The Reflection of Russification Policies of the Tsarist and Soviet Regimes on Siberian Turks in the Context of Nationalism

Abstract

Many states have carried out colonization activities in history. Among the colonization activities, the Russians are the only nation that conducts colonization activities by land. The Russians began their colonization activities XII. they started for the fur trade in the century, but they had to Decamp for a certain period of time with the Mongol invasion. XVI. by the turn of the century, with the fall of the Kazan Khanate and the Astarhan Khanate, they had the opportunity to advance into Siberia again. After the invasion of the Siberian Khanate, which was the only obstacle in Siberia, they colonized the regions where the Altay, Khakas, Yakut and Tuva communities were located as a result of moving to the Pacific Ocean. It occupies an important place in the historical process in which these Turkish communities have experienced complex and cultural experiences under tsarist and Soviet domination in the historical process. The effects of assimilation policies in two different periods and how they affect the development of nationalism movements are important. In this study, the process within two periods was evaluated and transferred. This study has been handled with the qualitative method and documentation technique.

Keywords

• Russian
• Soviet
• Altay
• Khakas
• Tuva
• Yakut
• Nationalism
• Assimilation

ÇARLIK VE SOVYET YÖNETİMİNİN SİBİRYA TÜRKLERİNİ RUSLAŞTIRMA POLİTİKALARININ MİLLİYETÇİLİĞE YANSIMASI

Öz

Tarih içerisinde birçok devlet kolonicilik faaliyetleri yürütmüştür. Kolonicilik faaliyetleri içerisinde karadan kolonicilik faaliyeti yürüten tek millet Ruslardır. Ruslar kolonicilik faaliyetlerine XII. yüzyılda kürk ticareti için başlamış ancak Moğol istilası ile belirli süre ara vermek zorunda kalmışlardır. IV. İvan dönemi içerisinde Kazan Hanlığı ve Astarhan Hanlığının düşmesi ile yeniden Sibirya içlerine ilerleme fırsatı bulmuşlardır. Sibirya içerisindeki tek engel olan Sibir Hanlığın işgali sonrası Pasifik Okyanusuna kadar ilerleme sonucunda Altay, Hakas, Yakut ve Tuva topluluklarının bulunduğu bölgeleri kolonileştirmişlerdir. Bu Türk topluluklarının tarihsel süreç içerisinde Çarlık ve Sovyet hakimiyeti altında karmaşık ve kültürel deneyimler yaşadıkları tarihsel süreç içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. İki farklı dönem içerisindeki asimilasyon politikalarının etkileri ve milliyetçilik hareketlerinin gelişimini nasıl etkilediği önemlidir. Bu çalışmada iki dönem içerisindeki süreç değerlendirilmiş ve aktarılmıştır. Bu çalışma nitel yöntem ile dokümantasyon tekniği ile ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Rus
• Sovyet
• Altay
• Hakas
• Tuva
• Yakut
• Milliyetçilik.

Kaynakça

1. ALATALU, T., “Tuva. A State Reawakens”, Soviet Studies, C. 44, S. 5,1992, ss. 881–895.
2. Altay Cumhuriyeti, “Bölge Hakkında”, erişim tarihi: 12.10.2024, https://www.altai-republic.ru/.
3. ARIKOĞLU, E., “Tuva Cumhuriyeti”, Türkler Ansiklopedisi, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, C. 20, ss. 296–306. ARSLANTÜRK, H., Rusya’nın Altay Dini Misyonu (1830 – 1917), Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ordu, 2023.
4. BREMMER, I., Taras R. (Ed), New States, New Politics Building the Post – Soviet Nations, Cambridge University Press, Cambridge 1997.
5. BUTANAYEV, V., Administration Of Khakassia In The 19th–20th Centuries, Himalayan and Central Asian Studies , C. 13, S. 2-3, 2009, ss. 107- 110.
6. DELİÖMEROĞLU, Yakup, “Hakaslar ve Tarihleri”, Bilig, S. 3, 1996, ss. 53-59.
7. DİLEK, İ., “Devrimci Dönüşümler ve Stalinizm Politik Sitemlerinin Kuruluş Yıllarında Rus Ulusal Bölgesi 1917 – 1939 (Oyrotya Örneği Üzerine – Goryo – Altay)”, Türk Dili ve Edebiyat Dergisi, S.51, 2021, ss. 383-392.
8. EWIG, T. E., “The Forgotten Frontier: South Siberia (Tuva) In Chinese And Russian History 1600 – 1920”, Central Asiatic Journal , C.25, S. 3/4, 1981, ss. 174-212.

9. FERRO, M., Fetihlerden Bağımsızlık Hareketlerini Sömürgecilik Tarihi 13. Yüzyıl – 20. Yüzyıl, çev. Muna Cedden, İmge Kitabevi, Ankara, 2002.
10. FORSYTH, J., A History of the Peoples of Siberia: Russian’s North Asian Colony 1581- 1990, Cambridge University Press, Cambridge 1992.
11. GREENFELD, L., Milliyetçilik Bir Kısa Tarih, Alfa Basım Yayım, İstanbul 2021.
12. HABLEMİTOĞLU, N., Sovyet Rusya’da Devlet Terörü, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, Ankara 1974.
13. HAYİT, B., Türk Dünyasında Rus Emperyalizminin İzleri, Sabah Kültür Yayınları, İstanbul 1978.
14. HOSKING, G., Rusya ve Ruslar Erken Dönemden 21. Yüzyıla, çev. Kezban Acar, İletişim Yayınları, İstanbul 2001.
15. HUGHES, J. H., Stalin, Siberia And The Crisis Of The New Economik Policy, Cambridge, University Press, Cambridge 1991.
16. KAFESOĞLU, İ., Türk Milli Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1994.
17. KEMALOĞLU, İ., Alan, H., Avrasya’nın Sekiz Asrı Çingizoğulları, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2017.
18. KILAVUZ, İ. T., Rus Milliyetçiliği, Doğa Yayınları, İstanbul 2021.
19. KOLARZ, W., The Peoples Of The Soviet Far East, Frederick A. Praeger, New York 1954.
20. KUMAR, K., İmparatorluk Tasavvurları – Beş Emperyal Devlet Dünyayı Nasıl Şekillendirdi?, çev. Ö. Çağatay Balkaya, Doğu Batı Yayınları, Ankara 2024.
21. KURAT, A. N., Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1987.
22. KURBAN, V. K., Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Tarihi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2020.
23. KÜÇÜK, N. E, “Kolıvano – Voskresensk (Altay) Maden Bölgesi’nin Yerel Yönetimi (1760 – 1864)”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C.11, S.1, 2024, ss. 1-17. KÜÇÜK, N. E., Altay Bölgesi’nde Rus İdari Yapılanması, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmış Doktora Tezi), İstanbul, 2024.
24. LURAGHI, R., Sömürgecilik Tarihi, çev. Halim İnal, E Yayınları, İstanbul 1975.
25. MOGUSH, M., “The annexation of Tannu – Tuva and the formation of the Tuva ASSR”, Central Asia Survey, C.12, S.1, 1993, s. 47-52.
26. NAUMOV, I. V., The History of Siberia, Routlaedge, Oxford 2006.
27. PEREIRA, N.G.O, White Siberia The Polities of Civil War, McGill-Queen's University Press, London 1996.
28. POTAPOV, L. P., LEVİN M. G. (Ed.), The Peoples of Siberia, Chicago, London, The University of Chicago Press 1964.
29. SARALI, N., “Başkurdistan, Altay ve Hakas Özerk Cumhuriyetleri”, Uluslararası Gelişim Akademi Dergisi, C.1, S.1, 2022, ss. 53–61.
30. KÜÇÜK, Z., Rus Kaynaklarına Göre Stroganov Ailesi ve Sibirya’da Rus Hakimiyeti, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmış Doktora Tezi), Ordu, 2020.
31. SHABAD, T., “Political – Administrative Divisions of the U.S.S.R. 1945”, Geographical Review, C. 36, S.2, 1946, ss. 303–311.
32. Sibir Hanlığı Kronikleri I : Yesipov Kroniği (çev. Fatih Ünal, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Zafer Sever, Harun Arslantürk), Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2020.
33. Sibir Hanlığı Kronikleri II: Stroganov Kroniği (çev. Fatih Ünal, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Zafer Sever, Harun Arslantürk), Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2020.
34. SOMUNCUOĞLU, A., “Altay Cumhuriyeti”, Türkler Ansiklopedisi, C. 20, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, ss. 244 – 257.
35. SOMUNCUOĞLU, A., “Hakas Türkleri”, Türkler Ansiklopedisi, C. 20, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, ss. 332–340.
36. SOMUNCUOĞLU, A., “Saha Cumhuriyeti”, Türkler Ansiklopedisi, C. 20, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, ss. 203 – 227.
37. SOMUNCUOĞLU, A., “Tuva (Tıva) Cumhuriyeti”, Türkler Ansiklopedisi, C. 20, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, s. 275 – 295.
38. TEMİR, E., Yaldız, F., “Büyük Terör Döneminde Hakas Türkü Aydınlara Uygulanan Zulüm ve Bölgesel Sovyet Gazetelerinin Rolü”, Türkiyat Mecmuası Journal of Turkology , C. 29, S.1, 2019, ss. 163–178.
39. TOMILOV, N.A., Batı Sibirya Türkleri, çev. D. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul 2013.
40. TOPSAKAL, İ., Sibirya Tarihi, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2020.
41. Türklerin Tarihi, Ed. Kürşat Yıldırım, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2021.
42. Tuva Cumhuriyeti Resmî Sitesi” “Cumhuriyet Hakkında”, erişim tarihi: 08.11,2024, http://rtyva.ru/.
43. WIRZENRATH, C., Cossacks and the Russian Empire 1598 – 1725, Manipulation, rebellion adn expansion into Siberia, Routledge, New York 2007.