Öz
Başbakanlık Osmanlı Arşivi MF.MKT 80-64-1,2,3,4’te bulunan evrak için açılan kayıttaki anahtar kelimeler (Kahire Matbaası, Ragıb Paşa Kütübhanesi, Lisânü’l-Arab ve ödünç verme gibi), bu belge grubuna ilgi duymama vesile oldu. Bu kelimelerin temsil ettiği ilişkiler ağının anlaşılmasında bu dört belgenin yeterli olabileceğini düşündüm. Fakat konunun göründüğünden daha karmaşık olduğunu başka dosyalarda da aynı konuda belgelerin (Osmanlı Arşivi A.) MTZ. (05) 3-D-77-1,2,3,4,6,7 ve Osmanlı Arşivi MF.MKT 113-36-1,2) olmasıyla farkettim. Ayrıca, ekte bulunan belgelerden anlaşılacağı üzere sürecin bütün aşamalarını gösteren belgelerin hepsine şimdilik ulaşmak şimdilik mümkün olamadı ve mevcut kimi belgeler ise müsvedde durumdadır. Buna rağmen 26 Rebî‘ülâhir-14 Receb 1300 (6 Mart-21 Mayıs 1883) ile 17-19 Safer 1307 (13-15 Ekim 1889) tarihlerini içeren belgeler, bu tarihlerde İstanbul kütüphanelerinin işleyişi, kitap ödünç verme, Osmanlı-Mısır bürokrasisindeki iç içelik ve insani ilişkilere ışık tutmaktadır. Bu araştırma notu ise belgelerde geçen anahtar kavramlar ve kişiler ışığında belgelerin içeriğini anlamlandırmaya yönelik bir çalışmadır.
Anahtar Kelimeler
Bulak Matbaası Kahire Matbaası Lisanü'l-Arab Ragıb Paşa Kütüphanesi Kitap ödünç verme
Kaynakça
- Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Sadaret, Mısır (A.) MTZ 05).
- Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubî Kalemi (MF. MKT).
- Erünsal, İsmail E. Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik: Tarihî Gelişimi ve Organizasyonu. 3. baskı. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
- İbn Manzûr. Lisânü’l-‘Arab. cilt 1. Bulak: Matba‘at el-Kübrâ el-Mîriyye, 1300 [1883].
- İbn Manzûr. Lisânü’l-‘Arab. cilt 20. Bulak: Dâr el-Tıbâ‘at el-Mîriyye, 1308 [1891].
- İhsanoğlu, Ekmeleddin. Mısır’da Türkler ve Kültürel Mirasları: Mehmed Ali Paşa’dan Günümüze Basılı Türk Kültürü Bibliyografyası ve Bir Değerlendirme. İstanbul: IRCICA, 2006.
- Kanat, Sedat. “Sultan II. Abdülhamid Döneminde Mâbeyn-i Hümâyûn ve Görevleri”. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2018.
- Müstakimzâde. Tuhfe-i Hattâtîn. Yay. Haz. Mustafa Koç. İstanbul: Klasik, 2014.
- Qutbuddin, Tahera. “Books on Arabic Philology and Literature: a Teaching Collection Focused on Religious Learning and The State Chancery”. Treasure of Knowledge: An Inventory of the Ottoman Palace Library (1502/3-1503/4). Yay. Haz. Gülru Necipoğlu, Cemal Kafadar vd. 607-634. Leiden, Boston: Brill, 2019.
- Türek, Ahmet İhsan. “Râgıb Paşa Kütüphanesi Vakfiyesi”. Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi 1, 1, 1970: 65-78.
- Çetin, Atilla. “Fâris eş-Şidyâk”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 1995. 12: 168-170, https://islamansiklopedisi.org.tr/faris-es-sidyak Son Erişim Tarihi: 12 Nisan 2024
- Çetin, Atilla. “Kıbrıslı Kâmil Paşa”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 2022. 25: 391-393, https://islamansiklopedisi.org.tr/kibrisli-kamil-pasa Son Erişim Tarihi: 10 Nisan 2024
- Kılıç, Hulusi. “İbn Manzur”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 1999. 20: 171-172, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-manzur Son Erişim Tarihi 12 Nisan 2024
- Kılıç, Hulusi. “Lisânü’l-‘Arab”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 2003. 27:195-196, https://islamansiklopedisi.org.tr/lisanul-arab Son Erişim Tarihi: 12 Nisan 2024
- Kılıç, Hulusi. “Tâcü’l-Luga”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 2010. 2010), 39: 356-357, https://islamansiklopedisi.org.tr/tacul-luga Son Erişim Tarihi: 12 Nisan 2024
- Kütük, Rıfat. “Hayret, Mehmed Bahâeddîn Hayret Efendi, Adanalı Hoca Hayret Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hayret-mehmed-bahaeddin-hayret Son Erişim Tarihi: 3 Mayıs 2024
- Özcan, Tahsin. “Mustafâ Nûri Paşa”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 2020. 31: 342-343, https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-nuri-pasa Son Erişim Tarihi: 3 Mayıs 2024
- Uçarol, Rifat. “Gazi Ahmed Muhtar Paşa”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV, 1996. 13: 445-448, https://islamansiklopedisi.org.tr/gazi-ahmed-muhtar-pasa Son Erişim Tarihi: 3 Mayıs 2024
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Tarihsel Çalışmalar (Diğer) |
| Bölüm | Görüş Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 14 Mayıs 2024 |
| Kabul Tarihi | 24 Mayıs 2024 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Haziran 2024 |
| IZ | https://izlik.org/JA45UR27CP |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2024 Sayı: 4 |
Kaynak Göster
Hayvan tarihi, geçmiş anlatısına aktif bir unsur olarak hayvanları da dahil etmeyi amaçlayan disiplinler arası bir araştırma alanıdır. Hayvan tarihçileri, tarih yazımında genellikle arka planda kalan hayvanları merkeze alarak, insan-hayvan ilişkilerinin kültürel, ekonomik, politik ve çevresel boyutlarını inceler. Bu yaklaşım, sadece insanların hayvanlara ne yaptığıyla değil, aynı zamanda hayvanların geçmişte nasıl etkili olduğu ve onların ne şekilde tarihselleştirilebileceği ile ilgilenir; böylece tarih yazımındaki insan-merkezci bakış açısını sorgular. Hayvanların da tarihte özne olabileceği düşüncesi hem tarihsel olaylara daha geniş bir perspektiften bakmayı sağlar hem de günümüzdeki insan-hayvan ilişkilerini anlamak için güçlü bir arka plan sunar.
İnsanların tarihsel süreçlerde yalnız ve yegâne aktör olmadıklarını gösteren hayvan tarihi araştırmaları; tarım, sağlık, sömürgecilik, evcilleştirme, modernite ve şehirleşme gibi pek çok farklı konuyu daha bütünlüklü bir şekilde anlamamıza yardımcı olur. İnsanlığın binlerce yıldır yaşadığı dönüşümlerin hayvanlarla kurulan ilişkilerden bağımsız olarak ele alınması tarihsel anlatıların bir hayli eksik kalmasına sebep olmuştur. Hayvan tarihi hayvanların deneyimlerini ve insan ile hayvanın etkileşimlerini tarih yazımına dahil ederek geçmiş anlatısındaki mevcut noksanlıkları giderme potansiyeline sahiptir.
Toplumsal Tarih Akademi dergisinin Haziran 2026 sayısının ana teması hayvan tarihi olarak belirlendi. Bu sayıda Osmanlı ve Türkiye tarihinden insan-hayvan ilişkilerini merkeze alan yazılara yer verilecektir. Hayvanât - Hayvan Tarihi Ağı’nı temsil eden sayı editörleri, yazarlardan yalnızca hayvanları konu edinmelerini değil, hayvanların geçmişte oynadıkları farklı rollere ve türler arası ilişkilere odaklanarak insanlar kadar hayvanları da merkeze alan kapsayıcı bir perspektifin okurların tarihe bakışını nasıl zenginleştirdiğine ışık tutmalarını beklemektedirler.
Yazıların son teslim tarihi 1 Aralık 2025 olarak belirlenmiştir.
Sayı editörleri
Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek Sever, İbrahim Can Usta