Yurt Dışına Öğrenime Gönderilen Bursiyerlerin (1416’lılar) İki Dillilik Deneyimleri (1923-1950)

Öz

Yükseköğrenim görmesi amacıyla burslu olarak yurt dışına öğrenci gönderme geleneği, III. Selim dönemin başlamıştır. Osmanlı Modernleşmesinin eğitim alanındaki en önemli atılımlarından biri olan bu gelenek, Cumhuriyet’in kurulmasıyla birlikte ara verilmeden devam ettirilmiştir. 1929 yılında “1416 Sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun” yürürlüğe girmiş ve Osmanlı Devleti’nden devralınan bu gelenek günümüze kadar ülkemizin toplumsal altyapısını nitelikli ve entelektüel insan gücüyle sağlamlaştırma görevini üstlenmiştir. Yürürlüğe girdiği 1929 yılından günümüze kadar bu kanunla yurt dışına burslu olarak gönderilen öğrencilerin alanlarında akademik uzmanlık kazanmaları ve farklı kültürlerle karşı karşıya kalmak suretiyle evrensel bir bakış açısı edinmeleri amaçlanmıştır. Bu amaç -yıllar içerisinde- “1416’lılar” etiketiyle anılacak derecede somut başarıya ulaşmış ve kıvılcım olarak yurt dışına gönderilen değerlerimiz alev olarak ülkemize geri dönmüşlerdir. Söz konusu amaç aynı zamanda bursiyelerin iki ya da çok dilli bir birey olmalarına hizmet etmiş ve iki dilli olmanın avantajı da burs programının başarılı olmasında önemli bir yer edinmiştir. Çoğunlukla ana dillerinden başka bir dil bilmeden yabancı bir ülkede öğrenim görmeye giden bursiyerler, zaten zor olan yükseköğrenimim sürecini gittikleri ülkenin diliyle tamamlayarak oldukça ciddi başarılara imza atmışlardır. Her biri alanlarında ekol sayılabilecek Cahit Arf’ten Sabahattin Eyüboğlu’na, Afet İnan’dan Remziye Hisar’a kadar birçok önemli isim, iki dillilik serüvenlerine söz konusu öğrenim süreçlerinde başlamış ve edindikleri iki dillilik deneyimlerini alanlarında başarıyla kullanmışlardır. “İki dili eşit derecede iyi kullanabilme durumu”, hem gittikleri ülkenin kültürünü aldıkları eğitimle harmanlayarak kendi ülkelerine hem de öğrenim gördükleri ülkede kendi kültürlerini tanıtmalarına oldukça yardımcı olmuştur. Biz bu çalışmada; yurt dışına öğrenim görmeye giden ve genellikle gittiği ülkenin dilini bilmeyen yirmi beş bursiyelerin iki dillilik deneyimlerini, alanında uzmanlaşarak hem ülkemizde hem de yurt dışında son derece önemli çalışmalara imza atmış isimlerle somutlaştırmaya çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

• 1416’lılar
• Yurtdışı Öğrenim
• İki Dillilik Deneyimi

The Bilingualism Experiences Of Scholars Sent Abroad For Education (1416 Scholars) (1923-1950)

Öz

The Tradition of Sending Students Abroad on Scholarships for Higher Education began during the reign of Sultan Selim III. As one of the most significant educational initiatives of Ottoman modernization, this tradition continued uninterrupted after the establishment of the Republic. In 1929, the “Law No. 1416 on Students to Be Sent to Foreign Countries” was enacted, and this practice, inherited from the Ottoman Empire, has strengthened the country’s social infrastructure by providing it with highly qualified and intellectual human capital. Since its inception in 1929, the law aimed to ensure that students sent abroad on scholarships gain academic expertise in their respective fields while developing a universal perspective through exposure to different cultures. Over the years, this objective achieved such tangible success that the scholars became known by the label “1416’lılar” (1416 Scholars), symbolizing the spark that returned to the country as a flame of intellectual contribution. This goal also facilitated the scholars in becoming bilingual or multilingual individuals, with bilingualism proving to be a key factor in the program’s overall success. Most scholars, who went abroad for higher education without prior knowledge of a foreign language, faced the already challenging process of higher education in the language of the host country, ultimately achieving significant success. Many renowned figures in their respective fields, from Cahit Arf to Sabahattin Eyüboğlu, Afet İnan to Remziye Hisar, began their bilingual journeys during these educational experiences and effectively used their bilingualism in their professional achievements. The ability to use two languages equally well played a crucial role in not only blending the culture of the host country with the education they received but also in promoting their own culture abroad. In this study, we aim to explore the bilingual experiences of 25 scholars who went abroad for education—often without knowledge of the host country's language—and later made significant contributions both in Turkey and internationally by becoming experts in their fields. We will concretize these experiences through the accomplishments of prominent figures.

Anahtar Kelimeler

• 1416 Scholars
• Study Abroad
• Bilingualism Experience

Kaynakça

1. Akgün, S. K. (1994). Ord. Prof. Enver Ziya Karal'in yapıtları ve yaşam öyküsü [The Life and Works of Ord. Prof. Enver Ziya Karal]. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 5(5), 535-555. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/114361 adresinden erişilmiştir.
2. Akter, A.T. (1994). Tiyatroda Yaşam: Anılar Mahir Canova[Life in the Theater: Memoirs - Mahir Canova]. Devlet Tiyatroları Vakfı Yayınları. Ankara.
3. Akurgal, E. (2002). Bir Arkeoloğun Anıları [Memoirs of an Archaeologist]. Türkiye Bilimler Akademisi. Ankara.
4. Aracı, E. (2001). Ahmet Adnan Saygun/Doğu Batı Arası Müzik Köprüsü [Ahmet Adnan Saygun: A Musical Bridge Between East and West]. YKY. İstanbul.
5. Arslan, C. (2014). Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Eğitim Bilimleri Alanında Yurt Dışına Öğrenci Gönderilmesi Olgusu (1923-1940) [The Phenomenon of Sending Students Abroad in the Field of Educational Sciences During the Early Republican Period (1923-1940)]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
6. Atay, O. (2016). Bir Bilim Adamının Romanı Mustafa İnan [The Novel of a Scientist: Mustafa İnan]. İletişim Yayınları. İstanbul.
7. Avşaroğlu, N. (2012). Modern Jeolojinin Önderi: İhsan Ketin Hoca. Mühendislik ve Mimarlık Öyküleri V [Leader of Modern Geology: Professor İhsan Ketin Engineering and Architecture Stories, Volume V]. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yayını, Ankara.
8. Bilim ve Teknik Dergisi. (1998). Cahit Arf Özel Sayısı [Cahit Arf Special Issue]. TÜBİTAK. Ankara.

9. Bucak, E. B. (1993). Türkiye’de Eğitim Politikaları ve Siyasi Parti Ödülleri [Education Policies and Political Party Awards in Turkey]. Ankara.
10. Ceylan Çapar, M., & Ceylan, M. (2022). Durum çalışması ve olgubilim desenlerinin karşılaştırılması [Comparison of Case Study and Phenomenology Designs]. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 295-312. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227359
11. Council conclusions. (2008). Council conclusions on multilingualism. Official Journal,140, 14-15. https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:140:0014:0015:EN:PDF adresinden erişilmiştir.
12. Dirican, M. (1998). Türkiye Arkeolojisinde Bir Hanımefendi Jale İnan [A Lady in Turkish Archaeology: Jale İnan]. Bilim ve Teknik. Tübitak. Ankara.
13. Doğanay, A., & Uğur, Y. (2009). Oktay Aslanapa ile Sanat Tarihi Eğitimi Üzerine [Aslanapa and Art History Education]. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7(14), 335-346. https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/18129 adresinden erişilmiştir.
14. İnan, A. (1981). Atatürk’ten Mektuplar [Letters from Atatürk]. TTK Yayınları. Ankara.
15. Ord. Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedoğlu’nun Bilimsel Çalışmaları ve Yayınları [The Scientific Works and Publications of Ord. Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu]. (1998). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 56 (1-4). https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuhfm/issue/9068 adresinden erişilmiştir.
16. Sabahattin A. (2017). Kürk Mantolu Madonna [Madonna in a Fur Coat]. YKY, İstanbul.
17. Sanayinin Duayenlerinden Dr. Şahap Kocatopçu [Dr. Şahap Kocatopçu: A Pioneer of Industry]. (2007). İstanbul Sanayi Odası Dergisi (İSO). 491. İstanbul.
18. Şarman, K. (2021). Türk Promethe’ler Cumhuriyetin Öğrencileri Avrupa’da (1925-1945) [Turkish Prometheans: The Students of the Republic in Europe (1925-1945)]. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İstanbul.
19. Tarancı, C.S. (2019). Ziya’ya Mektuplar [Letters to Ziya]. Can Sanat Yayınları. İstanbul.
20. Toros, T. (1996). Türkiye’de Kimya Biliminin Öncülerinden Remziye Hisar [Remziye Hisar: A Pioneer of Chemistry in Turkey]. Tarih ve Toplum, 26(156), 19-23.
21. Ulu, C. (2014). 1416 Sayılı "Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun" ve Cumhuriyetin İlk Yıllarındaki Uygulamaları [Law No. 1416 on "Students to Be Sent to Foreign Countries" and Its Implementation in the Early Years of the Republic]. Tarih Okulu Dergisi, 17, 495-525. https://doi.org/10.14225/Joh424
22. Velidedeoğlu, M. (2001). Hıfzı Veldet Velidedeoğlu’nun Yaşam Öyküsü [The Life Story of Hıfzı Veldet Velidedeoğlu]. Biyografya 1961-1971 Dönemi. Bağlam Yayınları. İstanbul.
23. Yıldız, C., Arslan, K. ve Thomas, R. (2021). İki Dillilik ve Dil Edinimi (Almanya’da Türkçe-Almanca İki Dilli Büyüyen Çocuklar Üzerine Bir İnceleme) [Bilingualism and Language Acquisition (A Study on Turkish-German Bilingual Children Growing Up in Germany)]. Pegem Akademi. Ankara.
24. https://islamansiklopedisi.org.tr/darkot-mehmet-besim (Accessed on 31.01.2023.
25. https://mam.tubitak.gov.tr/tr/content/cahit-arf-hakkinda (Accessed on 11.02.2023.