Kıbrıs Türk Ağızlarında Geri Ödünçleme Örnekleri

Öz

Türkçe ile Rumca arasında dil etkileşimi, Karadeniz’in kuzeyinde başlar, Balkanlarda ilerleme kaydeder ve Anadolu’da Osmanlı Yönetimi ile yükselişe geçer. Türkçenin Rumca ile etkileşimi, eski devirler ve Bizans devrinde yaşanan kısmî süreç dışında, ağırlıklı 11. yüzyıldan sonra Anadolu sahasında hızlanır ve 20. yüzyılın başlarına kadar devam eder. Kıbrıs adası özelinde ise, 1571 öncesi Ada’daki Türk ve Türkçe varlığıyla başlayan süreç, 16. yüzyıldan sonra ivmelenir. Rumcadan Türkçeye, Türkçeden Rumcaya söz alışverişi de aynı oranda hareketlenir. Türkçedeki Rumca unsurlar, Rumcadaki Türkçe unsurlar araştırmacılar tarafından belli ölçülerde çalışılmıştır. Dil çalışmalarında alıntı, verinti, ödünçleme, gezgin kelime vb. adlandırmalarla durumun tespitine yönelen araştırmalar mevcuttur. Ancak etkileşimin tek yönlü olmadığı ödünçlemelerin aslına rücu ettiği örnekler de söz konusudur. Ada’da Türkçe ile Rumca arasında geri/yeniden ödünçleme durumu üzerine müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada “Kıbrıs Türk ağızları üzerine hazırlanan etimoloji sözlüklerinde ve akademik çalışmalarda geri/yeniden ödünçleme meselesi özelinde bir bakış açısıyla hangi kelimeler tespit edilmiştir?” ve “Ada’da Türkçeden Rumcaya ödünçlendikten sonra Kıbrıs Türk ağızlarında geri/yeniden ödünçleme durumu ne ölçüdedir?” sorularına yanıt aranmıştır. Bu bakış açısıyla “Kıbrıs Türkçesinin Etimolojik Sözlüğü” adlı eser ele alınmış ve Rumcadan Kıbrıs Türk ağızlarında toplamda 21 geri ödünçleme örneği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ödünç Kelime
• Geri Ödünçleme
• Kıbrıs Türk Ağızları.

Examples of Reborrowıng in Cyprus Turkish Dialects

Abstract

Linguistic interaction between Turkish and Greek begins in the northern Black Sea region, progresses in the Balkans, and rises under Ottoman rule in Anatolia. The interaction between Turkish and Greek, apart from partial processes in ancient and Byzantine times, accelerates mainly after the 11th century in Anatolia and continues until the early 20th century. Specifically in Cyprus, the process that began with the presence of Turks and Turkish on the island before 1571 gained momentum after the 16th century. The exchange of words from Greek to Turkish and from Turkish to Greek also increased at the same rate. Greek elements in Turkish and Turkish elements in Greek have been studied by researchers to a certain extent. There are studies in linguistics that seek to identify the situation using terms such as borrowing, influence, loanwords, and traveling words. However, there are also examples where the interaction is not one-sided and the loanwords revert to their original form. There is no independent study on the situation of back/re-borrowing between Turkish and Greek on the island. Which words have been identified with a specific perspective on the issue of back/re-borrowing in etymological dictionaries and academic studies prepared on Cyprus Turkish dialects? To what extent does back/re-borrowing occur in Cyprus Turkish dialects after borrowing from Turkish to Greek on the island? Our study seeks answers to these questions. From this perspective, the work entitled “The Etymological Dictionary of Turkish Cyprus” was examined, and a total of 21 examples of back-borrowing from Greek into Cyprus Turkish dialects were identified.

Keywords

• Loanword
• Back Borrowing
• Cyprus Turkish Dialects.

Kaynakça

1. ÇAĞBAYIR, Yaşar, Orhun Yazıtlarından Günümüze Türkiye Türkçesinin Söz Varlığı Ötüken Türkçe Sözlük, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2007.
2. GÖKÇEOĞLU, Mustafa, Kıbrıs Türk Ağızları Sözlüğü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2008.
3. GÜLENSOY, Tuncer, Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara 2011.
4. KABATAŞ, Orhan, Kıbrıs Türkçesinin Etimolojik Sözlüğü, Işık Kitabevi, Lefkoşa 2009.
5. KARAAĞAÇ, Günay, Türkçe Verintiler Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara 2009.
6. Kıbrıs’ta Osmanlı Öncesi Türkler Sempozyumu, Editör: Zeki Akçam, Hiperyayın, İstanbul 2020.
7. Kıbrıs’ın Asyalı Geçmişi, Editörler: Gökçe Yükselen Peler ve Zeki Akçam, Hiperyayın, İstanbul 2023.
8. ÖZTÜRK, Rıdvan, “Kıbrıs Rumcasındaki Türkçe ve Türkçe Yolu ile Girmiş Alıntı Kelimeler”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (18), 2005, ss. 89-113.

9. TIETZE, Andreas, Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati, C. II, TÜBA Yayınları, Ankara 2016.
10. Türkçe Sözlük, TDK Yayınları, Ankara 2011.
11. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, C. XI, TDK Yayınları, Ankara 1993.
12. Uluslararası Antik Çağ’dan Fethe Kıbrıs’ta Türkler Sempozyumu, Editör: Gökçe Yükselen Peler, Hiperyayın, İstanbul 2021.
13. ZÜLFİKAR, Hamza, Türkçe Ses Yansımalı Kelimeler, TDK Yayınları, Ankara 1995.