Turizmi Şekillendiren Destinasyonların Başarı/sızlık Öyküsü: Destinasyonların İstikrarını Etkileyen Faktörler

Öz

Bu çalışma 100 yılı aşkın Cumhuriyet tarihi süresince çalışma kapsamında incelenen destinasyonların turizm yaşam döngüsü boyunca yaşadıkları başarı/sızlık öykülerini ortaya çıkartmayı amaçlamıştır. Konuyla ilgili derinlemesine bilgilere ulaşılmak istendiği için eleştirel bir çözümleme yapılmıştır. Çalışmanın araştırma tekniği alanyazın taramasıdır. Bu nedenle destinasyonların başarı/sızlık öyküsü üzerine bir derleme yapılmıştır. Bu kapsamda Akçakoca, Alanya, Bodrum, Kapadokya ve Uludağ çalışmaya dâhil edilmiştir. Elde edilen sonuçlar turizmin, ülkemizin sahip olduğu eşsiz çekicilikler aracılığıyla genel olarak 1950’lerde başlayarak ilerleyen yıllarda önemli bir atak yaptığını, bu çekicilikleri görmek için dünyanın farklı yerlerinden insanların bu destinasyonlara çekildiğini göstermektedir. Ancak zamanla onları destinasyona çeken doğal güzelliklerin yok edilmesinin veya yerel yönetimlerin yanlış karar ve tutumlarının, bölgede turizm faaliyetlerinin olumsuz yönde değiştiğini göstermektedir. Bugün, dünyanın herhangi bir yerinde bir destinasyonun yaşam döngüsü incelendiğinde o destinasyonun geçirdiği gelişmeler ve karşı karşıya kaldığı zor durumlar bir diğer destinasyon için ders niteliğinde olacağından dolayı bu çalışmanın kaleme alınmasının alanyazına faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm sosyolojisi
• sürdürülebilir turizm
• destinasyon yaşam döngüsü
• karşılaştırmalı yöntem.

The Success/Failure Story of Destinations Shaping Tourism: Factors Affecting the Stability of Destinations

Öz

This study aimed to reveal the success/failure stories of the destinations examined during more than 100-year history of the Republic throughout the tourism life cycle. A critical analysis was made as it was desired to reach in-depth information on the subject. The research technique of the study is the literature review. For this reason, a thematic compilation was made on the success/failure story of destinations. In this context, Akçakoca, Alanya, Bodrum, Cappadocia, and Uludağ were included in the study. The results show that tourism made an important attack in the following years, starting in the 1950s, through the unique attractions that the country has, and that people from different parts of the world are attracted to these destinations to see these attractions. However, over time, the destruction of natural beauties that attract them to the destination or the wrong decisions and attitudes of local authorities show that tourism activities in the region have changed negatively. Today, when the life cycle of a destination is examined anywhere in the world, it is thought that the writing of this study will be beneficial to the literature, since the developments and difficult situations that that destination has experienced will be a lesson for another destination.

Anahtar Kelimeler

• Tourism sociology
• sustainable tourism
• destination life cycle
• comparative method.

Kaynakça

1. Baloch, Q. B., Shah, S. N., Iqbal, N., Sheeraz, M., Asadullah, M., Mahar, S., & Khan, A. U. (2023). Impact of tourism development upon environmental sustainability: a suggested framework for sustainable ecotourism. Environmental Science and Pollution Research, 30(3), 5917-5930. doi:10.1007/s11356-022-22496-w
2. Bayrakcı, S., & Zencir, E. (2018). Muz Bahçelerinden Turizm Cennetine: Alanya’nın Turizm Yolculuğu. N. Kozak (Ed.) Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 53-71). Yıkılmazlar Basın Yayın.
3. Bujosa Bestard, A., & Nadal, J. R. (2007). Modelling environmental attitudes toward tourism. Tourism Management, 28(3), 688-695. doi:10.1016/j.tourman.2006.04.004
4. Bull, A. (1995). The Economics of Travel and Tourism (2. Baskı). Longmans, Green & Co Ltd.
5. Butler, R. W. (1980). The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolutıon: Implications for Management of Resources. The Canadian Geographer/Le Géographe Canadien, 24(1), 5-12. doi:10.1111/j.1541-0064.1980.tb00970.x
6. Butler, R. (2022). Measuring tourism success: Alternative considerations. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 14(1), 11-19. doi:10.1108/WHATT-10-2021-0133
7. Butowski, L. (2021). Sustainable tourism: a human-centered approach. Sustainability, 13(4), 1835. doi:10.3390/su13041835
8. Christou, L. (2012). Is it possible to combine mass tourism with alternative forms of tourism: The case of Spain, Greece, Slovenia and Croatia. Journal of Business Administration Online, 11(1), 1-8.

9. Costa, J., Varum, C., Montenegro, M., & Gomes, J. (2022). Measuring tourism success: Are we on the brink of a new paradigm? Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 14(1), 3-7. doi:10.1108/WHATT-10-2021-0130
10. Çakır, O., Tören, E., & Evren, S. (2018). Bir Yeryüzü Cennetinin Turizm Cennetine Dönüşme Hikayesi: Kapadokya. N. Kozak (Ed.) Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 155-174). Yıkılmazlar Basın Yayın.
11. Diamond, J. (2019). Çöküş: Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler? (1. Baskı). (B. Baysal Çev.). Pegasus Yayınları (Orijinal eserin basım tarihi 2005, 1. Baskı).
12. Doğan, H. Z. (2004). Turizmin Sosyo-Kültürel Temelleri (2. Baskı). Detay Yayıncılık.
13. Doxey, G. (1975). A causation theory of visitor-resident irritants: Methodology and research inferences. In Conference Proceedings: Sixth Annual Conference of Travel Research Association, (pp.195-198). San Diego, CA.
14. Evren, S., & Güldemir, O. (2018). Türkiye’de Kış Turizminin Başladığı Yer: Uludağ. N. Kozak (Ed.) Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 263-296). Yıkılmazlar Basın Yayın.
15. Figini, P., & Patuelli, R. (2022). Estimating the economic impact of tourism in the european union: Review and computation. Journal of Travel Research, 61(6), 1-15. doi:10.1177/00472875211028322
16. Gilbert, E. W. (1939). The growth of Inland and seaside health resorts in England. Scottish Geographical Magazine, 55(1), 16-35. doi:10.1080/00369223908735100
17. González Tirados, R. M. (2011). Half a century of mass tourism: evolution and expectations. The Service Industries Journal, 31(10), 1589-1601. doi:10.1080/02642069.2010.485639
18. Gössling, S., & Peeters, P. (2015). Assessing tourism’s global environmental impact 1900–2050. Journal of Sustainable Tourism, 23(5), 639-659. doi:10.1080/09669582.2015.1008500
19. Hartman, S. (2023). Destination governance in times of change: a complex adaptive systems perspective to improve tourism destination development. Journal of Tourism Futures, 9(2), 267-278. doi:10.1108/JTF-11-2020-0213
20. Herdman E. A. (2006). Derleme Makale Yazımında, Konferans ve Bildiri Sunumu Hazırlamada Pratik Bilgiler. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 3(1), 2-4.
21. Holden, A. (2008). Environment and Tourism (2. Baskı). Routledge. Jafari, J. (1979). The Tourism Market Basket of Goods and Services. Tourism Recreation Research, 4(2), 1-8. doi:10.1080/02508281.1979.11014979
22. Jurowski, C. (2011). Tourism development and destination community residents. In Y. Wang & A. Pizam (Eds.) Destination marketing and management: Theories and applications (pp. 284-299). CABI.
23. Kim, K., Uysal, M., & Sirgy, M. J. (2013). How does tourism in a community impact the quality of life of community residents? Tourism Management, 36, 527-540. doi:10.1016/j.tourman.2012.09.005
24. Kozak, N. (Ed.). (2018). Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler Cilt 10 (1. Baskı). Yıkılmazlar Basın Yayın.
25. Luo, W. (2018). Evaluating Tourist Destination Performance: Expanding the Sustainability Concept. Sustainability, 10(2), 516. doi:10.3390/su10020516
26. Mason, P. (2020). Tourism Impacts, Planning and Management (4. Baskı). Routledge.
27. Mihalic, T. (2024). Trends in Sustainable Tourism Paradigm: Resilience and Adaptation. Sustainability, 16(17), 7838. doi:10.3390/su16177838
28. Nyasha, S., Odhiambo, N. M., & Asongu, S. A. (2021). The impact of tourism development on economic growth in Sub-Saharan Africa. The European Journal of Development Research, 33, 1514-1535. doi:10.1057/s41287-020-00298-5
29. Pizam, A., & Milman, A. (1986). The social impacts of tourism. Tourism Recreation Research, 11(1), 29-33. doi:10.1080/02508281.1986.11014414
30. Plog, S. C. (1974). Why destination areas rise and fall in popularity. The Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 14(4), 55-58. doi:10.1177/001088047401400409
31. Ragin, C. C. (2014). The Comparative Method: Moving Beyond Qualitative and Quantitative Strategies (1. Baskı). University of California Press.
32. Ramesh, S. (2022). Community Engagement in Tourism: A Win-Win for Businesses and Locals. Journal of Social Responsibility Tourism and Hospitality, 2(22), 23-28. doi:10.55529/jsrth.22.23.28
33. Sapkota, K. P., Palamanit, A., Techato, K., Gyawali, S., Ghimire, H. P., & Khatiwada, B. (2024). The Role of Local Community in Enhancing Sustainable Community Based Tourism. Journal of Electrical Systems, 20(7s), 558-571.
34. Stoffelen, A., & Ioannides, D. (Eds.). (2022). Handbook of Tourism Impacts: Social and Environmental Perspectives (1. Baskı). Edward Elgar Publishing.
35. Stylidis, D. (2022). Exploring resident-tourist interaction and its impact on tourists’ destination image. Journal of Travel Research, 61(1), 1-16. doi:10.1177/0047287520969861
36. Wijesekara, C., Tittagalla, C., Jayathilaka, A., Ilukpotha, U., Jayathilaka, R., & Jayasinghe, P. (2022). Tourism and economic growth: A global study on Granger causality and wavelet coherence. Plos one, 17(9), e0274386. doi:10.1371/journal.pone.0274386
37. Yılmazdoğan, G. (2018). Karadeniz’in Devrik İncisi Akçakoca’da Turizm. N. Kozak (Ed.) Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 35-51). Yıkılmazlar Basın Yayın.
38. Zhai, S., Li, R., & Yang, Y. (2023). Studying environmental and economic considerations on tourism activities in achieving sustainable development goals: implications for sustainability. Environmental Science and Pollution Research, 30(60), 125774-125789. doi:10.1007/s11356-023-30803-2
39. Zencir, E., & Çiçek, D. (2018). Turizmin Değiştirdiği Hikaye: Bodrum. N. Kozak (Ed.) Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 263-296). Yıkılmazlar Basın Yayın.