Tarih Boyunca Doğu ve Batı Dünyasında Fil Arabaları
Öz
Makale, ilk çağlardan günümüze fil arabası kullanımını tarihsel bir bütünlük içerisinde ana hatlarıyla tanıtmayı amaçlamaktadır. Bu taşıtların kullanımına dair kültürel mirasın tespiti, tanıtılması ve böylece yeni çalışmalara zemin hazırlanması bu çalışmanın temel amacıdır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla daha önce bu konuda ne Türkçe ne de diğer dillerde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Tarihî kayıtlardan anlaşıldığı kadarıyla Roma İmparatorluğu ve Helenistik devletlerden başlamak üzere günümüze kadar geçen sürede bu taşıtlar hem Batıda hem de Doğuda özellikle zafer alayları, bayram kutlamaları ve dinî merasimlerde kullanılmışlardır. Roma imparatorları ve Helenistik krallıklar tarafından askerî güç, ihtişam ve görkemi yansıtmak amacıyla zafer kutlamaları ve geçit törenlerinde dört veya iki fil tarafından çekilen arabalara binilmiştir. Fillerin çektiği bir arabaya çok büyük saygı duyulurdu, hatta Hindistan ve İran’da bu sadece kralların hakkıydı. Roma imparatorlarının ve soylularının tanrılaştırma törenleri fil arabaları üzerinde gerçekleştirilirdi. Hindistan’da Miladi III. yüzyıl ve öncesi gibi erken tarihlerden itibaren basit fil arabaları kullanılmaya başlandı. Bu taşıtlar, Doğuda; Güney Asya ülkeleri ve Çin’de özellikle hükümdarlar tarafından dinî ayinler, bayram günleri, düğünler ve uzun teftiş gezilerinde kullanılmıştır. Hindistan’da İngiliz hakimiyeti zamanında eyaletlerin yönetimini üstlenen racaların kendilerine ait fil arabaları vardı: Çok fazla yolcu kapasitesine sahiptiler, bazılarının seyir terası vardı, tek katlı veya iki katlı olanları bulunmaktaydı. Hanedan kadın ve çocuklarına mahsus küçük pencereli türleri de mevcuttu. Fil arabaları, tarih boyunca devasa boyutları, ince işçilikleri ve muhteşem tefrişatları ile sahiplerinin ihtişamlarını ve güçlerini bütün açıklığıyla sergileyen konforlu taşıtlar olarak hizmet ettiler. Çok sayıda soylunun konforlu bir şekilde seyahat etmesine olanak sağladılar. Bu çalışmada en erken devirlerden günümüze kadar Doğu ve Batı dünyasından fil arabası örnekleri, arkeolojik ve görsel kanıtlara dayanılarak sunulmuştur. Yazılı kaynaklarla konu daha anlaşılır bir hâle getirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Proje Numarası
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- “An Indian Wedding Party”, Popular Science Monthly, Volume 88 (January-June 1916), Modern Publishing Company, New York, s. 51.
- BAYUR, Y. Hikmet, Hindistan Tarihi, C. II, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1987.
- CHASE, Kenneth, 1700’e Kadar Ateşli Silahlar Tarihi, çev. Füsun Tayanç, Tunç Tayanç, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstabul 2008.
- ÇINAR, Özel Teraman, “Antik Dönemde ‘Öteki Dünya’, ‘Apotheosis’ ve ‘Consecratio’ Kavramları”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 135 (2010), ss. 85-100.
- DALLAPİCCOLA, A.L., Hint Mitleri, çev. Bilgesu Savcı, Phoenix Yayınevi, Ankara 2013.
- DOĞAN, Ezgigül, “Caesar Galerius ve Satala Savaşı: Nisibis Anlaşması (299)”, Diyalektolog Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 34 (Yaz 2024), ss. 29-44. doi: http://dx.doi.org/10.29228/diyalektolog.75938
- ELVİN, Mark, The Retreat of the Elephants: An Environmental History of China, Yale University Press, New Haven and London 2004.
- FELICICI, İleenrico, “Il Rilievo Torlonia Manifesto libertino del commercio marittimo”, L'archeologo subacqueo. Semestrale di archeologia subacquea e navale, 70, n.s. 2 (2019), ss. 2-18. doi: https://doi.org/10.4475/910
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yeniçağ Tarihi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Umut Kansoy
*
0000-0003-0031-4600
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
17 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
3 Şubat 2026
Kabul Tarihi
25 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 1