XVI. Yüzyılda Yazılan Venedik Elçilerinin Raporlarında Osmanlıca İdari Terim Örnekleri

Öz

Bu makalede XVI. yüzyıllarda Venedik ile Osmanlı Devleti arasındaki karmaşık kültür ve lengüistik ilişkileri ele alınır. Özellikle iki ülke arasında kültür, edebiyat ve lengüistik etkisi bünyesindeki diplomatik ilşikilerin rölüne ve katkısına önem verilir. İstanbul’da görev yapan Venedik temsilcileri düşünce ve dil alış verişini gerçekleştirirken eğitimli tercüman olan dragomanlar Türkçe kelimelerin İtalyancaya girip dahil olması yolunda faaliyet göstermişlerdir. Türkçeden verilen kelimelerin çoğu idari, askeri ve siyasi alanlarda yer almaktadır. Anılan dil fenomeni, geniş bir etkileşimi aydınlatarak Avrupa’nın Doğu algısını ve Venedik kimliğini şekillendirir. Makalenin amacı, Venedik elçi raporlarını analize ederek saklanan belgelerin dönemin toplum dinamiği hakkında başlıca kaynakların olduğunu göstermektir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlıca terimleri
• kültür tarihi
• Venedik Cumhuriyeti
• Osmanlı Devleti
• İtalyancada Türkçe kelimeler

Examples Ottoman-Turkish Administrative Terminology in Venetian Historical Sources of the 16th Century

Abstract

This paper analyzes the complex cultural and linguistic connections between Venice and the Ottoman Empire in 16th century, emphasizing the significance of diplomatic ties in fostering mutual cultural, literary, and linguistic interweaving. Venetian representatives in Constantinople facilitated the exchange of ideas and languages, while dragomans, as educated translators, contributed to the integration of Turkish terms (Turkish loan words) into the Italian language, particularly in administrative and military-political terminology. These linguistic phenomena illuminate broader cultural interactions and shape Venetian identity, as well as the perception of the Orient within a European context. Through an analysis of Venetian office production, the paper provides insights into the importance of documents and travel accounts as sources for the study of literature and social dynamics of the time.

Keywords

• Ottoman Turkish terminology
• cultural history
• Republic of Venice
• Ottoman Empire
• Turkisms in Italian

Kaynakça

1. ALBERI, Eugenio, Relazioni degli ambasciatori veneti al senato, Serie II, Società editrice Fiorentina, Firenze 1844.
2. ALBERI, Eugenio, Relazioni degli ambasciatori veneti al senato, Serie III, Società editrice Fiorentina, Firenze 1855.
3. AYKUT, Kenija, “Türkçe’nin Sırp Dilinde Kullanılan Soyadları Üzerindeki Etkisi”, Uluslararası “Türkçe’nin Balkan Dilleri Üzerine Etkisi” Sempozyumu Bildirileri, Üsküp 2009, p. 83-93.
4. DURSTELER, Eric, “The Bailo in Constantinople: Crisis and Career in Venice’s Early Modern Diplomatic Corps”, Mediterranean Historical Review, Abingdon-on-Thames 2001, vol. 16, no. 2, p. 1-30.
5. МИТИЋ, Марија, “Неки важнији млетачки извори за Србију – од средњег до новог века”, Лесковачки зборник LXI, Лесковац 2021, p. 21-35.
6. MITIĆ, Marija, Pisma iz Tripolija, Centar za istraživanje i proučavanje kulturno-istorijske baštine juga Srbije, Leskovac 2023.
7. PEDANI, Maria Pia, “Elenco degli diplomatici veneziani presso i sovrani ottomani”, Electronic Journal of Oriental Studies, Utrecht 2002, vol. 5, no. 4, p. 1-54.
8. ROSSI, Ettore, Gli Studi Di Storia Ottomana In Europa Ed In Turchia Nell’ultimo Venticinquennio (1900–1925), Oriente Moderno, Roma 1926 vol. 6, no. 8, p. 443-460.

9. ROTHMAN, Ella Natalie, “Dragomans and ‘Turkish Literature’: The Making of a Field of Inquiry”, Oriente Moderno, Roma 2013, no. 93, p. 390-421.
10. ŠIPKA, Milan, Zašto se kaže?, Prometej, Novi Sad 2013.
11. ŠKALJIĆ, Abdullah, Turcizmi u srpskohrvatskom-hrvatskosrpskom jeziku, Svejtlost, Sarajevo 1985.
12. YÜKSEL, Ahmet, “Yeniçeri Ocağı, Bozulma ve Casusluk – The Janissary Corps, Corruption and Espionage”, Journal of History Studies, 2017, vol. 9, no. 2, p. 271-296. DOI: 10.9737/hist.2017.535
13. ZINZI, Mariarosaria, “La comunicazione diplomatica tra Istanbul e Venezia nel XV e XVI sec.: fenomeni di contatto interlinguistico e comportamenti pragmalinguistici”, Atti Del Sodalizio Glottologico Milanese, Milano 2021, vol. 2020, no. 15, p. 149-168.
14. ZORZI, Alvise, La Repubblica del leone: storia di Venezia, Bompiani, Milano 2012.