KUTADGU BİLİG’DE YAZ-/YAZIL- FİİLLERİ
Öz
Kutadgu Bilig, İslami Türk Edebiyatının ilk eseridir. Eserin ait olduğu dil devresi, fonetik, morfolojik, sentaktik ve semantik açılardan kendisinden önceki devirden belli bir oranda ayrılmaktadır. Ancak dil bir bütündür. Özellikle kelimeler üzerinde semantik bakımdan yapılan incelemelerde, “anlam”ın dil devreleri arasında ne şekilde değiştiği, dönüştüğü yahut sabit kaldığı anlaşılmaktadır. Bu makalenin konusu Kutadgu Bilig’de tespit edilen eş sesli iki ayrı yaz- fiili ile Divânu Lügati’t-Türk’ten itibaren tespit edilen üçüncü bir yaz- fiilinin anlamlarının tarihî ve günümüzde kullanılan belli başlı çağdaş lehçelerde ne şekilde anlamlandırıldığının tespitine dayanmaktadır. Bu bağlamda Kutadgu Bilig’de yaz- ve yazıl- fiillerinin geçtiği beyitler tespit edilmiş, beyitlerdeki anlamlandırma bağlamdan yola çıkılarak değerlendirilmiştir. Tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde bu iki fiilin anlamları incelenerek bir karşılaştırma yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kutadgu Bilig , yaz- , yazıl- , tarihi ve çağdaş Türk lehçeleri.
Kaynakça
- Akdoğan, Yaşar (1999). Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine Büyük Sözlük. İstanbul: Beşir Kitabevi.
- Arat, Reşid Rahmeti (2005). Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- _______ (2006). Atebetü’l-Hakayık. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Ata, Aysu (2004). Turkce İlk Kur’an Tercumesi (Rylands Nushası). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- _______ (1997). Rabguzî-Ḳıṣaṣü’l-Enbiyā (Peygamber Kıssaları). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Atalay, Besim (1999). Divânu Lûgat-it-Türk Dizini. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Caferoğlu, Ahmet (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Cin, Ali (2004). “Ali-Kıssa-i Yūsuf, İnceleme-Metin-Dizin”. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi.
- Clauson, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. Oxford: At the Clarendon Press.
- Ercilasun, A. Bican; Alaeddin Mehmedoğlu Aliyev; Almas Şayhulov; Erden Zadualı Kajıbek; Kadirali Konkobay Uulu; Berdak Yusuf; Cebbarmehmed Göklenov; Valeriy Uyguroğlu Mahpir;Ali Çeçenov (1991). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.