Borsa İstanbul’da İşlem Gören Konaklama Şirketlerinde Karlılık Performansının Genişletilmiş Dupont Modeliyle Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Borsa İstanbul’da işlem gören konaklama şirketlerinin kârlılık performansını genişletilmiş DuPont modelleriyle ayrıntılı analiz etmektir. Bu amaçla 2018–2024 yılları arasında kesintisiz finansal verilerine ulaşılabilen ve analize uygun nitelikteki sekiz konaklama şirketi üzerinde dört farklı analiz gerçekleştirilmiştir. Birinci analizde şirketlerin aktif kârlılığı ve özsermaye kârlılığı göstergeleri genişletilmiş DuPont modeli kullanılarak şirket bazında hesaplanmış ve yorumlanmıştır. İkinci analizde, sektörel eğilimi ortaya koymak amacıyla aktif ve özsermaye karlılık oranları ve bunları oluşturan bileşenlere ilişkin özet istatistikler hesaplanmış ve yorumlanmıştır. Üçüncü analizde şirketler, aktif kârlılığı ve özsermaye kârlılığının medyan değerleri esas alınarak yüksek ve düşük performans gruplarına ayrılmış ve bu iki grup arasında genişletilmiş DuPont değişkenleri bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılık olup olmadığı Mann–Whitney U Testiyle analiz edilmiştir. Son analizde ise genişletilmiş DuPont modellerindeki değişkenlerin pandemi öncesi, pandemi dönemi ve pandemi sonrası dönemler itibariyle değişimi Kruskal-Wallis H Testi ve Dunn Testi ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda en başarılı şirketin Petrokent Turizm A.Ş. olduğu belirlenmiştir. Sektörün ise karlılık seviyesinin ve satış gelirlerinin yetersiz kaldığı, bazı şirketlerde finansal kaldıraç düzeyinin aşırı seviyelere çıktığı, yine bazı şirketlerin vergi teşvikleri, yatırım indirimleri ve zarar mahsupları yoluyla önemli vergi avantajları elde ettiği, diğerlerinin ise daha yüksek vergi yükü taşıdığı saptanmıştır. Gerçekleştirilen Mann Whitney U Testi sonucunda ise düşük ve yüksek karlılık performansına sahip şirketler arasında aktif devir hızı ve faaliyet kar marjı değişkenlerinin istatistiki olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Kruskal Wallis H ve Dunn Testleri sonucunda da pandemi döneminin konaklama sektöründe karlılık göstergelerini ve varlık kullanım verimliliğini olumsuz etkilediği, pandemi sonrası dönemde ise kısmi toparlanma yaşandığı, ancak bu toparlanmanın pandemi öncesi seviyelere tam olarak ulaşamadığı saptanmıştır. Sonuç olarak sektörde karlılık ayrışmasının en fazla operasyonel verimliliği ölçen faaliyet kâr marjından ve varlıkların etkin kullanılıp kullanılmadığını ölçen aktif devir hızından kaynaklandığı belirlenmiştir. Bulgular, sürdürülebilir karlılığa ulaşmada operasyonel verimliliğin ve varlık yönetiminin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aktif Karlılığı
• Özsermaye Karlılığı
• Genişletilmiş DuPont Modeli
• Konaklama Şirketleri
• Borsa İstanbul

Analysis of profitability performance of accommodation companies listed on Borsa Istanbul using the extended dupont model.

Öz

This study aims to provide a detailed analysis of the profitability performance of accommodation companies listed on Borsa İstanbul using the extended DuPont models. Eight accommodation companies with continuous and suitable financial data over the 2018–2024 period were selected, and four distinct analyses were conducted. In the first analysis, return on assets and return on equity, together with their extended DuPont components, were calculated and interpreted at the company level. The second analysis computed summary statistics for return on assets, return on equity, and their constituent components to identify sectoral trends. The third analysis divided the companies into high- and low-performance groups based on the median values of return on assets and return on equity, and examined whether significant differences existed in the extended DuPont variables between these groups using the Mann–Whitney U test. The final analysis assessed changes in the extended DuPont components across three sub-periods—pre-pandemic, pandemic and post-pandemic—using the Kruskal–Wallis H test and Dunn’s post-hoc test. The results identified Petrokent Turizm A.Ş. as the most successful company in the sample. Sector-wide findings indicated persistently low overall profitability and insufficient sales revenue generation. Some companies displayed excessively high financial leverage, while others achieved substantial tax advantages through incentives, investment deductions, and loss carryforwards; certain firms faced higher tax burdens. The Mann–Whitney U test revealed significant differences between high- and low-performance groups in asset turnover and operating profit margin. Kruskal–Wallis H and Dunn tests confirmed that the pandemic period exerted a substantial negative impact on profitability indicators and asset utilization efficiency. Although partial recovery occurred post-pandemic, profitability levels did not fully return to pre-pandemic benchmarks. Overall, profitability dispersion in the accommodation sector is primarily driven by operational efficiency—reflected in operating profit margin and asset turnover, which measures effective asset utilization. These findings emphasize the importance of operational efficiency and asset management in achieving sustainable profitability.

Anahtar Kelimeler

• Return on Assets
• Return on Equity
• Extended DuPont Model
• accomodation companies

Kaynakça

1. Andriani, R., Premadha, R. Y., Hidayat, T. T., Sunardi, N., ve Sunardi, N. (2024). Financial Performance Assessment by Du Pont System on a Hotel Company. Indonesian Development of Economics and Administration Journal, 2 (3), 378-385. https://doi.org/10.70001/idea.v2i3.185
2. Angelovska, N., Vska, M. T. ve Serafimova, M. (2017). Possibilities for Improvement of Profitability of Enterprises in Tourism Industry in The Republic of Macedonia. Economic Development/Ekonomiski Razvoj, 19 (3), 51-60.
3. Aydın, N., Başar, M. ve Çoşkun, M. (2010). Finansal yönetim. Ankara: Detay Yayıncılık.
4. Berk, N. (2010). Finansal yönetim. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
5. Brigham, E. F., ve Ehrhardt, M. C. (2017). Financial management: Theory and practice (15th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.
6. Chang, K.J., Chichernea, D.C. ve HassabElnaby, H.R. (2014). On the DuPont Analysis in the Health Care Industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33 (1), 83-103. https://doi.org/10.1016/j. jaccpubpol.2013.10.002
7. Dunn, O. J. (1964). Multiple Comparisons Using Rank Sums. Technometrics, 6(3), 241-252.
8. Ertürk, M. (2024a). Konaklama Sektörü Finansal Performansının Diğer Hizmet Alt Sektörleri ile Karşılaştırılması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16 (4), 2791–2809. https://doi.org/10.20491/isarder. 2024.1947

9. Ertürk, M. (2024b). DuPont Analizi Yöntemi ile Finansal Performansın Değerlendirilmesi: BIST XTRZM Endeksi Örneği. Third Sector Social Economic Review, 59 (4), 3073-3096.
10. Gibraltar, M. R., Hermanto, H., ve Bandono, B. (2024). Analyzing Financial Performance of Resort and Hotel Subsector: A Case Study at Saung Dolken. Indonesian Journal of Multidisciplinary Science, 3 (4), 1-15. https://doi.org/10.55324/ijoms.v3i4.810
11. Gopi, K. T. (2018). Financial Performance of Cement Industry in India Using Extended Dupont Approach. Asian Journal of Managerial Science, 7 (2), 16-20.
12. Hanafi, K. ve Damayanti, S. M. (2015). Financial Performance Assessment of PT Bukit Uluwatu Villa Tbk in Comparison with other Hosptality Companies in Indonesia. Journal of Business and Management, 4 (1), 79-94.
13. Hawawini, G. ve Viallet, C. (2010). Finance for executives: Managing for value creation. Mason, OH: Cengage Learning.
14. Hollander, M., Wolfe, D. A. ve Chicken, E. (2013). Nonparametric statistical methods (3rd ed.). USA: John Wiley & Sons.
15. Jiang, J. (2023). Application of Dupont-Factor Analysis to Financial Performance and Market Measurement of the Southeast Asian Hotel Industry. International Journal of Applied Economics, Finance and Accounting, 17 (1), 127-134.
16. Kamuoyu Aydınlatma Platformu (2026). Sektörler. https://www.kap.org.tr/tr/ Sektorler adresinden 2 Ocak 2026 tarihinde alınmıştır.
17. Karadeniz, E., Koşan, L., Günay, F. ve Dalak, S. (2019). Otel İşletmelerinde Kârlılığı Etkileyen Değişkenlerin DuPont Analiz Tekniğiyle Ölçülmesi: Avrupa Borsalarında Ekonometrik Bir Analiz. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 81, 21-36. https://doi.org/10.25095/mufad.510452
18. Koşan, L., ve Karadeniz, E. (2014). Konaklama ve Yiyecek Hizmetleri Alt Sektörünün Finansal Performansının Dupont Finansal Analiz Sistemi Kullanılarak İncelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11 (2), 75-89.
19. Kruskal, W. H. ve Wallis, W. A. (1952). Use of Ranks in One-Criterion Variance Analysis. Journal of the American Statistical Association, 47 (260), 583–621. https://doi.org/10.2307/2280779.
20. Manjunatha, T. ve Gujjar, P. (2018a). A Study of Indian Software and Networking Companies Using Extended Dupont Model. Journal of Engineering & Management, 2 (1), 53-58.
21. Manjunatha, T. ve Gujjar, P. (2018b). Extended DuPont Ratio Analysis of Indian information Technology Companies. Pacific Business Review International, 11 (5), 5-14.
22. Minz, W. P., Ahamed, S. ve Bhowmik, G. (2023). A Comparatıve Study on the Financial Performance of Domestic Systematically Important Banks (D-SIBS) in India Usıng Extended Dupont Analysis. Vidyasagar University Journal of Commerce, 28 (2023-2024), 31-48. http://dx.doi.org/10. 62424/vujc.2023.28.00.03
23. Moyer, C. R., McGuigan, J. R. ve Rao, R.P. (2007). Fundamentals of contemporary financial management. Canada: Thomson South Western.
24. Nissim, D. ve Penman, S. H. (2001). Ratio Analysis and Equity Valuation: From Research to Practice. Review of Accounting Studies, 6 (1), 109–154. https://doi.org/10.1023/A:1011338221623 OECD (2022), OECD Tourism Trends and Policies 2022, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/a8dd3019-en. adresinden 1 Nisan 2026 tarihinde alınmıştır.
25. Parrikar, J. G. (2024). What Drives the ROE of Hotel Companies in Indıa: An Analysis Using Dupont Model. Journal of Services Research, 24 (2), 31-41.
26. Ross, S. A., Westerfield, R. W. ve Jordan, B. D. (2019). Fundamentals of corporate finance (12th ed.). New York: McGraw-Hill Education.
27. Sanalan Bilici, N. (2019). Turizm Sektöründe Özsermaye Kârlılığının Değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 82, 41-54. https://doi.org/10.25095/mufad.535962
28. Santhi, P. ve Amruthavarshini, T. S. (2021). Financial Performance of Automobile Companies in India using Extended DuPont Approach. Anvesha-a Multidisciplinary E-Journal for all Researches, 2 (2), 82-84.
29. Shapiro, S. S., ve Wilk, M. B. (1965). An Analysis of Variance Test for Normality (Complete Samples). Biometrika, 52 (3-4), 591–611. https://doi.org/10.2307/2333709.
30. Soliman, M. T. (2008). The Use of Dupont Analysis by Market Participants. The Accounting Review, 83 (3), 823–853. https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.3.823
31. Stotler, J. (2019). US REIT Firms and US C-Corporatıons in the Hospitality Industry: A Return Analysis. Global Journal of Accounting & Finance (GJAF), 3 (1), 98-104. https://doi.org/10.47177/gjaf. 03.01.2019.098
32. Sur, D., Mitra, S. ve Maji, S.K. (2014). Disintegrating Return on Equity Using the DuPont Model: A Case Study of Tata Steel Ltd. Journal of Management Research in Emerging Economies, 2 (2), 1-20.
33. Tajrian, S. (2025). Financial Performance Analysis of Manufacturing Sectors in Bangladesh Using DuPont Model. The Cost and Management, 53 (1), 17-31.
34. TÜİK (2022). Turizm İstatistikleri, 2021. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
35. UNWTO (2021). World Tourism Barometer, Volume 19, Issue 1. https://www.e-unwto.org/toc/wtobarometereng/19/1 adresinden 2 Nisan 2026 tarihinde alınmıştır.