DİVAN ŞİİRİNDE DÂRİYE

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 151 - 168, 29.12.2025

Murat Öztürk , Hasretnur Köse Ünal

Öz

Dariyeler klasik Türk şiirinde mimari yapıların inşası veya tamiri sebebiyle yazılan şiirlerin genel adıdır. Şairler bir yandan bina ve unsurlarını genellikle abartılı teşbih ve ifadelerle tasvir eder diğer yandan banilere methiye düzüp dua ederler. Tür üzerine daha önceden etraflı çalışma yapılmamış olması ve nakledilen bilgilerin genellikle tekrardan ibaret olup geniş inceleme sonuçlarına dayanmaması bu çalışmanın hazırlanma gerekçesini oluşturmuştur. Çalışmayla dariyelerin tür bakımından divan şiiri içindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Yine dariyelerin yazılış sebepleriyle, şekil ve içerik özellikleri hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede çalışma kapsamında incelenen altmış divandan elde edilen verilerden hareketle şiirlerin yüzyıllar içindeki yazılış sıklığı, hangi nazım şekilleriyle yazıldığı ve ne tür binalar için kaleme alındıkları üzerinde durulmuştur. Mimari eserlerin şiirdeki tasvirî özelliklerinin yanı sıra, şiir mimari ve iktidar ilişkisinin edebiyata yansıması örneklendirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dariye , mimarî , edebî tür , iktidar , divan şiiri

Etik Beyan

-

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Aça, Mehmet-Gökalp, H. ve Kocakaplan İ. (2009), Başlangıçtan Günümüze Türk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi, İstanbul: Kriter Yayınları.
• Akkaya, Hüseyin (1994), Nevres-i Kadîm ve Türkçe Divanı (Doktora Tezi), İstanbul. Marmara Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Akkuş, Metin. (2007), Edebi Türler ve Tarzlar. Erzurum: Fenomen Yayınları.
• Arı, Ahmet (2018), Sakıb Dede Divanı. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59860,sakib-dede-divanipdf.pdf?0
• Ayan, Hüseyin. (1981), Cevrî Hayâtı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni, Erzurum. Atatürk Üniversitesi Basımevi.
• Aydemir E-Çalışkan Aydemir, N (2021), Divan Şairlerinin Gözünden Ayasofya. Ayasofya-ı Kebir Cami-I Şerifi Sempozyumu. Sempozyum Bildiri Kitabı. Ankara. DİB Yayınları.
• Batğı, Özlem (2017), Numân Mâhir Dîvânı, Ankara. https://ekitap.ktb.gov.tr/. (Erişim Tarihi 26.03.2021)
• Beyhan, Esra (2021), Enderunlu Fâzıl Divanı. (Doktora Tezi), İzmir. Dokuz Eylül Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Bilkan, Ali Fuat (1997), Nâbî Dîvânı, İstanbul: MEB Yayınları.
• Canım, Rıdvan (2011), Dîvân Edebiyatında Türler, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Çalka, Mehmet Sait (2021), Fethin Rüyası-Osmanlı Şiirinde-Ayasofya, Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları, Ankara.
• Çavuşoğlu, Mehmet (2023), Taşlıcalı Yahya Bey Divanı, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/118586,taslicali-yahya-bey-divanipdf.pdf?0
• Çeçen, Halil (1996), Fıtnat Hanım Hayatı, Sanatı ve Divanı. (Doktora Tezi), Malatya. İnönü Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ceylan, Ö ve Yılmaz, O (2005), Hazâna Sürgün Bahâr, Keçecizâde İzzet Molla ve Dîvân-ı Bahâr-ı Efkâr, İstanbul: Kitap Sarayı Yayınları.
• Çağman, F. (1992), “Bihzâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (VI, 147- 149). İstanbul: TDV Yayınları.
• Devellioğlu, Ferit (2010), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara. Aydın Kitabevi.
• Güfta, H. (1992), Hazık Mehmed Efendi‟nin Hayatı, Edebi Şahsiyeti, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni. (Yüksek Lisans Tezi). Erzurum. Atatürk Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gürel, R. (2000), Enderunlu Vâsıf Divanı, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Gürgendereli, Müberra (2017), Mostarlı Hasan Ziyai Divanı, Ankara. https://ekitap.ktb.gov.tr/. (Erişim Tarihi 02.10.2021).
• Hamadeh, Shirine (2017), Şehr-i Sefa 18. Yüzyılda İstanbul. İstanbul. İletişim Yayınları.
• İnce, Yunus (2013), Osmanlı Barut Üretim Teknolojisinde Modernleşme: Azadlu Baruthanesi. (Doktora Tezi). Konya. Selçuk Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• İsen, M-Horata, O-Macit, M-Kılıç, F-Aksoyak, İ. H (2012), Eski Türk Edebiyatı El Kitabı (ed. Mustafa İsen). Ankara: Akçağ Yayınları.
• Köse Ünal, Hasretnur (2022), Divan Şiirinde Dâriye. (yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kurnaz, Cemal (1993), “Dâr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (VIII. 482- 483). İstanbul: TDV Yayınları.
• Macit, Muhsin (2017), Nedim Divanı, Ankara. https://ekitap.ktb.gov.tr/. (Erişim Tarihi 07.04.2021).
• Macit, M-Soldan, U (2008), Edebiyat Bilgi ve Teorileri, Ankara: Grafiker Yayınları. Okçu, Naci (2021), Şeyh Galip Divanı. https://ekitap.ktb.gov.tr/. (Erişim Tarihi 08.05.2021)
• Okuyucu, Cihan (1994), Cinânî Hayatı, Eserleri, Divânının Tenkidli Metni, Ankara: TDK Yayınlar.
• Onay. Ahmet Talat (1996), Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. İstanbul: MEB Yayınları.
• Öztürk, Murat-Öntürk, Tolga (2023), Bursalı Eşref Divanı Pak Divan-ı Eşref-i Şu‘ârâ. Grefiker yayınları. Ankara.
• Öztürk, M-Öntürk, T (2021), Vanlı Divan Şairleri ve Feyzî Divançesi, Van. Van Büyükşehir Belediyesi yayınları. Pala, İskender (2015), Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları.