ARTVİN’İN YUSUFELİ İLÇESİ AĞZINDA ÇEKİM EKLERİNİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ
Öz
Yusufeli, Karadeniz Bölgesi’nin Doğu Karadeniz Bölümü sınırları içerisinde yer almaktadır. İdari bakımdan Artvin ili yönetim sınırları içerisinde bulunan Yusufeli, Çoruh Nehri Havzası'nın, Orta Çoruh kesiminde kurulmuş olup kuzeyden Altıparmak Dağları, güneyden ise Mescit Dağları’nın doğu uzantılarıyla sınırlandırılmıştır. İlçe ağız özellikleri bakımından kuzeydoğu grubu ve doğu grubu ağızları arasında bir geçiş noktasıdır. Ayrıca Kıpçak Türkçesinin izlerini taşıyan tarihî bir geçmişe de sahiptir (Uyğur 2010; Uyğur 2017). Bu sebeple ağız araştırmaları için özel bir yere sahiptir.
Bu çalışmada Yusufeli araştırma bölgesindeki çekim ekleri ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Yusufeli ağzında kullanılan çekim eklerinin hem fonetik bakımdan hem de işlev bakımından standart Türkiye Türkçesi ile ne gibi benzerlik ve farklılıkları olduğu örnekler üzerinden ortaya konulmuştur. Ayrıca bu değişmelerin sebepleri üzerinde durulmuştur.
Yusufeli ilçe merkezi ve on sekiz köyden derleme yöntemiyle çeşitli dil malzemeleri toplanmıştır. Derlenen metinlerden çekim ekleri belirlenmiş ve çekim eklerinin ses ve şekil özellikleri ortaya konulmuştur. Çekim eklerinin köylere göre ses farklılıkları belirlenerek bu farklılıklara göre haritalar oluşturulmuştur. Bu haritalarda ilçenin köylere göre ağız farklılıkları belirtilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Dialects, inflectional suffixes, Yusufeli, dialect atlas, phonetics
Kaynakça
- Acar, Turgut (1972),Artvin ve Yöresi Ağızları, Atatürk Üniversitesi, Doktora Tezi.
- Aksan, Doğan (2015),Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. II. Cilt, Ankara: TDK Yayınları.
- Banguoğlu, Tahsin (2015),Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.
- Bulak, Şahap (2017),“Türkçede Gereklilik İfadesinin Kip Hüviyeti Kazanmadan Önceki Gelişim Süreci”,Ekev Akademi Dergisi, Yıl: 21 Sayı: 72 (Güz 2017): 337-355
- Buran, Ahmet (1996),Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, Ankara: TDK Yayınları, 1996.
- Daşdemir, Muharrem (2008),“Anadolu Ağızlarında Çekimli Yapılarda Ortaya Çıkan /+(E)n/ Eki ve Buna Bağlı Ses Değişmeleri”,A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 36 Erzurum, 1-16.
- Daşdemir, Muharrem (2015),Oklama Yöntemiyle Türkçenin Yapısal İşlevsel Söz Dizimi, Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
- Ercilasun, Ahmet Bican (2015),Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları.
- Ercilasun, Ahmet Bican (2002),Kars İli Ağızları -Ses Bilgisi-, Ankara: TDK Yayınları. Kartallıoğlu, Yavuz (2007), Türkiye Türkçesi. Türk Lehçeleri Grameri. (Ed. Ahmet Bican Ercilasun). Ankara: Akçağ Yayınları.
- Ergin, Muharrem (2009),Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Basım Yayım.