THE IDENTITY OF LOVE IN EARLY OTTOMAN POETRY

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 84 - 101, 29.12.2025

Vildan Coşkun

Öz

Bu makale, 14. yüzyıldan 16. yüzyılın sonlarına kadar uzanan erken Osmanlı şiirinde aşkın merkezi rolünü ve kimliğini incelemektedir. Bu dönemde aşk, yalnızca romantik ya da duygusal bir deneyim olarak ele alınmamış; metafizik bir hakikat, bir bilgi kaynağı ve bir varoluş biçimi olarak değerlendirilmiştir. Şairler, âşık ya da maşukun duygusal hâllerine odaklanmaktan ziyade, aşkı dönüştürücü güce sahip, bağımsız ve evrensel bir olgu olarak tasavvur etmişlerdir. Çalışma, farklı sosyal ve entelektüel arka planlara sahip şairlerin divanlarından seçilmiş beyitleri analiz etmektedir. Yunus Emre’nin tasavvufi yaklaşımı, Mihrî’nin kadın bakış açısı, Avnî ve Adlî’nin sultan sesi, Fuzûlî’nin yoğun duygusallığı ve Bâkî’nin zarif dili gibi örnekler aracılığıyla, aşkın bu metinlerde nasıl kavramsallaştırıldığı ortaya konulmaktadır. Bu örnekler, aşkın sadece bireysel bir deneyim olarak değil, aynı zamanda tasavvufi metafizik ve sudûr (sudur) nazariyesine dayanan kozmik ve ruhani bir gerçeklik olarak da anlaşıldığını göstermektedir. Her ne kadar 17. yüzyılda daha duygusal ve dünyevî bir aşk anlayışına doğru bir yönelim gözlemlense de, erken Osmanlı şiiri aşkı ilahî hakikate ulaşmanın kutsal bir yolu, şiirin ve insan varoluşunun özü olarak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Şiiri , Gazel , 14-16. yüzyıl , Aşk , Mahiyet , Özellikler.

Kaynakça

• Aclûnî, İsmail b. Muhammed. Keşfü’l-Hafâ ve Müzîlü’l-İlbâs, (Haz: Yûsuf b. Muhammed el-Hac Ahmed), vol. 2, Dimeşk: Mektebetü’l-İlmi’l-Hadîs, 2001.
• Adlî Divan. Edited by Yavuz Bayram. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215522/adli-divani.html (Accessed February 2, 2022).
• Ahmedî Divan. Edited by Yaşar Akdoğan. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, n.d. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78357/ahmedi-divani.html (Accessed April 18, 2023).
• Akyüz, Kenan vd, Fuzûlî Divanı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1958.
• Alıcı, Lütfi. “The Rules of Love in Classical Turkish Poetry.” Journal of Turkish Culture Studies 19 (2008): 119–142. Alptekin Sarıoğlu, Leyla. “Çerâğı Görmeden Pervâne Olmak”: Klasik Türk Şiirinde “Kulaktan Âşıklık.”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 52 (2024): 193-224.
• Alshaer, Atef. Love and Poetry in the Middle East: Love and Literature from Antiquity to the Present. Great Britain: I.B. Tauris, 2022.
• Andrews, Walter G. Poetry’s Voice, Society’s Song Ottoman Lyric Poetry, Seattle and London: University of Washington Press, 1985.
• “Aşk (Love).” Turkish Language Association (TDK). https://sozluk.gov.tr. (Accessed February 15, 2022). Bâkî Divan. Edited by Sabahattin Küçük. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, n.d. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78361/baki-divani.html (Accessed April 18, 2023).
• Biltekin, Halit, ed. Şeyhî Divan. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, 2018. (Accessed April 17, 2023).
• Bozkurt, Kenan. The Conception of Beauty in Fuzûlî. Edited by Şahin Şimşek. Ankara: Son Çağ, 2022.
• Ekici, Hasan. “Similes about Love in Nev’î’s Divan.” Journal of Ottoman Studies 1 (2017): 21–36.
• Eşrefoğlu Rûmî. Divan-ı İlâhiyât. Edited by Mustafa Tatcı. Ankara: Presidency of Religious Affairs Publications, 2014.
• Ergin, Muharrem, ed. Kadı Burhaneddin Divan. Istanbul: Istanbul University Faculty of Literature Publications, 1980.
• Fuzûlî Divan. Edited by Abdülhakim Kılınç. Istanbul: Turkish Manuscripts Institution, 2021.
• Gazâlî, Ahmed. Sevânihu’l-Uşşâk (States of the Lovers). Translated by Turan Koç and Mehmet Çetinkaya. Istanbul: Hece, 2008.
• Gürer, Betül. “Divan-i Hikmet of Ahmed Yesevî and Divine Love in Sufi Thought.” Bilig 80 (2017): 17–41.
• Karamanlı Aynî Divan. Edited by Ahmet Mermer. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, 2020. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-275960/karamanli-ayni-divani.html (Accessed April 17, 2023).
• Kara, Mustafa. Eşrefoğlu Rûmî. Ankara: Turkish Religious Foundation Publications, 1995.
• Kaplan, Mahmut. “The Ascension of the Heart in Eşrefoğlu Rûmî: The Name is Love.” Turkish Studies 13 (2013): 113–137. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8278
• Keleş, Reyhan. Quranic and Hadith Quotations in Divan Poetry. Istanbul: Kitabevi, 2021.
• Koçin, Abdülhakim. “Approaches of Poets to Love in Divan Poetry.” Kastamonu Education Journal 11, no. 2 (2003): 395–422.
• Mihrî Hatun Divan. Edited by Mehmet Arslan. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-208575/mihri-hatun-divani.html (Accessed May 17, 2022).
• Murâdî Divan. Edited by H. Ahmet Kırkkılıç. Istanbul: Manuscripts Institution Publications, 2015.
• Nacar, Ayşe. Love in Divan Literature: Poems with the Redif “Aşk” and Their Commentaries. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam University, 2011.
• Nesîmî Divan. Edited by Hüseyin Ayan. Ankara: Akçağ Publications, 1990.
• Pürcevâdî, Nasrullah. Breath of Life – The Metaphysical Dimensions of Classical Persian Poetry. Istanbul: İnsan Publications, 2020.
• Redhouse, James W. A Turkish and English Lexicon, Beirot: Librairie du Liban.
• Serdaroğlu, Vildan. “When Literature and Architecture Meet: Architectural Images of the Beloved and the Lover in Sixteenth-Century Ottoman Poetry.” Muqarnas 23 (2006): 273–287.
• Şentürk, Ahmet Atilla. Ottoman Poetry Guide. Istanbul: OSEDAM, 2017.
• Şeyhî Divan. Edited by Halit Biltekin. Ankara: Ministry of Culture and Tourism, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215511/seyhi-divani.html (Accessed May 17, 2022).
• Tarlan, Ali Nihat. Ahmet Paşa Divan. Ankara: Akçağ Publications, 1992.
• Tarlan, Ali Nihat. Zâtî Divan. Vols. 1–2. Istanbul: Istanbul University Faculty of Literature Publications, 1970.
• Timurtaş, Faruk Kadri, ed. Mevlid (Vesîlet’ün-Necât). Istanbul: Ministry of National Education Publications, 1990.
• Uludağ, Süleyman. “Love.” Encyclopedia of Islam by Turkish Religious Foundation (TDVİA). https://islamansiklopedisi.org.tr. (Accessed on February 17, 2023).
• Yıldırım, Ali. “Reflections of the Hadith-i Qudsi ‘If You Had Not Existed, the Heavens Would Not Have Been Created’ in Classical Poetry.” Journal of Old Turkish Literature Studies 1 (2018): 154–168.
• Yunus Emre Divan. Edited by Mustafa Tatcı. Ankara: Akçağ Publications, 1998.
• Yusuf Has Hacib. Kutadgu Bilig. Prepared by Muzaffer Tunçel. https://elkitab.org. (Accessed on November 14, 2023).