HADÎKATÜ'Ş-ŞÜHEDÂ VE PEND-NÂME’DE TAMEŞVARLI ELHÂC İBRÂHÎM NA'ÎMÜDDÎN

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 1, 1 - 19, 29.06.2025

Hasan Ali Esir

Öz

Biyografi, diğer bir ifade ile öz geçmiş, bir sanat, bilim, meslek dalında tanınmış kişilerin hayatlarının anlatıldığı yazılardır. Klasik Türk edebiyatında biyografi türü başlangıçta tezkireler çerçevesinde gelişme göstermiştir. Bibliyografya (bibliyografi) ise kitapları konu edinen bilim dalı olup bir konu üzerindeki yayınların tamamı, bir ilmî araştırmada faydalanılan eserlerin listesi, kaynakça demektir. Klasik Türk edebiyatının biyografi ve bibliyografi kaynakları şuarâ tezkireleri, Şakâyıku’n-Nu’mâniyye ve zeyilleri, Osmanlı tarihleri, devlet erkânını tanıtan biyografiler, hattat biyografileri, dinî ve tasavvufi şahsiyetleri anlatan kaynaklar şeklinde çeşitlenir. Münşeâtlar, sözlükler, seyahatnameler, belagat kitapları, şehr-engîzler ve sûr-nâmeler de önemli kaynaklardır. Otobiyografi ise bir kişinin kendi hayat hikâyesi üzerine yazdığı yazı veya eserdir, buna tercümeihâl de denir. Bazen kaynaklarda olmayan biyografik ve otobiyografik bilgiler yazarın kendi eserinde bulunabilmektedir. Bunlardan biri de Tameşvarlı Elhâc İbrâhîm Na'îmüddîn’in adına Hadîkatü’ş-Şühedâ dediği Osmanlı tarihidir. Elhâc İbrâhîm Na'îmüddîn bu eserinde kendi hayat hikâyesinin ilk kırk dokuz yılını anlatmıştır. Biz Na'îmüddîn’le ilgili bilgileri buradan öğreniyoruz. Çalışmada bu konu incelenmeye çalışılmıştır. Tamamlayıcı olması bakımından yazarın diğer eseri Pend-nâme’deki otobiyografisi de konuya dâhil edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk Edebiyatı , biyografi , bibliyografi , otobiyografi

Kaynakça

• Albayrak, N. (1996). Gevherî. C 14. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Altun, M. (2017). İbrâhim ibn-i Bâlî’nin Hikmet-nâme’si (1b-149a). 24 Nisan 2025 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56530,ibrahim-ibn-i-bali-hikmet-name-ipdf.pdf?0 adresinden erişildi.
• Babinger, F. (1992). Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri. (Prof. Dr. C. Üçok, Çev.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Elhâc İbrâhîm Na’îmüddîn. (1176, M 1762). Hadîkatü’ş-Şühedâ. El Yazması, Millet Kütüphanesi. A. Emirî Efendi Tarih No. 273. 1b-225a.
• Esir, H. A. (2006). Münşeât-ı Lâmiî (Lâmiî Çelebinin mektupları): Inceleme - metin - indeks - sözlük. Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü Rize Fen-Edebiyat Fakültesi (1. baskı.). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Esir, H. A. (2011). Lami’î Çelebi’nin Münşeât’ında Müellifin Kendisi ve Bursa ile ilgili Verdiği Bazı Bilgiler (Bursalı Lamii Çelebi ve Dönemi). B. Kemikli ve S. Eroğlu (Ed.), (ss. 281-310). Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
• Esir, H. A. (2013a). Lâmiî Çelebi Münşeât’ının Giriş Bölümünde Lâmiî Çelebi ile İlgili Bilgiler. Turkish Studies—International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, (Volume 8 Issue 13), 103-111.
• Esir, H. A. (2013b). Lâmiî Çelebi Münşeât’ının Mektuplar Bölümünde Lâmiî Çelebi’nin Eserleri ile İlgili Bilgiler. Ahmet Atillâ Şentürk Armağanı içinde (ss. 273-284). İstanbul: Akademik Kitaplar.
• Esir, H. A. (2013c). XVIII. Yüzyıl Şairlerinden Tameşvarlı Elhâc İbrâhîm Naîmüddîn ve Pend-nâmesi: Mu’ammâ-yı Na’îmü’d-dîn. Rize: Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Yayınları.
• Esir, H. A. (2021). 1467’de Muhammed Adlı Bir Müellifin Yazdığı Manzum Sîret’te Müellifin Kim Olduğu Meselesi. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı—Belleten, (72), 133-158.
• Esir, H. A. (t.y.-a). Lâmi’î Çelebi-Ferhâd ile Şîrîn. 24 Nisan 2025 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-195825/lamii-celebi-ferhad-ile-sirin.html adresinden erişildi.
• Esir, H. A. (t.y.-b). Ahmed Hamdi, Rizeli. 23 Nisan 2025 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmed-hamdi-rizeli adresinden erişildi.
• Karataş, M. ve Yaşar, M. A. (2019). Tımışvârî İbrahim Naimeddin Efendi Hadîkatü’ş-Şühedâi’s-Serhad. Ankara : Türk Tarih Kurumu.
• Kesik, B. (t.y.). Hâtif, Eğerci-zâde/Semerci-zâde/Sarrâc-zâde Hasan Hâtif Efendi. 17 Nisan 2025 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hatif-egercizade-semercizade-sarraczade adresinden erişildi.
• Köprülü, M. F. (2004). Saz Şairleri (C. I-V). Ankara: Akçağ Yayınları.
• Muhammed. (939). Siret en-Nebî. El Yazması. İBB Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet Yazmaları. MC_Yz_O_0053. http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php adresinden erişildi.
• Nu’aymî, H. (t.y.). Pendnâme.https://portal.yek.gov.tr/works/advancedsearch/full.
• Özcan, A. (2020). Osmanlıda Tarih Yazımı ve Kaynak Türleri. (N. Sevinç, Ed.) (1. Baskı.). İstanbul: Kronik Kitap.
• Öztürk, N. ve Yıldız, M. (2013). Osmanlı Tarihçileri-Ahmedî’den Ahmed Refik’e-. (O. Sevim, Ed.). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• Uzunçarşılı, Ord. Prof. Dr. İ. H. (1995). Osmanlı Tarihi (IV. Cilt 1. Kısım) (5. Baskı.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.