İklim Değişikliği’nin Turizm Sektörüne Olası Etkilerinin Turizm Türleri Açısından Değerlendirilmesi: Dünya ve Türkiye Örneği

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 99 - 123, 31.01.2026

Fatma Özçelik Heper

Öz

Bu çalışmada iklim değişikliği gerçeği somut örneklerle açıklanmaya çalışılmış olup iklim değişikliği ile turizm arasında çift yönlü bir etkileşim olduğu tespit edilmiştir. Değişen iklim koşulları turizm talebini ve arz kaynaklarını, turizm mevsimini, turizm çeşitlerini ve hatta turizm destinasyonlarını bile değiştirebilecek bir güce sahiptir. Bu bağlamda kıyı turizmi iklim değişikliğinden etkilenecek olup yüksek sezon değişecek ve bahar aylarına kayacaktır. Kış turizminin yapıldığı yüksek rakımlı destinasyonlar faaliyetlerini devam ettirebilirken, alçak rakımlı kesimlerde yer alan tesislerin atıl kaldığı zamanlar çoğalacaktır. İklim değişikliğine karşı turistler hem turizm ürününde hem de destinasyonda tercihleri değiştirerek daha kolay uyum sağlayabilecekken işletme bazında bakıldığında uyum stratejilerinin geç kalınmadan alınması elzemdir. Çalışmada nitel veri analizi yöntemlerinden doküman inceleme yöntemi kullanılarak konu ile ilgili yapılan akademik çalışmalarla birlikte Birleşmiş Milletler’in, Dünya Turizm Örgütü’nün, Çevre-Şehircilik Bakanlığı ile Turizm Bakanlığı’nın verileri incelenerek yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Turizm , İklim , İklim Değişikliği , Dünyada İklim Değişikliği , Türkiye'de İklim Değişikliği

Kaynakça

• Acı,E.Y.,Kuşçu,A.R.,Sezgin,H.F.(2023). İklim değişikliği ve sürdürülebilir finans. Çağlayan Kitap, ISBN 978-975-436-220-6
• Arabadzhyan, A., Leon, C. J., Garcia, C., Gonzalez, M. M., Figini, P., Lam-Gonzalez, Y. E. (2020). Climate change, coastal tourism, and impact chains – a literature review. Current Issues in Tourism, 2233-2268
• ATO (2007).“Küresel ısınma sektörleri yaktı”.http://www.atonet.org.trErişim Tarihi: 07.10.2024
• Aydemir, B., & Şenerol, H. (2014). İklim değişikliği ve Türkiye turizmine etkileri: delfi anket yöntemiyle yapı lan bir uygulama çalışması. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(31), 381- 416.
• Aydıngün,G., & Mesci,M. (2023). İklim değişikliği ve turizme etkisi. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub407 Birpınar, M. E. (2022). Küresel sorun: İklim değişikliği. Çevre, Şehir ve İklim, 1(1), 20-36.
• Breiling, M., & Charamza, P. (1999). The impact of global warming on winter tourism and skiing: A re gionalised model for Austrian snow conditions. Regional Environmental Change, 1(1), 4–14. doi:10.1007101130050003
• Ceylan,S.,& Bulut,İ.(2022). Küresel iklim değişikliğini turizm sektörü üzerinden değerlendirme, Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Güncel Araştırmalar - I
• Che, T., Jin, R., & Li, X. (2004). Glacial lakes variation and the potentially dangerous glacial lakes in the Pumqu basin of Tibet during the last two decades. J. Glaciol. Geocryol, 26, 397-402. (in Chinese)
• Ciscar, J. (2009). Climate change impacts in Europe final report of the Peseta research Project, European Communities
• Day,J.,Chin,N.,Sydnor,S.,Widhalm,M., & E.T.C (2021). Implications of climate change for tourism and out door recreation: an Indiana, USA, Climatic Change, 169:29
• Daniel,S., Brenda,J., & Konopek,Y.(2007). Implications of climate and en-vironmental change for nature-ba sed tourism in the Canadian Rocky Mountains: A case study of Waterton Lakes National Park. Tou rism management, 28(2), 570-579.
• Dawson, J., & Scott, D. (2007). Climate change vulnerability of the Vermont ski tourism industry USA, An nals of Leisure Research, 10 (3-4), 550-572
• Demiralp, M. (2022). İklim değişikliğinin turizm üzerine etkisi. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi. Yıl: 1. Sayı: 2. ss. 251-272.
• Demir, A. (2009). Küresel iklim değişikliğinin biyolojik çeşitlilik ve ekosistem kaynakları üzerine etkisi. An kara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 1(2), 37-54
• Demircioğlu,C.(2023). Turizm sektörü iklim değişikliği kaynaklı risklere hazırlanmalı. https://www.iklimha ber.org/turizm-sektoru-iklim-degisikligi-kaynakli-risklere-hazirlanmali/ Erişim Tarihi:23.10.2024
• Dereli, M., Boyacıoğlu, E. Z., & Terzioğlu, M. K. (2019). İklim değişikliği ve turizm sektörü arasındaki iliş kinin dinamik panel veri analizi ile incelenmesi, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(4): 1228-1243.
• Elsasser, H., &Bürki, R. (2002). Climate change as a threat to tourism in the alps, Climate Change, 20, 253-257.
• Giles, A.R.,& Perry, A.H. (1988). The use of temporal analogue to investigate the possible impact of projec ted global warming on the UK tourist industry. Tourism Management, 19 (1), 75–80.
• Gülbahar O. (2008). Küresel ısınma, turizme olası etkileri ve Türkiye. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İİBF Dergisi, 10(15), 160-198.
• Grimm, I. J., Alcântara, L. C. S., & Sampaio, C. A. C.(2018) Tourism under climate change scenarios: impa cts, possibilities, and challenges, Rev. Bras. Pesq. Tur. São Paulo, 12(3), pp. 1-22,
• Hamilton, J.M. Madison, D.J.,& Tol, R.S.J. (2005). Climate change and international tourism: A simulation study. Global Environmental Change, 15, 253–266
• Hirpha, H. H., Mpandeli, S., & Bantider, A. (2020). Determinants of adaptation strategies to climate change among the smallholder farmers in Adama District, Ethiopia. International Journal of Climate Change Strategies and Management, 12(4), 463-476.
• Hoegh,G., H. (2008). The impact of climate change and ocean acidification on the Great Barrier Reef and its tourist industry, Garnaut Climate Change Review,1-33
• Imran,M., & Sıddıqui,S.(2019). Impact of climate change on tourism, https://www.i rma-international.org/viewtitle/211523/?isxn=9781522558439, DOI: 10.4018/978-1-5225-5843-9.ch004 IPCC, 5.Değerlendirme Raporu (2023). https://www.c2es.org/content/ipcc-fifth-assessment-report adre sinden erişilmiştir
• Jacqueline M. H., David, J. Maddison,J.D.,& Tol,R.S.J. (2005). Effects of climate change on international tou rism, Clımate Research Clim ResVol. 29: 245–254
• Kadıoğlu,M.(2009). Küresel iklim değişimi ve türkiye, II. Enerji Verimliliği Kongresi,9-11 Nisan,Kocaeli Kadıoğlu,M.(2012). Türkiye’de iklim değişikliği risk yönetimi. Türkiye’nin İklim Değişikliği II. Ulusal Bildiri minin Hazırlanması Projesi Yayını, 172.
• Koenig, U., &Abegg,B.(1997).Impacts of climate change on winter tourism in the Swiss Alps, https://doi. org/10.1080/09669589708667275 Kıral,B.(2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi OlarakDoküman Analizi, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,s.15 Kıvılcım, İ. (2013). 2020’ye doğru kyoto-tipi iklim değişikliği müzakereleri, İstanbul: İktisadi Kalkınma Vak fı Yayınları.
• Li, W., Wang, Y., Peng, J., & Li, G. (2005). Landscape spatial changes associated with rapid urbanization in Shenzhen, China. International Journal of Sustainable Development and World Ecology, 12(3), 314 325. doi:10.1080/13504500509469641
• Liu, T.M. (2016). The influence of climate change on tourism demand in Taiwan national parks. Tourism Management Perspectives, 20, 269–275. doi:10.1016/j.tmp.2016.10.006
• Maddison, D. J., Tol, R. S., & Hamilton, J. M. (2005). Climate Change and İnternational Tourism: a smulation study. global environmental change, 253-266
• Martin, M.B.G. (2005). Weather, Climate and Tourism A Geographical Perspective, Annals of Tourism Re search, 32(3): 571–591
• Manzoor,K.(2017).Climate Change and Tourism:A Global Challenge, International Journal of Management, IT & Engineering, Vol. 7 Issue 12, December, ISSN: 2249-0558 Impact Factor: 7.119
• Mishev,P.,& Mochurova,M.(2008). Climate change impacts on tourism. International Conference “Global Environmental Change: Challenges To Scıence and Socıety ın Southeastern Europe, 19-21 May, Sofia
• Mogalakwe, M. (2006). The use of documentary research methods in social research. African Sociological Review, 10(1), 221-230.
• Mool, P. K., Bajracharya, S. R., & Joshi, S. P. (2001). Inventory of Glaciers, Glacial Lakes and Glacial Lake Outburst Floods. Kathmandu, Nepal: ICIMOD.
• Muğla Yerel İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2025-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/ dokumanlar/mugla-yerel--8230-3147-20250311112637.pdf adresinden erişilmiştir
• Nicholls, M. (2014). IPCC climate science business briefings, climate change: ımplications for tourism, Key Findings from the Intergovernmental Panel on Climate Change Fifth Assessment,Report,Retrieved from http://www.cisl.cam.ac.uk/business-action/low-carbon-transformation/ipcc-briefings/tourism.
• Nielsen,P.L.S.(2009). The vulnerability of beach tourism to climate change-an ındex aproach. Climatic Chan ge,100:579–606 DOI 10.1007/s10584-009-9692-1
• Ofori ,J.N., Agyei,N.A.O,E.,& Njomaba,E.(2021) Impact of climate change on ecotourism for wildlife con servation, a case study at aburi botanical gardens, Ghana. International Journal of Research and Scien tific Innovation (IJRSI) | Volume VIII, Issue I, January | ISSN 2321–2705
• Oğur, A. (2022). İklim değişikliğine duyarlı turizm planlaması: Türkiye için fırsatlar ve tehditler. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, Yıl: 1. Sayı: 1. ss. 80-104.
• Özekici,Y.K., & Silik,C.E.(2017).Türkiye’de iklim değişikliği plan ve politikalarında turizm sektörünün yeri, Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi 2,58-79
• Özgüler, H. (2002) Küresel iklim değişimi ve su kaynaklarımız üzerindeki olası etkileri, DSİ Bülteni, Sayı: 491-492.
• Özkan,B., &Işık,N.(2021). İklim değişikliğinin turizm destinasyonlarına yönelik etkilerinin turizm türlerine göre sınıflandırılması, University of South Florida M3 Center Publishing, DOI: 10.5038/9781955833028
• Park, B.J., Tsunetsugu,Y., Kasetani,T., Morikawa,T., Kagawa,T.,& Miyazaki, Y. (2009). Physiological effects of forest recreation in a young conifer forest in Hinokage Town, Japan. Silva Fennica, 43(2), 291–301. doi:10.14214f.213
• Plamen,M.,&Mochurova,M.(2008).Climate change impacts on tourism. İnternational Conference Global Envıronmental Change: Challenges To Scıence And Socıety In Southeastern Europe, http://global-c hange.meteo.bg/conference_en.htm 19-21 May,Sofia, Bulgaria
• Pınar,Ö.(2024). Venedik 2100’e kadar sular altında kalabilir. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dun ya-39156018 adresinden erişilmiştir
• Quang, T.,N., Cong Tin, H., Quang Doc, L., & Anh Tuan, T. (2017). Assessment of urban heat islands and impact of climate change on socioeconomic over Suez Governorate using remote sensing and GIS techniques. Geosciences, 84, 1–20.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Salim, E., Ravanel, L., Bourdeau, P., &Deline, P. (2021). Glacier tourism and climate change: effects, adapta tions and perspectives in the Alps. Regional Environmental Change, 21(120), 1-15.
• Secap (2022) Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı,Antalya Büyükşehir Belediyesi. https://www.antal ya.bel.tr/Content/UserFiles/Files/YarinlardaBizVariz/Dokumanlar/2022/SECAP-SURDURULEBI LIR-ENERJI-VE-IKLIM-EYLEM-PLANI-2022.pdf adresinden erişilmiştir
• Seko,A.Y.(2024). İklim değişikliği ve küresel ısınma, küresel turizm için ciddi zorluklar yaratıyor.htt ps://www.aa.com.tr/en/environment/climate-change-global-warming-posing-serious-challen ges-to-global-tourism/3148372 adresinden erişilmiştir
• Sevim,B., &Zeydani,Ö.(2007). İklim değişikliğinin Türkiye turizmine etkileri, iklim değişikliğinin Türkiye turizmine etkileri, https://www.researchgate.net/publication/374741206
• Schnass,M.P. (2024).The impact of climate change on cultural heritage. European Parliamentary Research Service, PE 762.282
• Sıddıquı,S.,& Imran,M.(2018). Impact of Climate Change on Tourism, https://www.researchgate.net/profile/ Samreen- aa/Impact-of-Climate-Change-on-Tourism.pdf DOI: 10.4018/978-1-5225-5843-9.ch004
• Son, P. Q. (2008). Application of remote sensing and GIS on research and management coastal resources and environment. Journal of Water Resource and Environmental Engineering, 23, 321–327
• Somuncu,M.(2018). İklim değişikliği Türkiye turizmi için bir tehdit mi, bir fırsat mı? TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, International 3-6 Ekim,
• Somuncu, M. (2019). İklim değişikliğinin dünya ve Türkiye turizmine etkileri, Küresel İklim Değişikliği ve Etkileri, Türkiye Çevre Vakfı Yayınları, Ankara, ss. 157-182.
• Steiger, R. 2010: The impact of climate change on ski season length and snowmaking requirements. Climate Research 43, 3: 251–262
• Tervo, K. (2008). The Operational and Regional Vulnerability of Winter Tourism to Climate Variability and Change: The Case of the Finnish Nature‐Based Tourism Entrepreneurs. Scandinavian Journal of Hos pitality and Tourism, 8(4), 317-332
• TC Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişikliği Eylem Planı (2020), https://cevresehiriklimkutuphanesi. csb.gov.tr/ShowPDF/cef0798a-cb8f-46ee-8232-3b6a604d4083 adresinden erişilmiştir.
• Türkeş, M. (2007). İklim Değişikliği: 12 Temel Soru, Ankara: Emo Yayınlar
• Türkeş, M. (2016). Küresel iklim değişiklikleri ve başlıca nedenleri ile dünyada ve türkiye’de gözlenen ve öngörülen iklim değişiklikleri ve değişkenliği, Türkiye Çevre Vakfı Yayını, Ankara.
• T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2016). Türkiye İklim Değişikliği 6. Bildirimi, Ankara United Nations (2024,December 14). Climate change. Retrieved from https://www.un.org/en/global-issues/ climate-change#:~:text
• UN Tourism (2024,August 5).Climate action.Retrieved from https://www.untourism.int/sustainable-deve lopment/climate-action
• UNWTO (2008). Climate change and tourism: Responding to global challenges. World Tourism Organiza tion and United Nations Environment. Madrid: World Tourism Organization.
• UNWTO & UNEP (2008). Climate Change and Tourism – Responding to Global Challenges, https://www. eunwto.org/doi/epdf/10.18111/9789284412341
• Vanat, L. (2018). 2018 International Report on Snow & Mountain Tourism - Overview of the key industry figures for ski resorts, https://vanat.ch/RM-world-report.
• Yalçın, A. (2022). İklim Değişikliğinin Turizm Üzerine Etkileri. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Der gisi, 1(1):32-37.
• Yazdanpana, H., Barghi, H., & Esmaili, A. (2016). Effect of climate change impact on tourism: A study on climate comfort of Zayandehroud River route from 2014 to 2039. Tourism Management Perspectives, 17, 82–89. doi:10.1016/j.tmp.2015.12.002
• Yekdeş D.H., &Yorulmaz , F.(2022). Küresel iklim krizi ve sonuçları, 4. Uluslararası Tıp Bilimleri ve Multidi sipliner Yaklaşımlar Kongresi, 26-28 Mart 2022, İstanbul
• Yenice,Z. F.,& Erçoşkun,Ö.Y.(2019). Türkiye’de kış turizmi merkezlerinin iklim değişikliğine dirençliliğinin değerlendirilmesi, Bolu Köroğlu Dağı ve Erzurum Palandöken Örnekleri. Dirençlilik Dergisi 3(2), (269-285) ISSN: 2602-4667 DOI: 10.32569/resilience.618831
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yüksel, A.,E., Kuşçu,A.,& Sezgin,H.F.(2023). İklim değişikliği ve sürdürülebilir finans, ISBN 978-975-436 220-6 Birinci Baskı, İstanbul