Stratonikeia– Muğla Antik Kentinde VTOL Tabanlı Sabit Kanatlı İHA ile Arkeoloik Kazı Öncesinde Yapılan İHA Fotogrametrisi Uygulamasının Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 72 - 79, 26.12.2025

Şafak Fidan

https://doi.org/10.53030/tufod.1822970

Öz

Bu çalışma, Muğla ili Yatağan ilçesi sınırlarında yer alan Stratonikeia Antik Kenti'nde, arkeolojik kazı öncesinde gerçekleştirilen insansız hava aracı (İHA) fotogrametrisi uygulamasını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın odak noktası, Dikey Kalkış ve İniş (Vertical Take-Off and Landing- VTOL) özellikli sabit kanatlı bir İHA’ nın, geniş alan kapsama, yüksek çözünürlüklü görüntüleme ve zamandan tasarruf sağlama gibi avantajlarından faydalanarak arkeolojik alan haritalama sürecine katkılarını analiz etmektir. Çalışma kapsamında, kazı sezonu öncesinde yapılan uçuşlar ile elde edilen hava görüntüleri, fotogrametrik yöntemlerle işlenmiş; ortofoto mozaikler, sayısal yüzey modelleri (SYM) ve üç boyutlu (3B) modeller üretilmiştir. Bu veriler sayesinde, kazı öncesinde alanın detaylı ve güncel bir haritası oluşturulmuş, aynı zamanda mevcut yapısal kalıntıların konumları, çevresel değişimler ve potansiyel kazı alanları daha bilimsel ve veriye dayalı biçimde belirlenebilmiştir. VTOL tabanlı sabit kanatlı İHA sisteminin, geleneksel çok rotorlu İHA sistemlerine kıyasla daha uzun uçuş süresi, daha geniş alan tarama kapasitesi ve operasyonel esneklik sağladığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, sabit kanatlı sistemin arazi şartlarına olan adaptasyonu ve düşük irtifada yüksek çözünürlüklü veri toplayabilme kapasitesi, fotogrametrik çıktının doğruluğunu artırmıştır. Sonuç olarak, bu uygulama, arkeolojik kazı süreçlerinde dijital veri üretiminin ve planlamanın nasıl optimize edilebileceğini ortaya koyarken; kültürel mirasın belgelenmesinde modern teknolojilerin sağladığı katkıya dikkat çekmektedir. Stratonikeia Antik Kenti örneği, VTOL özellikli sabit kanatlı İHA sistemlerinin arkeolojik uygulamalarda etkinliğini ve sürdürülebilirliğini gösteren önemli bir örnek teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Stratonikeia Antik Kenti , İHA Fotogrametrisi , VTOL Sabit Kanatlı İHA , Kültürel Miras , Arkeolojik Dijital Belgeleme

Kaynakça

• Kabadayı, A. (2023). Yersel lazer tarama yöntemi ile rölöve ve restütasyon projelerinin hazırlanması: Akşehir Kale Kalıntısı örneği. Türkiye LiDAR Dergisi, 5(1), 17–25.
• Remondino, F., & Campana, S. (2014). 3D recording and modelling in archaeology and cultural heritage. Oxford, UK: Archaeopress.
• Brutto, M. L., & Meli, P. (2012). Computer vision tools for 3D modelling in archaeology. International Journal of Heritage in the Digital Era, 1(1), 1–6.
• Ulvi, A., Yakar, M., Yiğit, A., & Kaya, Y. (2019). Arkeolojik alanların dokümantasyonunun yersel lazer tarama ve İHA teknikleri ile elde edilmesi: Konya Yunuslar örneği. TUFUAB X. Teknik Sempozyumu, Aksaray, Türkiye.
• Historic England. (2017). Photogrammetric applications for cultural heritage survey. London: Historic England.
• Kabadayı, A., & Uysal, M. (2020). Çok yüksek çözünürlüklü İHA verilerinden bina tespiti. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 2(2), 43–48.
• Westoby, M. J., Brasington, J., Glasser, N. F., Hambrey, M. J., & Reynolds, J. M. (2012). Structure-from-motion photogrammetry: A low-cost, effective tool for geoscience applications. Geomorphology, 179, 300–314.
• Szeliski, R. (2022). Computer vision: Algorithms and applications (2nd ed.). Cham, Switzerland: Springer.
• Şenol, H. İ., Yiğit, A. Y., Kaya, Y., & Ulvi, A. (2021). İHA ve yersel fotogrametrik veri füzyonu ile kültürel mirasın 3 boyutlu (3B) modelleme uygulaması: Kanlıdivane örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 3(1), 29–36. https://doi.org/10.53030/tufod.935920
• Yiğit, A. Y., Kaya, Y., & Şenol, H. İ. (2023). Açık maden ocaklarında insansız hava aracı (İHA) kullanımı. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 11(1), 225–235. https://doi.org/10.21923/jesd.1090190
• Simon, M., Copăcean, L., Popescu, C., & Cojocariu, L. (2021). Pix4D Mapper kullanılarak WingtraOne VTOL Tailsitter İHA ile bir köyün 3B haritalandırılması. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 53(2).
• Harwin, S., & Lucieer, A. (2012). Assessing the accuracy of georeferenced point clouds produced via multi-view stereopsis from unmanned aerial vehicle (UAV) imagery. Remote Sensing, 4(6), 1573–1599.
• Wingtra AG. (2022). WingtraOne GEN II — Technical specifications. Retrieved from https://wingtra.com/
• Erdoğan, A., Görken, M., Kabadayı, A., & Temizel, S. (2022). Evaluation of green areas with remote sensing and GIS: A case study of Yozgat city center. Advanced Remote Sensing Journal (ARSEJ), 2(2).
• Türker, S. S., & Kabadayı, A. (2025). Yozgat Şefaatli Kazlıuşağı Köyü Çapanoğlu Camii’nin fotogrametri yöntemiyle 3B modellenmesi ve mimari özelliklerinin belgelenmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 7(1), 10–20. https://doi.org/10.53030/tufod.1718934
• ICOMOS. (2017). Principles for the documentation of cultural heritage sites. Paris, France: International Council on Monuments and Sites.
• UNESCO. (2015). Policy for the integration of a sustainable development perspective into the processes of the World Heritage Convention. Paris, France: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
• Agisoft LLC. (2023). Agisoft Metashape user manual: Professional edition (Version 1.8). St. Petersburg, Russia: Agisoft LLC. Retrieved from https://www.agisoft.com
• Kültür Portalı. (n.d.). Stratonikeia antik kenti. Retrieved from https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mugla/gezilecekyer/stratonikeia-antik-kenti
• Milliyet. (n.d.). Muğla ili haritası. Retrieved from https://static.milliyet.com.tr/others/image/harita/mugla-ili-haritasi.png
• Google Earth. (2025). Google Earth [Software]. Retrieved from https://www.google.com/earth/
• Sony Corporation. (n.d.). Sony Türkiye. Retrieved from https://www.sony.com.tr/
• De Reu, J., De Smedt, P., Herremans, D., Van Meirvenne, M., Laloo, P., & De Clercq, W. (2014). On introducing an image-based 3D reconstruction method in archaeological excavation practice. Journal of Archaeological Science, 41, 251–262.
• Tapete, D., & Cigna, F. (2019). COSMO-SkyMed SAR for detection and monitoring of archaeological and cultural heritage sites. Remote Sensing, 11(11), 1326.
• Öztürk, İ. L., Çelik, M. Ö., & Baygül, E. (2020). Hybrid modeling of Adamkayalar reliefs. Türkiye LiDAR Dergisi, 2(2), 41–47.
• Çelik, M. Ö., Hamal, S. N. G., & Yakar, İ. (2020). Yersel lazer tarama (YLT) yönteminin kültürel mirasın dokümantasyonunda kullanımı: Alman Çeşmesi örneği. Türkiye LiDAR Dergisi, 2(1), 15–22.