Nüveyri’nin ‘‘Nihâyetü’l-Ereb Fî Fünûni’l-Edeb’’ Adlı Eserine Göre Gazan Han İle Sultan el-Melik’ün-Nâsır Muhammed Mektuplaşmaları

İlhanlı Hükümdarı Gazan Han’ın Suriye’de hâkimiyet kurup Akdeniz’e ulaşma arzusu, İlhanlılar ile Memlükleri karşı karşıya getirmiştir. Bu amaç doğrultusunda Gazan Han, kendisine sığınan Memlük emirlerin de etlisi ile Suriye bölgesine üç tane sefer düzenlemiştir. Bu seferlerin ilkinde İlhanlı Ordusu ile Memlük Ordusu arasında meydana gelen Vadi Hazindar Savaşı’nı İlhanlı Ordusu kazanmış ve İlhanlılar Suriye’de kısmi olarak, yüz günlük bir hâkimiyet sağlamışlardır. Daha sonra yapılan ikinci ve üçüncü Suriye seferlerinde ise İlhanlılar bir başarı elde edememişlerdir. Bu mücadele sürecinde İlhanlı Hükümdarı Gazan Han ile Memlük Sultanı el-Melik’ün-Nasır Muhammed b. Kalavun arasında mektuplaşmalar yaşanmıştır. Askeri alanda yapılan mücadele, diplomasi alanında elçiler vasıtası ile devam etmiştir. Taraflar kendi haklılıklarını ispat etmek için karşı tarafı suçlayan deliller öne sürüp iddialarını da ayet ve hadislere dayandırmışlardır. Her iki tarafın da, mektuplar yazılırken ilim ehlinden ve devlet bürokrasisinden istifade ettikleri aşikârdır. Süslü ve edebi bir üslupla yazılan Gazan Han’ın mektubundaki suçlamalara ve iddialara karşılık, Memlük Sultanı el-Melik’ün-Nasır Muhammed, daha da üst seviyede uzun bir mektup yazarak bütün suçlamalara tek tek cevap vermiş ve barıştan yana olduğunu da son olarak ifade etmiştir. Ayrıca tarafların elçilere karşı davranışları ve hediye verilmemesi meselesi dahi karşılıklı olarak sitem edilen konular olmuştur. Çok da parlak ve verimli geçmemiş olan bu mektuplaşma trafiği Gazan Han’ın ölümü ile son bulmuştur. Gazan Han’ın yerine geçen Olcâytû döneminde ise yeni bir süreç başlamıştır. Memlüklü dönemi önemli müelliflerinden biri olan Nüveyri ‘‘Nihâyetü’l-Ereb Fî Fünûni’l-Edeb’’ isimli eserinde bu mektupların metnini paylaşarak günümüze ulaşmasını sağlamıştır. Bu makalede Nüveyri’nin eserindeki mektup metinlerinden yola çıkılarak değerlendirmelerde bulunulmuştur.