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, kadınların işgücü piyasasına girişini ve istihdamda kalıcılığını zorlaştıran başlıca faktörlerin annelik ve bakım sorumlulukları, toplumsal cinsiyet rolleri, eğitim düzeyi, eş ve aile desteği, ekonomik kırılganlık ve sektörel düzeyde cinsiyetçi işbölümü olduğunu göstermektedir. Öte yandan Women-Up Projesi, finansal destek sağlama, kayıtlı istihdama geçişi kolaylaştırma ve psikososyal güçlenmeye katkı sunma yönleriyle olumlu sonuçlar üretmektedir. Ancak projenin süre, kapsam ve sürdürülebilirlik açısından sınırlılıkları bulunduğu; özellikle eğitim, ağ geliştirme ve yapısal destek bileşenlerinin güçlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Çalışma, kadın istihdamının kalıcı biçimde artırılabilmesi için proje temelli müdahalelerin ulusal istihdam politikalarına entegre edilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kadın emeği
• kayıt dışı istihdam
• kadın girişimciliği
• Women-Up Projesi
• toplumsal cinsiyet
• nitel araştırma.

Women’s Labor and Formal Employment in the Context of the Women-Up Project: A Qualitative Study of the Experiences of Female Employers and Employees in Ankara

Öz

Women’s labor constitutes one of the domains in which gender inequalities are most intensely observed in Türkiye, and therefore represents an important area of debate in both academic literature and policy documents. The relatively low labor force participation rates of women compared to many European countries, the widespread nature of informal employment among women, and the disproportionate burden of care responsibilities borne by women render female employment a structural social policy issue. Within this context, this study aims to examine the experiences of female employers and female employees regarding formal employment in Ankara within the framework of the Women-Up Project, which is supported by the European Union’s Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA) and implemented by the Social Security Institution (SSI). The study adopts a qualitative research design. Semi-structured interviews were conducted with five female employers and five female employees who benefited from the Women-Up Project, and the data were analyzed using thematic content analysis. The findings indicate that the main factors hindering women’s entry into the labor market and their continuity in employment include motherhood and care responsibilities, gender roles, education level, spousal and family support, economic vulnerability, and gender-segregated labor structures at the sectoral level. At the same time, the Women-Up Project produces positive outcomes by providing financial support, facilitating the transition to formal employment, and contributing to psychosocial empowerment. However, the findings also reveal limitations in terms of the project’s duration, scope, and sustainability, particularly regarding the need to strengthen its education, networking, and structural support components. The study emphasizes that project-based interventions must be integrated into national employment policies in order to achieve a sustainable increase in women’s employment.

Anahtar Kelimeler

• Women’s labor
• Informal employment
• Women’s entrepreneurship
• Women-Up Project
• Gender
• Qualitative research.

Kaynakça

1. Acs, Z. J., Arenius, P., Hay, M. ve Minniti, M. (2005). Global Entrepreneurship Monitor 2004 Executive Report. Babson College & London Business School.
2. Akkan, B., Buğra, A. ve Knijn, T. (2023). Gendered Familialism in A Mediterranean Context: Women’s Labor Market Participation and Early Childhood Education and Care in Turkey. New Perspectives on Turkey, 69, 111–127.
3. Altan, M. Ö. (2025). Türkiye’de Kadın Istihdamının Toplumsal Cinsiyet Perspektifiyle Değerlendirilmesi. Kadın/Woman 2000, 26(1), 1–28. https://doi.org/10.33831/jws.v26i1.514
4. Çetin, O. M. (2025). Sosyal Politika Teorisi Bağlamında Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) Kapsamında Yürütülen Women-Up Projesinin Etki Analizi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Çoban, S. (2023). Bakım Rejimleri Ve Türkiye’de Bakım Emeği. Hacettepe University Journal of Faculty of Letters, 40(2), 455–465. https://doi.org/10.32600/huefd.1228210
6. Elveren, A., Elgin, C. ve Töngür, Ü. (2025). Informality and Female Labor Income Share. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 80(1), 1–24. https://doi.org/10.33630/ausbf.1485012
7. Eurostat. (2026). Gender Statistics. Statistics Explained. https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/ index.php?title=Gender_statistics
8. Giannella, V. A., Manzi, C., Donato, S. ve Li, J. (2025). Women Entrepreneurship of Necessity: A Literature Review for the Analysis of Pull and Push Factors. Journal of Community & Applied Social Psychology, 35(5), Article e70166. https://doi.org/10.1002/casp.70166

9. International Labour Organization (ILO). (2024). Resolution Concerning Decent Work and The Care Economy. ILO.
10. İKG. (2026). Operation on Supporting Registered Women Employment (Women-Up). https://www.ikg.gov.tr/en/contract-imprints/ipa-ii-employment/operation-on-supportingregistered- women-employment-women-up/ (Erişim Tarihi: 15.09.2025).
11. İlkkaracan, İ., Kim, K., Masterson, T., Memiş, E. ve Zacharias, A. (2021). The Impact of Investing in Social Care on Employment Generation, Time- And Income-Poverty by Gender: A Macro-Micro Policy Simulation for Turkey. World Development, 144, 105476.
12. Paz Calderón, Y., & Espinosa Espíndola, M. T. (2019). Emprendimiento femenino en México: factores relevantes para su creación y permanencia. Tendencias, 20(2), 116–137. https://doi.org/10.22267/rtend.192002.117
13. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2026). Proje hakkında – Kayıtlı Kadın İstihdamının Desteklenmesi Projesi (Women-Up 2). https://www.sgkkadinistihdaminindesteklenmesi.org/proje-hakkinda/ (Erişim Tarihi: 15.01.2026).
14. Şahin, K. ve Develi, A. (2021). Kadın Istihdamında Kayıt Dışılık Sorunu. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 386–400.
15. Tiryaki Yenilmez, D. (2023). Türkiye’de Kadınların Kayıt Dışı Istihdamı Üzerine Kısa Bir Değerlendirme. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 137–147.
16. Toksöz, G. ve Memiş, E. (2018). İstihdamda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Haritalama ve Izleme Çalışması: Geniş Özet. Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği (CEİD).
17. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025, March 6). İstatistiklerle Kadın, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2024-54076 (Erişim Tarihi: 15.09.2025).
18. Türk, N. (2025). Görünmeyen Emeğe Ilişkin Kavramsal Ve Tarihsel Bir İnceleme. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 11–23. https://doi.org/10.54838/bilgisosyal.1653122
19. Varişli, N. (2021). Türkiye’de Kadın Işgücünün Kayıt Dışı Istihdamdaki Durumu. Journal of World Women Studies, 6(1), 1–17.
20. World Bank. (2009). Female Labor Force Participation in Turkey: Trends, Determinants and Policy Framework. World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/6e1804f3- b260-535b-a9bc-6ed53004db88 (Erişim Tarihi: 15.09.2025).
21. Yenilmez, M. İ. (2019). Female Employment and Care Economy in Turkey. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 22(1), 69–95. https://doi.org/10.18490/sosars.559091
22. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınları.