ŞİİRLE SAVUNULAN VATAN: ADAKALE

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2 , 132 - 150 , 29.12.2025

Necip Fazıl Duru

https://izlik.org/JA33KZ53MC

Öz

Osmanlı Devleti tarafından elde ediliş tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber, 1521 yılında Belgrad’ın fethinden sonra, Feth-i İslam ve Orsova kaleleriyle birlikte tamamen Osmanlı kontrolü altına girdiğini söyleyebileceğimiz Adakale; geçmişte Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Romanya ve Sırbistan Krallıklarının düğüm noktasında yer alan bir adadır. Stratejik öneminden dolayı Osmanlılar, Avusturyalılar, Macarlar ve Sırplar arasında birçok defa el değiştirmiştir. Adanın tarihinin önemli bir kısmını kroniklerden ve arşiv belgelerinden takip etmek mümkündür. Bununla birlikte, Romanya ve Yugoslavya arasında kurulan Demirkapı Hidroelektrik Santrali gerekçe gösterilerek 1972’de sular altında bırakılana kadar yerli ve yabancı seyyahların, halkbilimcilerin eserleri ile şairlerin, hikâyeci ve romancıların eserlerinde Adakale’nin izlerini sürmek, ruhunu hissetmek imkânı daima mevcuttur. Bu çalışmada gezgin bir derviş olduğu tahmin edilen ve Meylî mahlasını kullanan Derviş Ali adlı şairin, Adakale’nin Nemçeliler (Avusturyalılar) tarafından H. 1214/M. 1799 senesinde muhasara edilişine dair, mesnevi nazım şekli ve aruz vezniyle söylediği; ilki 21, ikincisi 29 beyitten oluşan şiirler Latin alfabesine aktarılarak değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

Şiir , Gazânâme , Tuna , Adakale , Meylî

Kaynakça

• Acer, Z. (2011), Tuna’da Osmanlı Hakimiyetinin Zayıflaması ve Adakale (1804-1923), Ankara: Gazi Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Ağanoğlu, H. Y. (2015). Tuna Nehrinde Bir Yitik Vatan Adakale. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Ahmet Emin. (1915, 23 Kasım). Tuna’daki Türk adası. Tanin, 2492, 3.
• Albayrak, Ç. (2009), Ağazâde ‘Örfî Divânı (Transkripsiyonlu Metin Aktarımı), Edirne: Trakya Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Alptekin, C. (1988). Adakale. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 1: 340-341). İstanbul: TDV Yayınları.
• Akkuş, M. (2007). Edebi Türler ve Tarzlar (Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyası). Erzurum: Fenomen Yayınları.
• Andersen, H. C. (1871). A Poet’s Bazaar. New York: Hurd and Houghton.
• Atay, F. R. (1938). Tuna Kıyıları. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Beattie, W. (1844). The Danube. London: Virtue and Co.
• Canım, R. (2010). Divan Edebiyatında Türler. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Claridge, R. T. (1837). A Guide Along The Danube. London: F. C. Westley.
• Çetiner, Y. (1994). Şu Bizim Rumeli. İstanbul: Milliyet Yayınları.
• Darkot, B. (1993). Adakale. İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Basımevi.
• Demidov, A. (1853). Travels in Southern Russia and the Crimea. London: John Mitchell.
• Demirkazık, H. İ. (2009), 18. yy. Şairi Mustafa Fennî Divân (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin), İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Doğan, M. N. (1997). Lâle Devri Şairi Şeyhülislâm Es’ad ve Divânı. İstanbul: MEB Yayınları.
• Dursun, H. (2007). Tuna Güzellemesi. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
• Elmas, S. (1997), Rahmî (Kırımlı, Mustafa): Hayatı, Edebî Şahsiyeti, Eserleri Ve Divân’ının Tenkidli Metni, Edirne: Trakya Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Fidan, F. (2022). Nüzul Emini el-Hac Ahmed Ağa’nın Serveti Örneğinde 18. Yüzyıl İstanbul’unda Zengin Olmak. Selçuk Türkiyat, 54: 92-93.
• Fisk, G. (1848). A memorial…. New York: Robert Carter.
• Howitt, W. (1844). Wanderings of a Journeyman Tailor. London: Longman, Brown, Green and Longmans.
• Kaleli, N. (2019), Tarih-i Muhasara-i Niş ve Feth-i Adakale (1737) (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Karagöz, H. (2008), 1737-1739 Osmanlı-Avusturya Harbi: Belgrad’ın Geri Alınması, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Kılıçarslan, Y. (1993). Cebeci. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 7: 182-183). İstanbul: TDV Yayınları.
• Kırca, E., vd. (ty.). Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı Kaleleri. İstanbul: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
• Kızılgök, A. (1964), Musaffâ Mustafa Efendi’nin I. Mahmud Devri Vekayinâmesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yayımlanmamış Mezuniyet Tezi.
• Kiraz, F. (2023), 1787-1791 Osmanlı-Avusturya Savaşı’nda Adakale, Edirne: Trakya Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Kohl, J. G. (1843). Austria. London: Chapman and Hall.
• Levend, A. S. (1956). Gazavât-nâmeler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavât-nâmesi. Ankara: TTK Yayınları. Muallim Naci. (1987). Lugat-i Naci. İstanbul: Çağrı Yayınları.
• Mustafa Muhsin. (1912, 19 Temmuz). Adakale’de. Sebilü’r-Reşad, 8(22): 428-431.
• Mustafa Nuri Paşa. (1992). Netayic ül-vukuat (Kurumları ve örgütleriyle Osmanlı tarihi, C. 3-4) (N. Çağatay, Sad.). Ankara: TTK Yayınları.
• Okumuş, S. (2007), Amasyalı Nebzî ve Divânı, İstanbul: Kitap Cafe Serüven Yayınları.
• Önder, M. (1967). Romanya’da Sulara Gömülecek Olan Bir Türk Kasabası: Adakale. Türk Kültürü, 54: 427-433.
• Özcan, A. (1993). Çorbacı. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 8: 369-370). İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, A. (2009). Serdengeçti. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 36: 554-555). İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, A. (2009b). Serhad kulu. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 36: 560-561). İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, A. (2012). Turnacıbaşı. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 41: 428). İstanbul: TDV Yayınları.
• Özel, S. (2002). Tuna’da bir Türk adası ‘Adakale’. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 1: 227-249. Paget, J. (1839). Hungary and Transylvania (C. 2, ss. 126-131). London: John Murray.
• Pakalın, M. Z. (1993). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü (C. 1). İstanbul: MEB Yayınları.
• Pardoe, J. (1837). The City of the Sultan (C. 2). London: Henry Colburn.
• Paton, A. A. (1855). Servia. London: Longman.
• Popescu-Judetz, E. (2006). Adakale (A. Kıran & O. Yıldırım, Çev.). İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Popescu-Judetz, E. (2007). Hatırat (Tuna Boyunca Anılarla Ezgiler) (F. Bingül, Çev.). İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Popescu-Judetz, E. (2007). Adakale: Geçmişteki Bir Türk Adası. H. Dursun (Aktaran), Tuna Güzellemesi İçinde (ss. 140-145). İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
• Ritter, A. (Ed.). (1867). Beiträge zur Alterthumskunde der Serbischen Donau. Mittheileungen der K. K. Central-Commission. Wien.
• Schnabel-Brechet, (Ed.). (1871). A Peep into the Orient. Young Israel: An Illustrated Monthly Magazine for Young People. New York: Orphan Asylum.
• Sevük, İ. H. (1987). Tuna’dan Batıya. Ankara: KTB Yayınları.
• Skene, F. M. F. (1847). A Seven Years Resident in Greece: Wayfaring sketches. London: Chapman and Hall.
• Slade, A. (1840). Travels in Germany and Russia. London: Longman, Orme, Brown, Green and Longmans.
• Sona, F. (2019). Osmanlı Şairlerinin Divanlarında Fetihler-Zaferler (18. yy.). İstanbul: Kitabevi.
• Spencer, E. (1838). Travels in Circassia (C. 2). London: Henry Colburn.
• Şemseddin Sami. (1906). Kâmûsu’l-A’lâm. İstanbul: Mihran Matbaası.
• Şemseddin Sami. (1917). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: İkdâm Matbaası.
• Şengün, N. (2006), Nazîr İbrâhim ve Divânı, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Temo, İ. (1987). İbrahim Temo’nun İttihat ve Terakki Anıları. İstanbul: Arba Yayınları.
• Tokgöz, A. İ. (2007). Avrupa’da Ne Gördüm: Tuna’da Bir Hafta. İstanbul: Türk Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Tosun, S. (2011), Hâfız Ahmed Paşa Divanı ve İncelenmesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Unat, F. R. (1994). Hicrî Tarihleri Miladî Tarihe Çevirme Kılavuzu. Ankara: TTK Yayınları.
• Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Tarihi (C. 4). Ankara: TTK Yayınları.
• Vırmiça, R. (2010). Kosova Tekkeleri, Türbeleri ve Kitabeli Mezar Taşları. İstanbul: Sufi Kitap.
• William Harrison, A. (Ed.). (1854). The Turkish Campaign of 1829. The New Monthly Magazine. London: Chapman and Hall.