EN
TR
Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi
Öz
Dünyada son yıllarda frekansı ve etkisi artan taşkınların duyarlılık analizlerinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Uzaktan Algılama teknikleri, morfometrik analizler, yapay zeka yöntemleri ve istatistiki verilerin entegrasyonunu içeren sistematikler kullanılmaktadır. Bu çalışmada da Dalaman Çayı1 Havzası’nı oluşturan 8 alt havza kapsamında morfometrik analiz sonuçlarının farklı jeo-istatistiki yöntemler kullanılarak taşkın duyarlılık önceliklendirmesi modellenmiştir. Araştırmada ilk olarak çizgisel, alansal ve rölyef kapsamında 15 farklı indis ile alt havzaların morfometrik analiz sonuçları hesaplanmıştır. Daha sonra elde edilen morfometrik veriler Pearson Korelasyon katsayısı ile analiz edilmiştir. Elde edilen kantitatif verilerle taşkın sıralama yöntemi ve Normalleştirilmiş Morfometrik Taşkın İndisi (NMFI) yöntemi ile 2 farklı model olarak taşkın duyarlılık düzeyi ve önceliklendirmesi açısından Dalaman Çayı Havzası analiz edilmiştir. Analiz sonuçları özellikle havzanın yukarı çığırında yer alan alt havzaların (6, 7 ve 8 no’lu havzalar) taşkın duyarlılığının daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Morfometrik sıralama yöntemine göre 3 alt havza, NFMI’ye göre 5 alt havza yüksek düzeyde taşkın duyarlılığına sahiptir. Dalaman Çayı havzasında daha önce meydana gelmiş 23 taşkın verisi ile morfometrik analizlerle oluşturulan taşkın duyarlılık sonuçları karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucuna göre özellikle önceliklendirmede ilk sırada yer alan ve yüksek taşkın duyarlılığına sahip 6, 7 ve 8 numaralı alt havzalarda geçmiş taşkınların %64’ünün gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdelgawad, A.G., Helal, E., Sobeih, M.F. Elsayed, H. (2024). Flood hazard mapping using a GIS-based morphometric analysis approach in arid regions, a case study in the Red Sea Region, Egypt. Appl Water Sci 14, 81 (2024). https://doi.org/10.1007/s13201-024-02130-5
- Ahmed, A., Al Maliki, A., Hashim, B. vd., (2023). Flood susceptibility mapping utilizing the integration of geospatial and multivariate statistical analysis, Erbil area in Northern Iraq as a case study. Sci Rep 13, 11919 (2023). https://doi.org/10.1038/s41598-023-39290-4
- Akbaş, A., Görüm, T., & Özdemir, H. (2025). Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. Turkish Journal of Civil Engineering, 36(6). https://doi.org/10.18400/tjce.1618212
- Akşit, S. (2025). Doğal Ortam Koşullarının Akarsuların Su Kalitesi Üzerine Etkileri: Yukarı Dalaman Çayı Havzası Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (70), 345-360. https://doi.org/10.30794/pausbed.1611955
- AlRifai, M. H., Kafy, A. A., & Altuwaijri, H. A. (2025). Quantitative Assessment of Flood Risk Through Multi Parameter Morphometric Analysis and GeoAI: A GIS-Based Study of Wadi Ranuna Basin in Saudi Arabia. Water, 17(14), 2108. https://doi.org/10.3390/w17142108
- Al-Ruzouq, R., Shanableh, A., Jena, R., Gibril, M., Hammouri, N., & Lamghari, F. (2024). Flood susceptibility mapping using a novel integration of multi-temporal sentinel-1 data and eXtreme deep learning model. Geoscience Frontiers, 15(3). https://doi.org/10.1016/j.gsf.2024.101780
- Arora, A., Durga G, P., Pandey, M. Arabameri, A. (2025) Machine learning model optimization for flood susceptibility zonation over the Kosi megafan, Himalayan foreland basin, India. Sci Rep 15, 32757 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-07403-w
- Arabameri, A. Saha, S. Mukherjee, K. Blaschke, T. Chen, W. Ngo, P.T.T. Band, S.S. (2020). Modeling Spatial Flood using Novel Ensemble Artificial Intelligence Approaches in Northern Iran. Remote Sens. 2020, 12, 3423. https://doi.org/10.3390/rs12203423
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
26 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
21 Ekim 2025
Kabul Tarihi
22 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 2
APA
Uzun, M., & Tatlıdil, K. (2025). Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, 7(2), 68-84. https://doi.org/10.56130/tucbis.1807763
AMA
1.Uzun M, Tatlıdil K. Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi. TUCBİS. 2025;7(2):68-84. doi:10.56130/tucbis.1807763
Chicago
Uzun, Murat, ve Kadir Tatlıdil. 2025. “Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi”. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi 7 (2): 68-84. https://doi.org/10.56130/tucbis.1807763.
EndNote
Uzun M, Tatlıdil K (01 Aralık 2025) Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi 7 2 68–84.
IEEE
[1]M. Uzun ve K. Tatlıdil, “Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi”, TUCBİS, c. 7, sy 2, ss. 68–84, Ara. 2025, doi: 10.56130/tucbis.1807763.
ISNAD
Uzun, Murat - Tatlıdil, Kadir. “Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi”. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi 7/2 (01 Aralık 2025): 68-84. https://doi.org/10.56130/tucbis.1807763.
JAMA
1.Uzun M, Tatlıdil K. Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi. TUCBİS. 2025;7:68–84.
MLA
Uzun, Murat, ve Kadir Tatlıdil. “Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi”. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, c. 7, sy 2, Aralık 2025, ss. 68-84, doi:10.56130/tucbis.1807763.
Vancouver
1.Murat Uzun, Kadir Tatlıdil. Dalaman Çayı Havzası’nın Morfometrik Analiz Yöntemleri Kullanılarak Alt Havza Kapsamında Taşkın Duyarlılık Önceliklendirmesi. TUCBİS. 01 Aralık 2025;7(2):68-84. doi:10.56130/tucbis.1807763