Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi, bilimsel bilginin dürüst, şeffaf ve tarafsız bir zeminde üretilmesini taahhüt eder. Dergide uygulanan yayın süreçleri; Yayın Etiği Komitesi’nin (COPE - Committee on Publication Ethics) rehberleri ile Yükseköğretim Kurumları (YÖK) Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi doğrultusunda yürütülür.

1. Temel Yayın Politikası ve Değerlendirme Süreci

• Açık Erişim Politikası: Dergi, bilginin yaygınlaşması ilkesini benimseyerek Budapeşte Açık Erişim Girişimi (BOAI) kapsamında açık erişimli bir yayındır. Yayımlanan makalelere tam metin olarak ücretsiz erişilebilir.
• Ücret Politikası: Makale başvuru, değerlendirme veya yayım süreçlerinde yazarlardan herhangi bir ücret (APC vb.) talep edilmez.
• Çift-Kör Hakemlik Süreci: Tüm aday makaleler, yazar ve hakem kimliklerinin gizli tutulduğu çift taraflı kör hakemlik (double-blind peer review) sürecine tabi tutulur. Her çalışma alanında uzman en az iki hakem tarafından incelenir. Hakem oylarının eşitliği (kabul / ret) durumunda üçüncü bir hakem veya alan editörü görüşüne başvurulur.
• Benzerlik ve İntihal Denetimi: Gönderilen tüm makaleler benzerlik tespit yazılımları (Turnitin / iThenticate) ile taranır. Kaynakça hariç benzerlik oranının en fazla %20 olması (tek bir kaynaktan en çok %3) beklenir. Belirlenen sınırın üzerindeki metinler hakem sürecine alınmadan yazara iade edilir veya reddedilir.

2. Araştırma Etiği ve İzinler (TR Dizin Kriterleri)

İnsan katılımcılar içeren (anket, mülakat, odak grup, gözlem, deney vb.) tüm ampirik çalışmalarda aşağıdaki etik yükümlülüklere uyulması zorunludur:

• Etik Kurul İzni: Veri toplama sürecinden önce yetkili bir kurumun Etik Kurulu'ndan onay alınmış olmalıdır.
• Beyan Yükümlülüğü: Etik kurul onayına ilişkin bilgiler (kurul adı, toplantı/karar tarihi ve sayı/belge numarası) makalenin "Yöntem" bölümünde ve makale sonundaki etik beyanlar kısmında açıkça belirtilmelidir.
• Bilgilendirilmiş Onam: Katılımcılardan araştırmaya gönüllü olarak katıldıklarına dair aydınlatılmış onam formu alındığı metin içerisinde raporlanmalıdır.
• Ölçek Kullanım İzinleri: Başka araştırmacılara ait ölçek, soru formu, fotoğraf veya görsel materyaller kullanıldığında telif/kullanım izinlerinin alındığı belirtilmelidir.

3. Paydaşların Etik Görev ve Sorumlulukları

Yazarların Sorumlulukları:

• Özgünlük: Sunulan çalışmalar tamamen özgün olmalı, başka bir yerde yayımlanmamış veya eş zamanlı olarak değerlendirmeye sunulmamış olmalıdır.
• Yazarlık Hakkı: Makalede adı geçen tüm yazarlar araştırmanın tasarımına, veri toplamasına, analizine veya yazımına entelektüel düzeyde katkı sağlamış olmalıdır. Katkısı bulunmayan kişilerin yazar olarak eklenmesi (armağan veya hayali yazarlık) kesinlikle yasaktır.
• Veri Paylaşımı ve Doğruluk: Yazarlar analiz ettikleri ham verileri talep edildiğinde editörler kuruluna sunabilmelidir. Verilerde tahrifat, fabrikasyon veya yanıltıcı raporlama yapılamaz.
• Çıkar Çatışması ve Finansman: Çalışmanın finansal kaynakları (fon, proje, sponsor vb.) ve olası kişisel/mesleki çıkar çatışmaları makale sonunda açıkça beyan edilmelidir.
• Hata Bildirimi: Yazar yayımlanmış makalesinde önemli bir hata tespit ettiğinde derhal editörle iletişime geçerek düzeltme (corrigendum) veya geri çekme sürecini başlatmalıdır.

Hakemlerin Sorumlulukları:

• Gizlilik: Hakem incelemesi için gönderilen metinler gizli belge olarak kabul edilir; üçüncü taraflarla paylaşılamaz veya hakemin kendi araştırmalarında kullanılamaz.
• Tarafsızlık ve Yapıcı Eleştiri: Değerlendirmeler yazarın uyruğu, inancı, cinsiyeti veya kurumundan bağımsız olarak, akademik tarafsızlık ilkesiyle ve akademik nezakete uygun bir dille yapılmalıdır.
• Çıkar Çatışması: Yazarlar veya araştırma konusu ile herhangi bir çıkar çatışması/çıkar örtüşmesi fark edildiğinde değerlendirme derhal reddedilmelidir.
• Literatür İhlalleri: Metinde belirgin intihal, mükerrer yayın veya eksik atıf tespiti durumunda editör kurulu doğrudan bilgilendirilmelidir.

Editör ve Alan Editörlerinin Sorumlulukları:

• Bağımsız Karar Alma: Makalelerin kabul veya ret kararları yalnızca çalışmanın bilimsel niteliğine, özgünlüğüne, dergi kapsamına ve metodolojik gücüne dayandırılır.
• Gizliliğin Korunması: Süreç boyunca hakem ve yazar kimliklerinin gizliliği titizlikle muhafaza edilir.
• Sürecin Şeffaflığı: Hakem atamaları liyakat esasına göre yapılır; değerlendirme süreçlerinin makul sürelerde tamamlanması gözetilir.

4. Yapay Zekâ (AI) Araçlarının Kullanım Politikası

• ChatGPT, Claude veya benzeri Büyük Dil Modelleri (LLM) yazar olarak listelenemez; çünkü yazarlık sorumluluk üstlenmeyi ve telif hakkı devrini gerektirir.
• Veri analizi, kod yazımı veya dil düzeltisi amacıyla yapay zekâ araçları kullanılmışsa, kullanılan aracın adı, sürümü ve kullanım amacı makalenin "Yöntem" veya "Teşekkür" kısmında şeffaf bir şekilde açıklanmalıdır.

5. Düzeltme, Geri Çekme ve Endişe Bildirimi (Retraction Policy)

• Yayımlanmış bir çalışmada bilimsel güvenilirliği zedeleyen intihal, veri sahteciliği, mükerrer yayım veya etik kurul ihlali tespit edildiğinde, COPE yönergeleri doğrultusunda makale Geri Çekilir (Retracted).
• Makale sistemden tamamen silinmez; üzerine kırmızı bir "Geri Çekilmiştir / Retracted" ibaresi ve geri çekme gerekçesini içeren editör notu eklenerek arşivde tutulur.